پس از گذشت چند روز از قطع اینترنت در ایران از شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴، برخی خبرگزاریهای داخلی در ۴ بهمن اخباری منتشر کردند مبنی بر کاهش ۱۰ درصدی هشریت جهانی بیتکوین که دلیل آن را قطعی اینترنت در ایران و توقف فعالیت ماینرها دانستند. در این گزارش به بررسی صحت این موضوع پرداخته شده است.
هشریت بیتکوین در یکسال اخیر
هشریت بیتکوین بعد از قطعی اینترنت در ایران (۱۸ دی)
قطعی اینترنت در ایران عامل اصلی کاهش هشریت نبوده است
همانطور که در نمودار بالا قابل مشاهده است، در زمان قطعی اینترنت در ایران در مقاطعی شاهد افزایش هشریت بیتکوین هم بودهایم. وجود افزایش هشریت در برخی روزهای همزمان با قطعی اینترنت در ایران نشان میدهد که نمیتوان بین این دو متغیر رابطه علی یا حتی همبستگی معنادار برقرار کرد. بنابراین، انتساب نوسانات هشریت به یک عامل محلی، فاقد پشتوانه دادهای معتبر است.
بررسی علل اصلی کاهش اخیر هشریت
۱. طوفان آمریکا
طوفان زمستانی شدید در آمریکا در بازه ۳ تا ۷ بهمن باعث شده ماینرهای آمریکایی فعالیتهای خود را کاهش دهند؛ اتفاقی که هشریت بیتکوین، میزان تولید و حاشیه سود ماینرها را به ضعیفترین سطح خود در ماههای اخیر رسانده است.
چندین شرکت استخراج بورسی در آمریکا بهطور موقت دستگاههای خود را برای محافظت از زیرساختها و همچنین تبعیت از درخواستهای کاهش بار شبکه برق خاموش کردند. این اقدام، روند تضعیفشدهای را تشدید کرد که از اواخر سال گذشته و همزمان با عقبنشینی قیمت بیتکوین از سقف تاریخی ۱۲۶ هزار دلار به محدوده ۱۰۰ هزار دلار آغاز شده بود.
تولید بزرگترین ماینرهای بورسی در همین بازه از ۷۷ بیتکوین در روز به تنها ۲۸ بیتکوین کاهش یافت و در نتیجه، خروجی کل شبکه بهطور چشمگیری کاهش یافت.
۲. کاهش قیمت بیتکوین
بیتکوین از اوج قیمتی خود که در اکتبر سال گذشته ثبت شده بود، بهشدت سقوط کرد. تحلیلگران میگویند این افت باعث خاموشی دستگاهها شده، بهویژه در میان ماینرهایی که در مناطق با هزینه بالای برق فعالیت میکنند یا از تجهیزات قدیمی استفاده میکنند. هشپرایس، که یکی از شاخصهای کلیدی سودآوری استخراج است، تقریباً به نصف کاهش یافته؛ از حدود ۷۰ دلار به ازای هر پتاهش در اوج، به حدود ۳۵ دلار در حال حاضر. موضوعی که بسیاری از عملیاتهای استخراج را زیانده کرده است.
بر اساس دادههای Checkonchain، میانگین هزینه استخراج هر بیتکوین حدود ۸۷ هزار دلار است، در حالی که قیمت نقدی بازار نزدیک ۶۹ هزار دلار معامله میشود؛ یعنی حدود ۲۰٪ پایینتر از هزینه تولید. پس از فروکشکردن رونق فعالیتهای آنچین در سال ۲۰۲۴، سهم کارمزد تراکنشها از درآمد ماینرها از حدود %۷ به نزدیک %۱ سقوط کرده و این موضوع باعث شده ماینرها بیش از پیش به افزایش قیمت بیتکوین وابسته شوند.
۳. کوچ به هوش مصنوعی
ماینرها در حال انتقال توان و برق به بارهای کاری هوش مصنوعی هستند که بازدهی باثباتتری ارائه میدهند.
هوش مصنوعی اکنون بهطور مستقیم با استخراج بیتکوین برای توان محاسباتی و انرژی رقابت میکند.
ماینرها در حال تخصیص مجدد برق به بارهای کاری هوش مصنوعی و رایانش با کارایی بالا هستند؛ حوزههایی که در شرایط فعلی حاشیه سود قابل پیشبینیتری دارند.
تأسیسات بزرگ استخراج که با دسترسی قابلتوجه به برق و ظرفیت خنکسازی طراحی شدهاند، میتوانند نسبتاً سریع برای پشتیبانی از عملیات دیتاسنتری بازکاربری شوند.
این تغییر مسیر پس از دورهای طولانی از فشار بر سودآوری ماینرها رخ داده است. نشریه تخصصی TheMinerMag پیشتر سال ۲۰۲۵ را یکی از دشوارترین دورهها از نظر حاشیه سود توصیف کرده بود و به کاهش درآمدها و افزایش بار بدهی در سراسر این بخش اشاره داشت. در چنین فضایی، رایانش هوش مصنوعی به گزینهای جذابتر تبدیل شده است؛ بهویژه برای اپراتورهایی که به دنبال تثبیت جریان نقدی هستند.
جمعبندی
در روزهای اخیر، برخی خبرگزاریهای داخلی کاهش هشریت شبکه بیتکوین را به قطعی اینترنت در ایران نسبت دادهاند. این نوع تحلیل، اگرچه ممکن است در نگاه اول ساده و جذاب به نظر برسد، اما از منظر فنی و اقتصادی نهتنها دقیق نیست، بلکه نوعی تقلیلگرایی نادرست و حتی نقض غرض در تحلیل دادههای کلان شبکه محسوب میشود.
هشریت بیتکوین یک متغیر جهانی، پویا و چندعاملی است که از برآیند تصمیمات هزاران ماینر و شرکت استخراج در نقاط مختلف دنیا شکل میگیرد. نسبت دادن کاهش یا افزایش آن به یک عامل محلی و محدود، آن هم بدون ارائه شواهد کمی معتبر، نشاندهنده نادیدهگرفتن ماهیت غیرمتمرکز این شبکه است.
در چنین شرایطی، تمرکز بر یک عامل داخلی و محدود مانند اینترنت ایران، نهتنها تصویر نادرستی از واقعیت ارائه میدهد، بلکه باعث گمراهی افکار عمومی و تضعیف تحلیلهای مبتنی بر داده میشود. تحلیل درست هشریت نیازمند نگاه سیستمی، دادههای بینالمللی و درک اقتصاد استخراج است؛ نه روایتهای سادهسازیشده و تکعلتی.
به بیان روشنتر، هشریت بیتکوین با یک کشور، یک تصمیم یا یک قطعی بالا و پایین نمیشود. هر تحلیلی که این اصل را نادیده بگیرد، بیش از آنکه روشنگر باشد، مخدوشکننده فهم عمومی از واقعیت بازار است.
