خلاصه مطلب
خلاصهکردن زندگی مردی که همزمان میخواهد مریخ را فتح کند، مغز انسان را به تراشه وصل کند و فرمانروای اقتصاد و سیاست در زمین باشد، در یک پاراگراف کار سادهای نیست. ایلان ماسک فراتر از یک میلیاردر یا مدیرعامل، معمار بیمحابای رویاهایی است که مرز میان علم و تخیل را جابهجا کرده است؛ مردی که از دل کودکی سخت و انزوای خودخواسته در آفریقای جنوبی، مسیری خیرهکننده را از بانکداری دیجیتال تا تسخیر فضا، تحول صنعت خودرو و بازتعریف آزادی بیان در شبکههای اجتماعی طی کرد. پاسخ به این سؤال که «ایلان ماسک کیست»، به ثروت افسانهای او (نزدیک به ۱ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۶) یا جنجالهای بیپایانش با چهرههای سیاسی مربوط نمیشود. او تجسمِ ارادهای پولادین است که با استفاده از تفکر فیزیکمحور، غیرممکنهای مهندسی را به واقعیتهای روزمره تبدیل کرده و حالا هدایت پروژههایی چون نورالینک و استارلینک، در پی امضای بیمه بقای بشریت درمیان ستارگان است.
مقدمه
بعضی آدمها شرکت میسازند، بعضیها صنعت را تغییر میدهند؛ اما تعداد بسیار کمی از انسانها هستند که همزمان چند صنعت را زیرورو میکنند، بازارهای مالی را با یک جمله تکان میدهند و درباره آینده بشریت روی سیاره دیگری حرف میزنند. ایلان ماسک (Elon Musk) از همان معدود آدمهاست؛ مردی که برای عدهای قهرمان عصر فناوری و برای عدهای دیگر، یک مدیر خطرناک با جاهطلبیهای بیحد و مرز است.
او فقط مدیرعامل تسلا یا بنیانگذار اسپیسایکس نیست؛ کسی است که میگوید بشر باید چندسیارهای شود، با هوش مصنوعی رقابت نکند بلکه با آن همزیستی کند و اینترنت را از مدار زمین به دورافتادهترین نقاط جهان برساند. ایلان با یک توییت میتواند میلیاردها دلار به بازار ارزهای دیجیتال تزریق یا از آن خارج کند. سؤال این است که آیا ایلان ماسک واقعاً یک نابغه آیندهساز است یا یک استراتژیست رسانهای که میداند چگونه دنیا را وادار به تماشا کند؟ در این مطلب از نوبیتکس نگاهی جامع و متفاوت به زندگی، چالشها، موفقیتها و جنجالهای ایلان ماسک خواهیم داشت.
ایلان ماسک کیست؟
| ویژگی | توضیحات |
| نام | ایلان ماسک |
| تاریخ تولد | ۲۸ ژوئن ۱۹۷۱ |
| محل تولد | پرتوریا، آفریقای جنوبی |
| تابعیت | آمریکا و کانادا |
| حوزه فعالیت | خودروهای برقی، فضا، هوش مصنوعی، سلامت و … |
| شرکتهای مهم | Tesla، SpaceX، X، Neuralink، xAI |
| جایگاه از نظر ثروت | ثروتمندترین فرد جهان با ۸۴۹ میلیارد دلار دارایی |
نام ایلان ماسک این روزها زیاد در شبکهها و رسانههای اجتماعی مختلف شنیده میشود. به همین دلیل، بیشتر افراد بهویژه نسل جوانی که با او آشنا نیستند، با شنیدن نامش اولین چیزی که به ذهنشان خطور میکند این است که: «این ایلان ماسک کیه»؟
اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم، ایلان ماسک کارآفرینی است که در مرز میان نبوغ و جنجال حرکت میکند؛ اما این تعریف برای او بیشازحد ساده است!
وقتی به تاریخ فناوری نگاه میکنیم، نامهایی مانند نیکولا تسلا (Nikola Tesla)، توماس ادیسون (Thomas Edison) و الکساندر گراهام بل (Alexander Graham Bell) را میبینیم که هرکدام بخشی از جهان مدرن را شکل دادند. تفاوت ماسک با آنها این است که او در یک حوزه فعالیت نمیکند؛ همزمان در صنعت خودرو، فضا، هوش مصنوعی، شبکههای اجتماعی، زیرساخت اینترنت و حتی علوم اعصاب حضور دارد.
او مدیرعامل تسلا (Tesla) در صنعت خودروهای برقی، بنیانگذار اسپیسایکس (SpaceX) در حوزه فضا، مؤسس نورالینک (Neuralink) در حوزه ارتباط مغز و کامپیوتر، بنیانگذار ایکسایآی (xAI) در حوزه هوش مصنوعی و مالک شبکه اجتماعی ایکس (X) است. طبیعتاً کمتر مدیری را میتوان پیدا کرد که چنین دامنهای از پروژههای آیندهمحور را همزمان هدایت کند.
همین گستره فعالیت باعث شده است بسیاری به ایلان ماسک لقب «نابغه دیوانه» بدهند؛ فردی که از یک سو شرکتهای چند میلیارد دلاری را مدیریت میکند و از سوی دیگر، با اظهارنظرهای غیرقابلپیشبینیاش تیتر اول رسانهها میشود.
چیزی که ماسک را از بسیاری از میلیاردرهای دیگر متمایز میکند، نوع پروژههای انتخابی اوست. ماسک بهجای اپلیکیشنهای ساده یا شبکههای تبلیغاتی، سراغ مسائل بنیادین بشر رفته است:
- چگونه بدون سوخت فسیلی زندگی کنیم؟
- چگونه به مریخ برویم؟
- چگونه با هوش مصنوعی همزیستی داشته باشیم؟
- چگونه مغز انسان را به رایانه وصل کنیم؟
این نوع نگاه باعث شده است که ماسک بیشتر شبیه یک شخصیت علمیتخیلی به نظر برسد تا یک مدیرعامل سنتی. شخصیتی که در ادامه این مقاله آن را زیر ذرهبین خواهیم برد.
کودکی ایلان ماسک؛ پسری که در کتابها زندگی میکرد
ایلان ماسک در تاریخ ۲۸ ژوئن ۱۹۷۱ در خانواده نسبتاً مرفهی در پورتوریا آفریقای جنوبی متولد شد و دوران کودکیاش شباهت عجیبی به داستان ابرقهرمانانی داشت که بعدها به الگوهای او تبدیل شدند.
او در دوران طفولیتش، فراتر از یک کودک بازیگوش معمولی بود؛ ساعتها در کتابهایش غرق میشد و به دنیای اطرافش دیگر توجهی نمیکرد. ایلان بهقدری در دنیای تخیلات و دادههای کتابهایش زندگی میکرد که والدینش تصور کردند او ناشنواست و حتی تحت عمل جراحی لوزه سوم قرار گرفت تا شاید شنواییاش بازگردد!
بااینحال، دنیای واقعی برای ایلان جوان بهاندازه کتابهایش مهربان نبود. جدایی تلخ والدینش و رابطه پرتلاطم و سرد با پدرش، ارول ماسک (Errol Musk)، او را بهسمت نوعی انزوای خودخواسته سوق داد. در مدرسه هم ایلان هدف اصلی قلدرها بود؛ پسری لاغراندام و درونگرا که بهجای فوتبال، با رایانهها حرف میزد. در یکی از وحشتناکترین حوادث آن دوران، گروهی از دانشآموزان او را از پلههای مدرسه به پایین پرتاب کردند و به قدری او را کتک زدند که بیهوش در بیمارستان بستری شد. این زخمهای جسمی و روحی بهجای شکستن ایلان، ارادهای پولادین برای فرار از محیط محدود آفریقای جنوبی و رسیدن به «سرزمین فرصتها» یعنی آمریکا در او ایجاد کرد.
اولین جرقه نبوغ تجاری ایلان ماسک در ۱۲ سالگی زده شد، زمانی که او با استفاده از رایانهاش کدهای بازی ویدئویی «بلاستار» (Blastar) را نوشت. در ادامه نیز او این بازی را به یک مجله فناوری با قیمت ۵۰۰ دلار فروخت و اولین درآمد واقعیاش از دنیای فناوری را به جیب زد.
۵ سال بعد، در سال ۱۹۸۸ برای فرار از خدمت سربازی در رژیم آپارتاید، ایلان ۱۷ ساله تنها با یک کولهپشتی و پاسپورت کانادایی که از طریق مادرش می ماسک (Maye Musk) گرفته بود به این کشور مهاجرت کرد. چند سال بعد نیز به آمریکا رفت و در سال ۲۰۰۲ رسماً شهروند این کشور شد.
ماسک در سال ۲۰۱۳ در گفتگویی در رابطه با علت مهاجرتش گفت:
به آمریکای شمالی آمدم، چون احساس میکردم اینجا جایی است که میتوانم در حوزه فناوری کارهای بزرگی انجام بدهم.
تحصیلات دانشگاهی ایلان ماسک چیست؟
ایلان ماسک پس از مهاجرت به کانادا، در دانشگاه کویینز (Queen’s University) اونتاریو مشغول به تحصیل شد. او در آن زمان هنوز نمیدانست دقیقاً میخواهد چه مسیری را طی کند، اما یک چیز برایش روشن بود: آینده فناوری در آمریکای شمالی رقم خواهد خورد.
پس از دو سال تحصیل در کانادا، ماسک بورسیه تحصیلی دانشگاه پنسیلوانیا (University of Pennsylvania) را گرفت و راهی آمریکا شد. او در این دوران تصمیم گرفت بهطور همزمان در دو رشته «فیزیک» و «اقتصاد» تحصیل کند. ایلان فیزیک را بهعنوان «چارچوبی برای تفکر» برگزید تا بفهمد جهان در بنیادیترین سطح خود چگونه کار میکند و اقتصاد را برای این خواند تا بتواند آن قوانین فیزیک را در قالب یک مدل کسبوکار سودآور به جامعه عرضه کند.
در سال ۱۹۹۵، ماسک با دو مدرک لیسانس از دانشگاه پنسیلوانیا فارغالتحصیل شد؛ اما تشنگی او برای دانش تخصصی تمام نشده بود. او پتانسیل آینده را در «فیزیک انرژی» میدید؛ بنابراین در مقطع دکتری رشته فیزیک انرژی و علوم مواد در دانشگاه استنفورد پذیرفته شد. هدف او هم تحقیق روی ابرخازنها برای ذخیره انرژی در خودروهای برقی بود؛ موضوعی که نشان میدهد ایده تسلا از همان روزهای دانشجویی در ذهن او جوانه زده بود.
اما حضور او در این دانشگاه تنها «۴۸ ساعت» دوام آورد. اینترنت در آن زمان در آستانه انفجار بود و ماسک احساس میکرد اگر در فضای دانشگاه بماند، موج بزرگ فناوری را از دست خواهد داد. همین تصمیم ناگهانی، نقطه عطفی در زندگیاش شد؛ تصمیمی که او را از مسیر آکادمیک جدا کرد و به دنیای کارآفرینی و ساختن شرکتهایی برد که بعدها صنایع مختلف را متحول کردند.
Zip2؛ همهچیز از اینجا شروع شد
همهچیز از یک آپارتمان کوچک در سال ۱۹۹۵ آغاز شد، جایی که ایلان بههمراه برادرش کیمبل ماسک (Kimball Musk)، شرکت زیپتو (Zip2) را با سرمایهای اندک (حدود ۲۸ هزار دلار که از پدرشان قرض گرفته بودند) راهاندازی کردند. این شرکت در واقع جدِ دورِ «گوگل مپ» محسوب میشد؛ راهنمای آنلاینی که به روزنامههای مشهور اجازه میداد نقشه و دایرکتوری مشاغل را به مشتریانشان ارائه دهند. ایلان در آن زمان بهقدری صرفهجو و پرکار بود که در دفتر کارش میخوابید و برای دوشگرفتن به مراکز خیریه میرفت. در نهایت، شرکت کامپک (Compaq) در سال ۱۹۹۹ این استارتاپ را بهمبلغ ۳۴۱ میلیون دلار خرید و ایلان ۲۸ ساله، با ۲۲ میلیون دلار سهم خود، رسماً وارد دنیای میلیونرها شد.
X.com و PayPal؛ ورود به فینتک
با پولی که از فروش Zip2 به دست آمد، ایلان تصمیم گرفت بهسراغ صنعت بانکداری آنلاین برود. او در سال ۱۹۹۹ شرکتی را با نام ایکس دات کام (X.com) که یکی از اولین سیستمهای پرداخت دیجیتال در جهان بود راهاندازی کرد. چالش اصلی در آن زمان جلب اعتماد مردم به بانکداری آنلاین بود.
بسیاری از افراد هنوز به چکهای کاغذی و سیستمهای بانکی سنتی عادت داشتند. بااینحال، تراکنشهای مالی سریع و آسان که ماسک و تیمش ارائه دادند، کاربران زیادی را به این سیستم جذب کرد. همین باعث شد تا در سال ۲۰۰۰ ایکس دات کام با استارتاپ فینتکِ کانفینیتی (Confinity) ادغام شده و شرکت پیپل (PayPal) با مدیریت ایلان ماسک تشکیل شود. پیپال هم خیلی سریع محبوب شد، چون انتقال پول را سادهتر و امنتر از همیشه میکرد؛ چیزی که در آن زمان یک نیاز واقعی برای کاربران اینترنت بود.
با وجود موفقیت شرکت، اختلافات مدیریتی باعث شد ماسک در سال ۲۰۰۰ در حالی که در هواپیما برای رفتن به تعطیلات بود، از سمت مدیرعاملی کنار گذاشته شود. بااینحال، او بزرگترین سهامدار شرکت باقی ماند. در سال ۲۰۰۲ هم شرکت eBay پیپل را با قیمت ۱٫۵ میلیارد دلار خرید و از این معامله حدود ۱۶۵ میلیون دلار به ایلان ماسک رسید تا بودجه لازم برای رویاهای فرازمینیاش را به دست آورد.
اسپیسایکس؛ شلیک به قلب ناممکنها
پس از فروش پیپال، بسیاری انتظار داشتند ماسک زندگی آرامی را انتخاب کند اما او سراغ صنعت هوافضا رفت که در انحصار دولتها بود. او در سال ۲۰۰۲ شرکت اسپیسایکس (SpaceX) را با هدف کاهش هزینه سفر به فضا و در نهایت استعمار مریخ تأسیس کرد.
ماسک ابتدا سعی کرد موشکهای دستدوم از روسیه بخرد اما وقتی با قیمتهای بالا و برخورد تحقیرآمیز فروشندگان روبهرو شد، تصمیم گرفت خودش موشک بسازد. البته این تصمیم تقریباً به نابودی مالی او منجر شد؛ چراکه سه پرتاب اول موشک فالکون ۱ شکست خورد و شرکت اسپیسایکس تا مرز ورشکستگی پیش رفت.
در سال ۲۰۰۸، چهارمین پرتاب موفق شد و همهچیز تغییر کرد. بعد از آن، ناسا قراردادهای بزرگی با اسپیسایکس امضا کرد. این شرکت بعدها اولین شرکت خصوصی شد که فضانوردان را به ایستگاه فضایی بینالمللی میفرستاد و حالا با پروژه استارشیپ، رویای سفر به مریخ را دنبال میکند.
تسلا؛ آغاز جنگ با صنعت خودروسازی سنتی
ایلان ماسک همیشه به نوآوری و فناوریهای پایدار علاقهمند بود اما شاید هیچ صنعتی بهاندازه خودروهای الکتریکی نتوانست او را به چالشهای بزرگ بکشاند. برخلاف تصور عموم، ایلان ماسک بنیانگذار تسلا (Tesla) نیست بلکه در سال ۲۰۰۴، بهعنوان یکی از سرمایهگذاران اصلی به این شرکت پیوست و با سرمایهگذاری ۶٫۵میلیون دلاری به بزرگترین سهامدار آن تبدیل شد. بااینحال، جاهطلبیهای ماسک فراتر از یک سهامدار صرف بود؛ او میخواست تسلا را به قلهای برساند که هیچ خودروساز دیگری به آن نزدیک نشده بود.
در سال ۲۰۰۷ ماسک در اقدامی جسورانه و پس از یک کودتای درونسازمانی، مارتین ابرهارد، بنیانگذار و مدیرعامل وقت تسلا را کنار گذاشت و خودش در رأس کار قرار گرفت. البته بحران واقعی هنوز در راه بود. در سال ۲۰۰۸، همزمان با بحران مالی جهانی، شرکت تسلا در آستانه ورشکستگی قرار گرفت. ماسک که همهچیز را در تسلا سرمایهگذاری کرده بود، تصمیم گرفت برای احیای این شرکت ۴۰میلیون دلار از سرمایه شخصیاش به آن تزریق کند و ۴۰میلیون دلار دیگر نیز بهصورت وام در اختیار شرکت قرار دهد. او بعدها این سال را «بدترین دوران زندگیاش» توصیف کرد، چراکه نهتنها تسلا بلکه اسپیسایکس نیز در آن مقطع با مشکلات شدید مالی روبهرو شده بود.
با عبور از این بحران، تسلا استراتژی رشد سهمرحلهای خود را دنبال کرد: ابتدا خودروی لوکس رودستر را معرفی کرد، سپس مدل S را برای بازار میانرده توسعه داد و در نهایت مدل ۳ را بهعنوان یک خودروی اقتصادی و پرفروش عرضه کرد. مدل S آنچنان موفق شد که در سال ۲۰۱۳ عنوان خودروی سال را از مجله MotorTrend دریافت کرد. بااینحال، مسیر موفقیت تسلا چندان هموار نبود و مشکلات متعدد در ساخت خودروهای این شرکت و تأخیرهای آن باعث شد تا خود ماسک شخصاً بر فرایند مهندسی نظارت کند.
موفقیتهای ماسک در شرکت تسلا بدون حواشی نبوده است. او بارها با تصمیمات جنجالی، از توییتهای بحثبرانگیز گرفته تا مصرف ماریجوانا در یک پادکست، ارزش سهام این شرکت را تحتتأثیر قرار داده و حتی آن را تا مرز ورشکستگی هم پیش برده است! بااینحال، تسلا همچنان تحت مدیریت ایلان ماسک به نوآوری ادامه میدهد و بازار خودروهای الکتریکی آمریکا را تحت تسلط خود درآورده است.
سولارسیتی و گیگافکتوری؛ ورود به دنیای انرژی خورشیدی
تسلا قرار بود دنیا را از وابستگی به نفت و بنزین نجات دهد اما برق خودروهای الکتریکی هم باید از جایی تأمین میشد! اگر این برق از نیروگاههای زغالسنگ میآمد چه تفاوتی ایجاد میشد؟ همین سؤال ساده، پایه ورود Elon Musk به صنعت انرژی خورشیدی شد.
در سال ۲۰۰۶، او ایده راهاندازی شرکت سولارسیتی (SolarCity) را به پسرخالههایش، لیندون و پیتر رایو، پیشنهاد داد و خودش بهعنوان اولین سرمایهگذار و رئیس هیئتمدیره پشت آنها ایستاد. هدف ماسک ساده اما بزرگ بود و میخواست سقف خانهها را به یک نیروگاه برقی کوچک تبدیل کند! کسبوکاری که موفق بود و سولارسیتی طی چند سال به بزرگترین ارائهدهنده پنلهای خورشیدی در آمریکا تبدیل شد.
بااینحال، این موفقیت ظاهری بود و سایهای از مشکلات مالی را پنهان کرده بود. در حقیقت رشد سریع سولارسیتی باعث شده بود این شرکت بدهیهای هنگفتی به بار بیاورد و در لبه پرتگاه ورشکستگی قرار بگیرد. برای جلوگیری از این اتفاق ماسک در اقدامی جنجالی تسلا را وادار کرد تا سولارسیتی را به مبلغ ۲٫۶ میلیارد دلار بخرد؛ تصمیمی که خشم سهامداران را برانگیخت چراکه آنها مدعی بودند ایلان با پول تسلا، شرکت در حال سقوط خودش را نجات داده است.
پس از خرید سولارسیتی، این شرکت به تسلا انرژی (Tesla Energy) تغییر نام داد؛ اما این بخش هرگز نتوانست موفقیتهای خودروهای برقی تسلا را تکرار کند. جنجالهای حقوقی مرتبط با این مسیر نیز تا سال ۲۰۲۲ ادامه پیدا کرد و در نهایت دادگاه آمریکا در حکمی اعلام کرد ماسک بهضرر سهامداران تسلا عمل نکرده است و این پرونده بسته شد.
در همین مسیر، پروژه گیگافکتوری (Gigafactory) هم شکل گرفت؛ کارخانههای عظیم تولید باتری که هدفشان کاهش شدید هزینه باتریهای لیتیوم-یونی بود. ماسک معتقد بود بدون تولید انبوه باتری، نه خودروهای برقی ارزان میشوند و نه ذخیرهسازی انرژی خورشیدی مقرونبهصرفه خواهد بود. گیگافکتوریها امروز ستون فقرات استراتژی انرژی تسلا هستند و حلقه اتصال خودرو، باتری و انرژی خورشیدی محسوب میشوند.
نورالینک؛ اتصال مغز انسان به کامپیوتر
اگر پروژههای قبلی ماسک صنعتی بودند، نورالینک (Neuralink) کاملاً علمی-تخیلی به نظر میرسد. ایلان ماسک در سال ۲۰۱۶ پروژه نورالینک را با هدف ادغام هوش انسانی با هوش مصنوعی راهاندازی کرد! وی معتقد است که اگر انسانها نتوانند سرعت پردازش ذهن خود را به ماشینها برسانند، در آینده به موجوداتی بیمصرف تبدیل خواهند شد. همین باعث شد تا او در نورالینک تیمی از نوابغ علوم اعصاب را گرد هم آورد تا تراشهای به اندازه یک سکه بسازند که با رشتههای نازکتر از مو، مستقیماً با قشر مغز ارتباط برقرار کند.
البته در این مسیر نورالینک با چالشهای اخلاقی و حقوقی زیادی روبهرو شد. در نهایت نقطه عطف این شرکت در سال ۲۰۲۴ رقم خورد و نولاد آرباگ بهعنوان اولین انسان کره زمین، ایمپلنت مغزی نورالینک را دریافت کرد و توانست تنها با نیروی فکر، ماوس کامپیوتر را حرکت دهد و شطرنج بازی کند. البته چند هفته بعد از کاشت این ایمپلنت مغزی با مشکل مواجه شد و تعدادی از رشتههای پیوندی آن قطع شدند؛ اتفاقی که باعث کاهش حساسیت آن شد.
ماسک میگوید هدف کوتاهمدت او از ساخت تراشههای مغزی درمان معلولیتها و اختلالات حرکتی است؛ اما هدف نهاییاش، ایجاد یک «همزیستی مسالمتآمیز» بین انسان و رباتهاست تا بشریت در رقابت با هوش مصنوعی بازنده نشود.
استارلینک؛ چتر اینترنتی ایلان بر سر سیاره زمین
ایلان ماسک در سال ۲۰۱۵ پروژه استارلینک (Starlink) را بهعنوان زیرمجموعهای استراتژیک از شرکت اسپیسایکس راهاندازی کرد. هدف او چیزی فراتر از یک سرویس اینترنت معمولی بود؛ او میخواست مرزهای جغرافیایی را که مانع دسترسی بشر به اطلاعات میشدند، با استفاده از شبکهای عظیم از ماهوارههای کوچک در مدار پایین زمین (LEO) از بین ببرد. ایده ماسک ساده جسورانه بود: اگر کابلهای نوری نمیتوانند به دل کوهها، اقیانوسها یا روستاهای دورافتاده بروند، چرا اینترنت را از آسمان به زمین نتابانیم؟
پیادهسازی این ایده، یک چالش مهندسی و تدارکاتی کابوسوار بود. ماسک برای اینکه بتواند اینترنت پرسرعت و بدون تأخیر را به تمام نقاط جهان برساند، باید هزاران ماهواره را به مدار میفرستاد؛ عددی که از مجموع تمام ماهوارههای پرتابشده در تاریخ بشریت بیشتر بود! این پروژه در ابتدا با انتقادات تند ستارهشناسان (بهدلیل آلودگی نوری آسمان شب) روبهرو شد، اما ماسک با تکیه بر موشکهای فالکون ۹، پرتابها را با سرعتی سرسامآور آغاز کرد و اولین دسته از ماهوارههای عملیاتی را در سال ۲۰۱۹ به فضا فرستاد.
بورینگ کامپنی؛ ساخت تونلهایی برای فرار از ترافیک
ایده بورینگ کامپنی (The Boring Company) از یک توییت متولد شد. ماسک در ترافیک لسآنجلس گیر کرده بود و نوشت:
ترافیک دارد دیوانهام میکند! میخواهم یک ماشین حفاری بخرم و شروع کنم به سوراخ کردن زمین.
بسیاری فکر کردند که او شوخی میکند اما یک ساعت بعد ایلان ماسک اعلام کرد که نام شرکت جدید خودش را انتخاب کرده و در توییت بعدی نیز نوشت که اسمش را The Boring Company میگذارد، چون کاری که انجام میشود «خستهکننده» است.
هدف این شرکت ساده اما بلندپروازانه بود: ساخت شبکهای از تونلهای زیرزمینی برای حملونقل سریع. تفاوت اصلی در کاهش هزینه حفاری است. ماسک باور دارد اگر سرعت حفاری افزایش و هزینه آن کاهش یابد، تونلسازی میتواند اقتصادی شود.
اولین پروژه عملی این شرکت نیز در لاسوگاس اجرا شد و تونلی زیر مرکز همایش که خودروهای تسلا مسافران را جابهجا میکنند ساخته شد. هرچند این پروژه با ایده اولیه هایپرلوپ (Hyperloop) که وعده سرعتهای مافوق صوت میداد فاصله دارد، اما نشان میدهد ماسک حاضر است ایدههای ظاهراً عجیب را به پروژههای واقعی تبدیل کند.
خرید توییتر و تولد X؛ جاهطلبی در دنیای شبکههای اجتماعی
در ژانویه سال ۲۰۲۲ ایلان ماسک شروع به خرید سهام توییتر کرد و بهسرعت با دراختیارگرفتن بیش از ۹٪ سهام این شرکت، به بزرگترین سهامدار آن تبدیل شد. در تاریخ ۱۵ آوریل همان سال ماسک پیشنهاد جسورانهای مطرح کرد: خرید توییتر با قیمت ۴۳ میلیارد دلار!
او در آن زمان در این باره گفته بود:
من در توییتر سرمایهگذاری کردم چون به پتانسیل آن برای تبدیل شدن به پلتفرم آزادی بیان در سراسر جهان باور دارم و معتقدم که آزادی بیان یک ضرورت اجتماعی برای عملکرد درست دموکراسی است. بااینحال، توییتر به تحول نیاز دارد.
با وجود موافقت اولیه هیئتمدیره توییتر، ماسک در ادامه مدعی شد که بهدلیل وجود رباتها و حسابهای جعلی در این شبکه اجتماعی، توافق خرید را لغو میکند. این تصمیم جنجال زیادی به پا کرد و به شکایت توییتر از ماسک منجر شد که درنهایت او را وادار به خرید توییتر کرد.
همانطور که گفتیم، این معامله با کشوقوسهای حقوقی فراوانی همراه بود اما در نهایت با ورود ایلان به دفتر مرکزی توییتر در حالی که یک «سینک ظرفشویی» در دست داشت، نهایی شد. او بلافاصله ۸۰درصد کارمندان را اخراج کرد، سیستم تیک آبی را پولی کرد و نام این پلتفرم قدیمی را به ایکس (X) تغییر داد. ماسک میگوید این خرید نه برای پول، بلکه برای نجات «آزادی بیان» بوده است.
پشت این ریبرندینگ پرحاشیه، یک رویای ۲۵ ساله نهفته است. او میخواهد X را به «اپلیکیشن همهکاره» (Everything App) تبدیل کند؛ چیزی شبیه به ویچت چین که در آن نه تنها پست میگذارید، بلکه خرید میکنید، کارهای بانکی انجام میدهید و حتی با هوش مصنوعی گپ میزنید. اگرچه ارزش این شرکت پس از خرید ماسک بهشدت سقوط کرد و بسیاری از تبلیغدهندگان بزرگ آن را ترک کردند، ایلان همچنان اصرار دارد که X قلب تپنده دموکراسی دیجیتال و کیف پول آینده بشریت خواهد بود.
دامنه ایکس دات کام نیز در ابتدا مربوط به یکی از نخستین شرکتهای ایلان ماسک بود؛ اما او در سال ۲۰۱۷ این دامنه را از شرکت ایبی خریداری کرد و حالا به دامنه اصلی توییتر سابق تبدیل شده است.
جالب است بدانید که شبکه اجتماعی ایکس به تازگی اعلام کرده که درآمد سالیانه آن از سرویس اشتراک خود به بیش از ۱ میلیارد دلار رسیده است!
xAI؛ ورود جدی به رقابت هوش مصنوعی
در سال ۲۰۱۵، ماسک همراه با چند کارآفرین و محقق برجسته شرکت اوپن ایآی (OpenAI) را، که آن را با چت جیپیتی (ChatGPT) میشناسیم، بنیان نهاد. هدف این شرکت توسعه هوش مصنوعی پیشرفتهای بود که در خدمت بشریت باشد و از انحصار شرکتهای بزرگ خارج شود.
ماسک در ابتدا یکی از سرمایهگذاران اصلی این پروژه بود؛ اما در سال ۲۰۱۸ بهدلیل اختلافنظر بر سر آینده OpenAI و نگرانی از قدرت روبهرشد هوش مصنوعی، از هیئتمدیره کنارهگیری کرد. بااینحال، او از این رقابت کنار نرفت و در سال ۲۰۲۳ استارتاپ xAI را راهاندازی کرد تا رویکرد خودش را در این حوزه پیش ببرد. این شرکت با معرفی چتبات گروک (Grok) که در شبکه اجتماعی ایکس ادغام شده است، حالا یکی از رقبای مدلهای هوشمصنوعی به شمار میرود.
البته ماسک بارها نسبت به خطرات هوش مصنوعی هشدار داده است، اما همزمان معتقد است توسعه آن اجتنابناپذیر است. استراتژی او در xAI این است که سیستمهایی بسازد که «بهدنبال حقیقت باشند» و درک عمیقتری از جهان ارائه دهند.
ایلان ماسک و ارزهای دیجیتال؛ مردی که با یک توییت بازار را تکان میدهد
رابطه ایلان ماسک با بازار ارزهای دیجیتال، چیزی شبیه به یک «رابطه عاشقانه سمی» است؛ گاهی با یک توییت بازار را به عرش میبرد و گاهی با یک مصاحبه، میلیاردها دلار ثروت را در چشمبههمزدنی دود میکند. در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، ایلان ماسک بهتنهایی نقش یک «بازارگردان» تمامعیار را ایفا کرد. او ثابت کرد که قدرت کلامش از هر تحلیل تکنیکالی قویتر است و میتواند لشکری از معاملهگران خرد را تنها با یک اموجی جابهجا کند. اما پشت این جنجالها، استراتژیهای دقیق سرمایهگذاری و دیدگاههای فنی خاصی نهفته است که در ادامه آنها را کالبدشکافی میکنیم.
ایلان ماسک و بیتکوین؛ معشوقهای که رانده شد!
اولین باری که ماسک درباره بیتکوین صحبت کرد، به سال ۲۰۱۴ برمیگردد. در آن زمان او با احتیاطی فیلسوفانه گفت:
بیتکوین احتمالاً چیز خوبی است، هرچند به نظر میرسد ابزاری برای معاملات غیرقانونی باشد.
اما این نگاهِ مشکوک، در سال ۲۰۱۹ جای خود را به تحسین داد. او در پادکست آرک اینوست (Ark Invest)، ساختار بیتکوین را «بسیار هوشمندانه» توصیف کرد، هرچند هنوز حاضر روی آن سرمایهگذاری کند یا محصولات تسلا را با پذیرش این ارز دیجیتال به فروش برساند.
طوفان اصلی اما در اوایل سال ۲۰۲۱ وزید. ماسک با تغییر بیوگرافی توییترش به کلمه Bitcoin#، جرقهای زد که قیمت بیت کوین را در عرض چند ساعت ۲۰درصد بالا برد. این تازه شروع کار بود؛ تسلا با خرید ۱٫۵ میلیارد دلار بیت کوین و اعلام پذیرش آن برای فروش خودرو، بازار را به مرز انفجار و قله ۵۸,۰۰۰ دلاری رساند.
این ماه عسل دوام نداشت و در ماه مه سال ۲۰۲۱، ایلان ماسک با بهانه مصرف بالای انرژی استخراج، ورق را برگرداند و پذیرش بیت کوین در تسلا را لغو کرد. این حرکت که بسیاری آن را خیانت ایلان نامیدند، قیمت بیت کوین را ۴۰درصد پایین کشید. البته او در ادامه وعده داد در صورت استفاده از انرژیهای سبز برای استخراج بیت کوین، ممکن است دوباره پذیرش این ارز دیجیتال در تسلا را آغاز کند. جالب است بدانید که تسلا از آن زمان تاکنون هنوز هم بخش بزرگی از بیت کوینهایش را نگه داشته است؛ گویی ماسک منتظر است تا روزی دوباره با این پادشاه رمزارزها آشتی کند.
آیا ایلان ماسک همان «ساتوشی ناکاموتو» است؟
یکی از جذابترین تئوریهای توطئه در دنیای کریپتو، این است که ایلان ماسک همان خالق مرموز بیت کوین، یعنی ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) است. این فرضیه زمانی جدی شد که ساهیل گوپتا (Sahil Gupta)، کارمند سابق اسپیساکس در سال ۲۰۱۷ مدعی شد ماسک تمام تواناییهای لازم برای خلق بیت کوین را دارد: بر زبان ++C مسلط است، دانش عمیقی در اقتصاد دارد و بنیانگذار شرکتی مثل پیپل است که در حوزه پرداخت فعالیت میکند.
بااینحال ماسک خیلی سریع به این ادعا واکنش نشان داد و در توییتی نوشت:
این ادعا که من بیت کوین را اختراع کردهام درست نیست. یک دوست چند سال پیش کمی بیت کوین برای من فرستاد اما حتی نمیدانم کجاست!
چند هفته بعد دوباره در اکس از ماسک پرسیدند که آیا او خالق بیت کوین است یا نه و در واکنش به این ادعا، وی لینک مقالهای از وبسایت خبری د آنین (The Onion) را که به تمسخر ارزهای دیجیتال پرداخته بود به اشتراک گذاشت. بااینحال، طرفداران این تئوری میگویند شباهتِ سبکِ حل مسئله ماسک به ساتوشی، چیزی نیست که بتوان بهراحتی از کنارش گذشت.
ایلان ماسک و دوج کوین؛ ارزی که او عاشق آن است!
اگر بیت کوین برای ماسک یک ابزار مالی جدی بود، دوج کوین برای او یک «عشق واقعی» است. ماسک دوج کوین را «ارزِ مردم» مینامد و معتقد است این میم کوین که به شوخی ساخته شده است، پتانسیل بیشتری برای تبدیلشدن به یک پول واقعی نسبت به بیت کوین دارد.
در سال ۲۰۱۸ ایلان ماسک برای اولین بار به دوج کوین توجه کرد. او در آن زمان در توییتی از جکسون پالمر، خالق دوج کوین، خواست تا برای حل مشکل رباتهای توییتری کلاهبردار و اسپمها کمک کند.
بااینحال اولین اشاره مستقیم ایلان ماسک به دوج کوین به سال ۲۰۱۹ برمیگردد. در آن زمان او دوج کوین را «ارز دیجیتال محبوب خود» اعلام کرد و همین باعث شد تا قیمت این میم کوین از ۰٫۰۰۲ دلار به ۰٫۰۰۴ دلار برسد.
حمایت گاه و بیگاه ایلان از دوج کوین همچنان ادامه داشت و حتی باعث شد قیمت این ارز دیجیتال در بحبوحه بازار خرسی رمزارزها رشد چشمگیری را تجربه کند. در سال ۲۰۲۱ این حمایتها شدت گرفت و ایلان ماسک مدعی شد که از ۲۰۱۹ با توسعهدهندگان DOGE همکاری کرده و حتی خودش را مدیرعامل افتخاری دوج کوین نامید!
بهدنبال حمایت ایلان ماسک از دوج کوین، صرافیهای بزرگی از جمله هوبی و کوین بیس این میم کوین را به لیست معاملات خود اضافه کردند و همین مسئله رالی دوج در سال ۲۰۲۱ را تقویت کرد.
داستان ایلان ماسک و دوج کوین زمانی عجیبتر شد که وی عنوان کرد میخواهد در شوی تلویزیونی ستردی نایت لایو (Saturday Night Live) درباره دوج کوین صحبت کند. وی پیش از این برنامه، خودش را بهعنوان پدر دوج کوین یا دوج فادر (Dogefather) معرفی کرد و همین کافی بود تا قیمت این ارز دیجیتال به اوج ۰٫۷۳ دلاری برسد.
حضور ماسک در برنامه SNL نتوانست انتظارات سرمایهگذاران را برآورده کند و علیرغم اظهار نظرات مختلف او درباره این ارز دیجیتال، قیمت دوج کوین پس از این برنامه کاهش یافت.
امروز نیز دوج کوین بهعنوان یک روش پرداختی برای خرید کالاهای رسمی تسلا پذیرفته شده است و شایعاتی مبنی بر ادغام آن در شبکه اجتماعی ایکس به گوش میرسد.
جالب است بدانید که شرکت اسپیسایکس از سال ۲۰۲۱ بهدنبال آن است تا طی یک مأموریت فضایی به نام دوج وان (DOGE-1) با همکاری جیومتریک انرژی (Geometric Energy Corporation)، سفینهای را راهی ماه کند؛ مأموریتی که هزینه آن بهطور کامل با دوج کوین پرداخت شده است. البته تاریخ انجام این مأموریت تاکنون چندبار به تعویق افتاده است اما ایلان ماسک در جدیدترین توییت خودش اعلام کرد که شاید در سال ۲۰۲۷ آن را انجام دهد و دوج کوین را به ماه بفرستد!
ایلان ماسک چه ارزهای دیجیتالی دارد؟
اگرچه Elon Musk با هر توییتش میتواند بازار کریپتو را تکان دهد، سبد داراییهای شخصی او بسیار محدودتر از آن چیزی است که مردم فکر میکنند. او در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد که در بیت کوین، اتریوم و دوج کوین سرمایهگذاری کرده است و BTC وزن بیشتری از پورتفوی او را تشکیل میدهد.
علاوه بر این، شایعات دیگری وجود دارند که میگویند ماسک احتمالاً در میم کوینهایی مثل شیبا اینو یا فلوکی اینو نیز سرمایهگذاری کرده است. جالب است بدانید اسم سگ ایلان ماسک «فلوکی» است. او تاکنون بارها با توییتکردن آن، قیمت فلوکی اینو را تغییر داده است. بااینحال، خود ایلان ماسک تاکنون این شایعات را تأیید نکرده و مدعی شده است که با پروژهها و توکنهایی که از نام او استفاده میکنند هیچ ارتباطی ندارد.
چالشهای حقوقی ایلان ماسک در سالهای اخیر
ایلان ماسک و قانون، رابطهای شبیه به موش و گربه دارند. درحالیکه اکثر میلیاردرها تلاش میکنند با چراغ خاموش از کنار نهادهای نظارتی عبور کنند، ماسک ابایی ندارد که مستقیم به قلب آنها حمله کند. پروندههای حقوقی او فراتر از جریمههای مالی، نمادی از مبارزه او با ساختارهای سنتی نظارت بر بازار است. اصلیترین دشمن او در این سالها، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) بوده که در دو مقطع سرنوشتساز، ماسک را تا لبه پرتگاه کشانده است.
زلزله ۴۲۰ دلاری؛ وقتی یک توییت ۲۰ میلیون دلار آب خورد!
همه چیز از یک بعدازظهر آرام در اوت ۲۰۱۸ شروع شد. ماسک با انتشار توییتی که بعدها به یکی از پرهزینهترین پیامهای تاریخ تبدیل شد، اعلام کرد قصد دارد تسلا را با قیمت ۴۲۰ دلار خصوصی کند و تأمین مالی آن را «تضمینشده» خواند. این پیام کوتاه موجی از هیجان را در بازار به راه انداخت و قیمت سهام تسلا تا پایان همان روز را ۱۱درصد افزایش داد. این توییت بهظاهر ساده باعث شد SEC تحقیقات خود را علیه ایلان ماسک و صحت ادعای «تأمین مالی تضمینشده» او آغاز کند. در همین حال برخی از سرمایهگذاران با طرح شکایت مدعی شدند که ماسک قصد دستکاری قیمت سهام و ضربه به فروشندگان استقراضی را داشته است.
ماسک ادعا میکرد که با صندوق ثروت ملی عربستان به توافق رسیده است؛ اما SEC معتقد بود این حرفها بیشتر یک آرزو بوده است تا واقعیت. در نهایت در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۸، ایلان ماسک و کمیسیون بورس آمریکا به توافق رسیدند: ماسک ۲۰میلیون دلار جریمه پرداخت کرد، بهمدت سهسال از ریاست هیئتمدیره تسلا کنارهگیری کرد و پذیرفت وکلای شرکت توییتهای مهمش را پیش از انتشار تأیید کنند. البته او بعدها با تمسخر گفت که این جریمه ارزشش را داشت، چون آزادی بیانش را نفروخته است!
دعوای حقوقی بر سر خرید توییتر در سال ۲۰۲۲
همانطور که بالاتر گفتیم، ماسک در سال ۲۰۲۲ با پیشنهاد ۴۴ میلیارد دلاری برای خرید توییتر خبرساز شد؛ اما چند ماه بعد اعلام کرد که بهدلیل نگرانی از تعداد حسابهای جعلی، قصد عقبنشینی از این معامله را دارد. همین تصمیم باعث شد توییتر از او شکایت کند و پروندهای در دادگاه ایالت دلاور شکل بگیرد. این دعوا یکی از پرحاشیهترین پروندههای حقوقی دنیای فناوری محسوب میشود.
در آستانه برگزاری دادگاه، ماسک در نهایت عقبنشینی کرد و با همان مبلغ اولیه، توییتر را خرید.
شکایت SEC در سال ۲۰۲۵: تخلف در افشای سهام توییتر
در ژانویه ۲۰۲۵، بیش از ششسال پس از ماجرای تسلا، SEC بار دیگر ماسک را به دادگاه کشاند. این بار موضوع به سال ۲۰۲۲ و پیش از خرید توییتر بازمیگشت. بر اساس این شکایت، ماسک بیش از ۵درصد از سهام توییتر را خریده بود، بدون اینکه این مالکیت را تا ۱۱ روز پس از موعد قانونی افشا کند. این تأخیر به او اجازه داد سهام بیشتری را با قیمتهای پایینتر از ارزش واقعی بخرد که بهگفته کمیسیون بورس آمریکا به ضرر ۱۵۰میلیون دلاری سرمایهگذاران منجر شد.
SEC ادعا کرد اگر ماسک بهموقع مالکیتش را اعلام کرده بود، قیمت سهام توییتر افزایش مییافت و این تخلف، مصداق کلاهبرداری اوراق بهادار است. این نهاد خواستار بازپرداخت سود ناعادلانه ماسک و جریمه مدنی شد. ماسک در واکنش تندی در یک توییت SEC را «سازمانی ازهمگسیخته» خواند و انتقاد کرد که بهجای تمرکز بر جرایم واقعی، او را هدف قرار دادهاند. این پرونده همچنان در جریان است و بهدلیل نقش سیاسی و اقتصادی ماسک، توجه رسانهها را به خود جلب کرده است.
ثروت ایلان ماسک چقدر است؟
در سال ۲۰۲۱ و بهدنبال صعود چشمگیر سهام شرکت تسلا، ایلان ماسک با پشتسر گذاشتن جف بزوس به ثروتمندترین مرد جهان تبدیل شد و برای بیش از دو سال این لقب را حفظ کرد. بااینحال خرید توییتر و کاهش چشمگیر سهام آن باعث شد تا جایگاه ماسک در صدر ثروتمندترین افراد جهان متزلزل شود. بهطوریکه در اوایل زمستان سال ۲۰۲۴ برنارد آرنو، میلیاردر مطرح فرانسوی از او پیشی گرفت. بااینحال، در اواخر سال ۲۰۲۴ و در ماه دسامبر، ثروت ایلان ماسک به بیش از ۴۰۰میلیارد دلار رسید و به اولین فردی تبدیل شد که به چنین ثروتی دست یافته است.
در زمان نگارش این مطلب و بر اساس رتبهبندی مجله فوربس، ماسک با ثروت ۸۴۹.۳میلیارد دلاری با اختلاف ثروتمندترین فرد جهان است و پس از او لری الیسون با ۲۷۶میلیارد دلار و مارک زاکربرگ با ۲۵۳میلیارد دلار قرار دارند.
یکی از دلایل نوسانات ثروت ایلان ماسک سهام او در شرکتهای تسلا و ایکس است. ماسک ۱۳درصد از سهام تسلا را دارد و نوسانات ارزش آن باعث میشود تا ثروت او تغییر کند.
نگاهی به دیدگاه سیاسی و مذهبی ایلان ماسک
سالها تصور میشد که ماسک فردی آتئیست (خداناباور) است؛ اما او در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که خودش را یک «مسیحی فرهنگی» میداند و به آموزههای مسیح باور دارد. وی در مصاحبهای با جردن پیترسون، روانشناس و پادکستساز معروف، گفت:
من معتقدم که آموزههای عیسی خوب و خردمندانه هستند.
البته ماسک بارها گفته که خودش را فردی مذهبی نمیداند اما بهشدت به فرضیه شبیهسازی (Simulation Theory) معتقد است. او حتی میگوید احتمال اینکه ما در یک واقعیت فیزیکیِ اصیل زندگی کنیم، یک در میلیارد است و ما احتمالاً بخشی از یک بازی کامپیوتری فوقپیشرفته هستیم که یک تمدن برتر آن را طراحی کرده است! از نظر او، «قوانین فیزیک» همان «کدهای برنامهنویسی» این جهان هستند.
از منظر سیاسی، ایلان ماسک خودش را عموماً یک لیبرتارین توصیف میکند؛ فردی که به آزادیهای شخصی و کاهش دخالت دولت در اقتصاد باور دارد. این دیدگاه در انتخابهای سیاسی او نیز بازتاب یافته و حمایتهایش در انتخابات گاه متنوع بوده است. برای نمونه، او گاهی از چهرههای جمهوریخواه پشتیبانی کرده و گاهی به دموکراتها نزدیک شده است. در عرصه اقتصادی نیز او به سیاستهای بازار آزاد و کاهش مالیات گرایش دارد؛ اما در برخی مسائل اجتماعی، مواضع پیشروتری از خود نشان داده است.
در انتخابات سال ۲۰۲۴ آمریکا نیز ماسک رسماً از دونالد ترامپ حمایت کرد و نقش کلیدی در پیروزی او در این رقابت داشت. این حمایت در نهایت باعث شد تا ماسک رسماً وارد دولت آمریکا شده و به سرپرستی وزارت کارآمدی دولت (Department of Government Efficiency) یا بهاختصار DOGE منصوب شود.
ورود به دولت آمریکا؛ از رفاقت با ترامپ تا دعوای لفظی در ایکس
رابطه ایلان ماسک و دونالد ترامپ همیشه ترکیبی از عملگرایی سیاسی و منافع اقتصادی بوده است. ماسک در دورههای مختلف، گاهی از سیاستهای دولت ترامپ فاصله گرفت و گاهی هم بهطور علنی از او حمایت کرد. اما در آستانه انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴، این رابطه وارد مرحله تازهای شد؛ جایی که ماسک بهعنوان یکی از چهرههای اثرگذار در فضای رسانهای حامی ترامپ، از او بهعنوان گزینهای «ضدبوروکراسی» یاد کرد و حتی در مراسم تحلیف شانه به شانه با او همراه بود.
پس از پیروزی ترامپ، بسیاری تصور میکردند اتحاد میان رئیسجمهور آمریکا و ثروتمندترین کارآفرین جهان میتواند به یکی از قدرتمندترین ائتلافهای سیاسیاقتصادی تبدیل شود. ماسک در همان ماههای ابتدایی، بهعنوان مشاور غیررسمی در برخی جلسات سیاستگذاری فناوری و انرژی حضور داشت و حتی در چند مصاحبه از لزوم «دولت کوچکتر و کارآمدتر» سخن گفت؛ موضعی که با شعارهای اقتصادی ترامپ همراستا بود و در نهایت ماسک را به سرپرستی وزارت کارآمدی دولت منصوب کرد.
بااینحال، آنچه بهعنوان یک ائتلاف رویایی برای نجات اقتصاد آمریکا شروع شد، خیلی زود به یک «جنگ ستارگان» تمامعیار در شبکه اجتماعی ایکس تبدیل شد و سروصدای زیادی به پا کرد.
جرقه این آتش زمانی زده شد که ماسک، با همان نگاه فیزیکدان خود، به لایحه بودجه دولت ترامپ تاخت و آن را فاجعهای برای آینده مالی آمریکا خواند. او که خود را مأمور جراحی اقتصاد بیمار واشینگتن میدانست، سیاستهای ترامپ را به چالش کشید. پاسخ ترامپ هم طبق انتظار، تند و کوبنده بود؛ او با لحنی تحقیرآمیز مدعی شد که اگر حمایتهای دولتی او نبود، تسلا اکنون وجود خارجی نداشت. اما ترامپ یک نکته را فراموش کرده بود: ایلان ماسک صاحب بزرگترین تریبون جهان است و در استفاده از آن برای ترور شخصیت، هیچ خط قرمزی ندارد.
ماسک در واکنش به تهدیدهای ترامپ مبنی بر لغو قراردادهای دولتی اسپیسایکس و تسلا، «بمبهای خبری» خود را یکی پس از دیگری در ایکس منفجر کرد. او نه تنها ترامپ را به «ناسپاسی» متهم کرد، بلکه با پیش کشیدن پروندههای حساس و شخصی، از جمله ارتباطات احتمالی ترامپ با چهرههای جنجالی مانند جفری اپستین، شمشیر را از رو بست. این درگیری لفظی چنان بالا گرفت که حتی پای چهرههای بینالمللی مثل دیمیتری مدودف هم به میان آمد تا با لحنی طنزآمیز پیشنهاد میانجیگری بدهند. بازار اما به این کمدیِ قدرت، واکنش تلخی نشان داد و سهام تسلا در یک سقوط آزاد، میلیاردها دلار از دارایی شخصی ماسک را به کام مرگ فرستاد.
درحالیکه بازارهای جهانی از سقوط سهام تسلا در هراس بودند و منتقدان پایان عصر نفوذ ماسک در واشنگتن را جشن میگرفتند، ورق به شکلی غیرمنتظره برگشت. در ژوئن ۲۰۲۵، ایلان ماسک در یک عقبنشینی آشکار اما هوشمندانه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
من بابت برخی از پستهای هفته گذشتهام درباره رئیسجمهور ترامپ متأسفم؛ زیادهروی بود.
این عذرخواهی ضمنی، جرقه ذوبشدن یخهای رابطهای بود که تا مرز نابودی پیش رفته بود؛ اما تیرِ خلاص برای پایان این جنگ، نه یک بیانیه رسمی، بلکه یک تصویر بود. در اوایل سال ۲۰۲۶، ماسک عکسی از یک میز شام صمیمی را منتشر کرد که در آن کنار دونالد ترامپ و ملانیا نشسته بود و با لبخندی پیروزمندانه نوشت:
دیشب شام بسیار دلانگیزی با رئیسجمهور و بانوی اول داشتم. سال ۲۰۲۶ قرار است فوقالعاده باشد!
این دیدار که به نظر میرسید پس از میانجیگری برخی چهرههای بانفوذ محافظهکار رخ داده، پیامی روشن به بازار و سیاستمداران داشت: ظاهراً اتحاد ثروت و قدرت دوباره برقرار شده است.
تحلیلگران معتقدند این آشتی، بیش از آنکه از سرِ دوستی باشد، یک «آتشبسِ استراتژیک» بود. ترامپ به نفوذ رسانهای و فناوریهای اسپیساکس نیاز داشت و ماسک به یارانههای دولتی و حمایت کاخ سفید برای پیشبرد پروژههای هوش مصنوعیاش. اگرچه سایه اتهامات سنگینی که ماسک علیه ترامپ مطرح کرده بود (مانند پرونده اپستین) هنوز در فضای مجازی سنگینی میکرد، هر دو طرف ترجیح دادند برای «هدفی بزرگتر» که همان بازسازی اقتصاد آمریکا و پیشیگرفتن از چین بود اختلافات را زیر قالیچه پنهان کنند.
آینده ایلان ماسک و پروژههایش؛ در آستانه تریلیونر شدن
ایلان ماسک درحالحاضر در آستانه تبدیلشدن به اولین فرد تاریخ بشریت است که ثروتش از ۱ تریلیون دلار عبور میکند. اما برای مردی که هدفش نجات و آگاهی بشر است، این اعداد تنها پلی برای رفتن به سراغ پروژههای بلندپروازانهتر هستند. به عقیده بسیاری، آینده ایلان ماسک در زمین نیست، چراکه او در حال ترسیم نقشهای است که در آن مرز بین انسان، ماشین و سیارات دیگر بهطور کامل از بین میرود.
لشکر رباتهای اپتیموس؛ فراتر از یک کارخانه
بزرگترین قمار آینده ماسک، نه در فضا و نه در خودروهای برقی، بلکه در پروژهی رباتهای انساننمای اپتیموس (Optimus) نهفته است. او پیشبینی کرده که ارزش تسلا در آینده مدیون این رباتها خواهد بود، نه ماشینها. در چشمانداز ۲۰۳۰، ماسک رویای جهانی را دارد که در آن «کار بدنی» اختیاری است. این رباتها قرار است نه تنها در کارخانهها، بلکه بهعنوان پرستار، کارگر و حتی همراه در خانههای ما حضور داشته باشند.
استارشیپ و اولین قدمها روی خاک سرخ
در حوزه فضایی، ماسک میخواهد هرطور که شده به مریخ برود! راکت عظیم استارشیپ (Starship) که حالا به نماد قدرت اسپیساکس تبدیل شده، قرار است هزینه سفر به فضا را به قدری کاهش دهد که ساخت یک شهر خودکفا در مریخ دیگر یک داستان علمیتخیلی نباشد. ماسک در حال برنامهریزی برای اولین پروازهای سرنشیندار به مریخ در اواخر دهه ۲۰۲۰ است. او میخواهد پیش از آنکه پیر شود، پایگاه «آلفا» را در مریخ بنا کند تا بشریت را به یک گونهی چندسیارهای تبدیل کرده و بیمه بقای انسان را امضا کند.
همزیستی با هوش مصنوعی؛ از نورالینک تا xAI
ماسک بر این باور است که بزرگترین تهدید آینده، هوش مصنوعیِ مهار نشده است. راهکار او؟ «اگر نمیتوانی شکستشان بدهی، به آنها ملحق شو!» آینده شرکت نورالینک، فراتر از درمان معلولیت، بهسمت «تلهپاتی دیجیتال» حرکت میکند؛ جایی که انسانها میتوانند بدون واسطه و با سرعت نور با کامپیوترها تبادل اطلاعات کنند. همزمان، او با توسعه xAI و چتبات Grok در حال ساخت یک هوش مصنوعی «حقیقتجو» است تا مطمئن شود تمدن بشری در رقابت با ماشینها بازنده نخواهد بود.
ایلان ماسک چند همسر و فرزند دارد؟
زندگی شخصی ایلان ماسک به اندازه مسیر کسبوکارهایش و پروژههای فضاییاش، پیچیده، پرحاشیه و چندلایه است. ماسک یکی از طرفداران سرسخت نظریه «افزایش جمعیت» است و میگوید اگر انسانها فرزندان بیشتری نداشته باشند، تمدن بشری با خطر فروپاشی روبهرو خواهد شد؛ او خود نیز بهشکل جدی به این ایده پایبند بوده و تا اوایل سال ۲۰۲۶، صاحب ۱۴ فرزند (و شاید بیشتر!) شده است.
ماسک تاکنون ۳ بار رسماً ازدواج کرده است. او در سال ۲۰۰۰ با جاستین ویلسون ازدواج کرد. اولین فرزند آنها، نِوادا، در ۱۰هفتگی بهدلیل سندروم مرگ ناگهانی نوزاد درگذشت که ضربه روحی سختی برای آنها بود. آنها سپس از طریق IVF صاحب دوقلوها و سهقلوهایشان شدند. یکی از این فرزندان آنها (ویوین) نیز بعدها با تغییر نام خانوادگی و جنسیت خود، بهتندی از پدرش انتقاد کرد و گفت دیگر نمیخواهد هیچ ارتباطی با این میلیاردر داشته باشد! این ازدواج در نهایت در سال ۲۰۰۸ به طلاق ختم شد. ماسک پس از آن، وارد یک رابطه پرفراز و نشیب با تالولا رایلی، بازیگر انگلیسی شد که دو بار با او ازدواج کرد و دوباره طلاق گرفت، اما از او فرزندی ندارد.
فصل بعدی زندگی او با گرایمز، خواننده کانادایی رقم خورد که حاصل آن ۳ فرزند با نامهای بسیار عجیب و غیرمتعارف بود. برای مثال، اولین فرزندشان در ابتدا X Æ A-12 نام داشت که بهدلیل محدودیتهای قانونی به X AE A-XII تغییر یافت و ماسک او را بهسادگی «X» صدا میزند. همزمان با روابطش با گرایمز، ماسک از شیوان زیلیس (یکی از مدیران ارشد شرکت نورالینک) نیز صاحب ۴ فرزند شد که آخرین آنها در اواخر سال ۲۰۲۴ و اوایل ۲۰۲۵ به دنیا آمدند.
آخرین حاشیه خانوادگی ماسک که در سال ۲۰۲۵ جنجال زیادی به پا کرد، مربوط به شایعات تولد چهاردهمین فرزند او از اشلی سنتکلر، مفسر سیاسی محافظهکار و فعال رسانهای است. البته سنتکلر بارها ایلان را به توجهنکردن به فرزندش که ظاهراً «رومولوس» نام دارد، متهم کرده است.
سخن پایانی
در دنیایی که اکثر آدمها به دنبال امنیت و تکرار هستند، بیوگرافی ایلان ماسک به ما یادآوری کرده که مرزهای ممکن و ناممکن، تنها در ذهن ما ساخته شدهاند. او مردی است که شکست را نه یک بنبست، بلکه هزینهای برای یادگیری میبیند؛ کسی که از انفجار موشکهایش به وجد میآید چون میداند هر سقوط، قدمی به سوی پرواز بعدی است. شاید پاسخ نهایی به این سؤال که ایلان ماسک کیست، در داراییهای میلیارد دلاری یا تعداد شرکتهایش نهفته نباشد؛ بلکه او را باید در جسارت نایابی جستوجو کرد که میخواهد بشریت را از محدودیتهای زمین فراتر ببرد و به موجوداتی چندسیارهای تبدیل کند.
در نهایت، چه او را یک منجی نابغه بدانیم که برای نجات زمین و فتح مریخ برخاسته و چه یک میلیاردر جنجالی که دنیا را شبیه به یک بازی کامپیوتری میبیند، نمیتوان انکار کرد که ما در «عصر ماسک» زندگی میکنیم. میراث او نه فقط خودروهای برقی یا تراشههای مغزی، بلکه تغییر در باور نسل جدید است؛ نسلی که حالا بهجای آرزوهای کوچک، به ستارهها چشم دوخته است. مسیر زندگی او ثابت کرد که اگر بهاندازه کافی دیوانه باشی که فکر کنی میتوانی جهان را تغییر دهی، احتمالاً همین کار را خواهی کرد.
سؤالات متداول
ایلان ماسک متولد ۲۸ ژوئن ۱۹۷۱ در پرتوریا، آفریقای جنوبی است. او در حال حاضر ۵۴ سال دارد و دارای تابعیت آفریقای جنوبی، کانادا و ایالات متحده آمریکا است.
طبق آخرین گزارشها تا سال ۲۰۲۶، ایلان ماسک صاحب ۱۴ فرزند است.
ماسک در گذشته خودش را فردی خداناباور معرفی کرده بود اما در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که خودش را یک «مسیحی فرهنگی» میداند و به آموزههای مسیح باور دارد.
طبق دادههای نشریه فوربس، ثروت ایلان ماسک در حال حاضر ۸۴۹میلیارد دلار تخمین زده میشود.
ایلان ماسک در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد که هولدر بیت کوین، اتریوم و دوج کوین است.
با وجود گمانهزنیهای مختلف، ماسک بارها اعلام کرده که خالق بیت کوین نیست و ارتباطی با این ارز دیجیتال ندارد.
بر اساس تخمینها ضریب هوشی ایلان ماسک بین ۱۵۰ تا ۱۵۵ است.
