بانک‌های مرکزی جهان روی هم بیش از ۳۵ هزار تن طلا نگه می‌دارند. این حجم طلا تقریباً یک‌ششم کل طلایی است که در طول تاریخ از معادن استخراج شده است. در چند سال اخیر هم این بانک‌ها با سرعتی بی‌سابقه طلا خریده‌اند. نتیجه این است که جدول «ثروتمندترین کشورها از نظر طلا» دیگر مثل یک دهه پیش ثابت نیست: چین در حال بالا آمدن است، لهستان دو سال پشت‌سرهم بزرگ‌ترین خریدار جهان بوده و کشورهای همسایهٔ ایران هم جایگاه قابل‌توجهی دارند.
در این مقاله با تکیه بر آخرین داده‌های شورای جهانی طلا (World Gold Council) که در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، ۱۰ کشور اول جهان از نظر ذخایر طلا را مرور می‌کنیم. بعد می‌بینیم چرا بانک‌های مرکزی این‌قدر طلا می‌خرند و در پایان ذخایر طلای ایران را بررسی می‌کنیم.
منظور از ذخایر طلای یک کشور چیست؟
منظور از ذخایر طلای یک کشور، طلای معدنی زیر خاک یا زیورآلات مردم نیست. این اصطلاح به طلایی اشاره دارد که بانک مرکزی آن کشور به‌عنوان بخشی از ذخایر رسمی خود نگه می‌دارد. این طلا معمولاً به شکل شمش‌های استاندارد حدود ۱۲٫۴ کیلوگرمی است و در خزانهٔ بانک مرکزی یا در خزانه‌های بین‌المللی مثل بانک انگلستان و فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود.
بانک‌های مرکزی طلا را به چند دلیل نگه می‌دارند:
- پشتوانهٔ اعتماد: طلا بدهی هیچ دولت یا بانکی نیست و ارزش آن به وعدهٔ کسی بستگی ندارد.
- تنوع در ذخایر: اگر ارزش دلار یا یورو افت کند، طلا معمولاً مسیر دیگری می‌رود.
- مصونیت در برابر تحریم: اگر طلا در داخل کشور نگهداری شود، نمی‌توان آن را مثل دارایی‌های دلاری مسدود کرد.
- ابزار بحران: در شرایط اضطراری، طلا را می‌توان فروخت یا وثیقه گذاشت.
جدول ۱۰ کشور با بیشترین ذخایر طلا در ۲۰۲۶
جدول زیر ذخایر طلای رسمی کشورها را بر اساس داده‌های شورای جهانی طلا نشان می‌دهد. ستون آخر سهم طلا از کل ذخایر خارجی هر کشور است. نهادهای بین‌المللی مثل صندوق بین‌المللی پول (حدود ۲٬۸۱۴ تن) و بانک مرکزی اروپا (حدود ۵۰۸ تن) در این جدول نیامده‌اند.
| رتبه | کشور | ذخایر طلا (تن) | سهم طلا از ذخایر خارجی |
|---|---|---|---|
| ۱ | آمریکا | ۸٬۱۳۳٫۴ | ۸۱٫۴٪ |
| ۲ | آلمان | ۳٬۳۵۰٫۳ | ۸۴٫۰٪ |
| ۳ | ایتالیا | ۲٬۴۵۱٫۸ | ۸۰٫۶٪ |
| ۴ | فرانسه | ۲٬۴۳۷٫۰ | ۸۱٫۸٪ |
| ۵ | چین | ۲٬۳۴۶٫۴ | ۸٫۰٪ |
| ۶ | روسیه | ۲٬۲۸۲٫۰ | ۴۰٫۶٪ |
| ۷ | سوئیس | ۱٬۰۳۹٫۹ | ۱۲٫۳٪ |
| ۸ | هند | ۸۸۰٫۵ | ۱۶٫۷٪ |
| ۹ | ژاپن | ۸۴۵٫۹ | ۸٫۵٪ |
| ۱۰ | لهستان | ۶۳۲٫۴ | ۲۷٫۸٪ |
۱. آمریکا؛ بیش از دو برابر نفر دوم
آمریکا با حدود ۸٬۱۳۳ تن از دهه‌ها پیش بالاترین رتبه را دارد. بخش بزرگی از این طلا، یعنی حدود ۴٬۵۸۰ تن، در پایگاه مشهور فورت ناکس نگهداری می‌شود و باقی آن در دنور، وست‌پوینت و فدرال رزرو نیویورک است. با قیمت حدود ۴ هزار دلار برای هر انس جهانی طلا، ارزش طلای آمریکا از یک تریلیون دلار بیشتر است.
۲. آلمان؛ طلایی که به خانه برگشت
آلمان با حدود ۳٬۳۵۰ تن دومین دارندهٔ بزرگ طلاست. بخش زیادی از این طلا در دوران جنگ سرد در نیویورک، لندن و پاریس نگهداری می‌شد. بوندس‌بانک در دههٔ ۲۰۱۰ بخشی از آن را به فرانکفورت برگرداند و امروز حدود نیمی از طلای آلمان داخل خود کشور است.
۳ و ۴. ایتالیا و فرانسه؛ میراث دوران پشتوانهٔ طلا
ایتالیا و فرانسه هرکدام حدود ۲٬۴۴۰ تا ۲٬۴۵۰ تن طلا دارند. بخش عمدهٔ این ذخایر یادگار دوره‌ای است که پول‌ها پشتوانهٔ طلا داشتند. این دو کشور طی سال‌های اخیر تقریباً هیچ خرید یا فروش قابل‌توجهی نداشته‌اند.
۵. چین؛ خریدار ثابت و بی‌سروصدا
بانک مرکزی چین از اواخر ۲۰۲۴ تقریباً هر ماه طلا خریده و ذخایر رسمی خود را به حدود ۲٬۳۴۶ تن رسانده است. چین با این رقم برای اولین بار از روسیه جلو زده است. با این حال طلا فقط حدود ۸ درصد از ذخایر عظیم ارزی چین را تشکیل می‌دهد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند ذخایر واقعی چین بیشتر از رقم اعلام‌شده است، اما این موضوع تأیید رسمی ندارد.
۶. روسیه؛ طلا به‌جای دلار
روسیه پس از مسدود شدن بخشی از ذخایر ارزی‌اش در سال ۲۰۲۲، به طلا به چشم دارایی‌ای نگاه کرد که نمی‌توان آن را مسدود کرد. امروز طلا بیش از ۴۰ درصد از ذخایر این کشور را تشکیل می‌دهد. البته روسیه در ۲۰۲۵ حدود ۶ تن فروش خالص داشت و یکی از معدود فروشندگان آن سال بود.
۷ تا ۱۰. سوئیس، هند، ژاپن و لهستان
سوئیس با حدود ۱٬۰۴۰ تن، اگر نسبت به جمعیت حساب کنیم، رتبهٔ اول جهان را دارد: برای هر سوئیسی بیش از ۱۱۰ گرم طلا. هند در سال‌های اخیر هم خرید کرده و هم بخشی از طلای خود را از لندن به داخل کشور منتقل کرده است. ژاپن سال‌هاست ذخایر طلای ثابتی دارد. داستان اصلی این بخش اما لهستان است که در دو سال اخیر بزرگ‌ترین خریدار طلا در میان بانک‌های مرکزی بوده و هدف ۷۰۰ تنی را برای خود تعیین کرده است.
برای مقایسهٔ این فهرست با قدرت اقتصادی کشورها، رتبه‌بندی ثروتمندترین کشورهای جهان و بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان را هم ببینید.
چرا سهم طلا در ذخایر کشورها این‌قدر متفاوت است؟
یکی از جالب‌ترین نکته‌های این جدول، فاصلهٔ زیاد سهم طلا در ذخایر کشورهاست. در آمریکا، آلمان، فرانسه و ایتالیا بیش از ۸۰ درصد ذخایر رسمی طلاست. در چین و ژاپن این سهم کمتر از ۱۰ درصد است.
دلیلش ساده است: کشورهایی که پولشان ارز ذخیرهٔ جهانی است، مثل آمریکا با دلار و منطقهٔ یورو با یورو، به ذخایر ارزی زیادی نیاز ندارند و بخش اصلی دارایی رسمی‌شان طلای قدیمی است. در مقابل، کشورهای صادرکننده مثل چین و ژاپن تریلیون‌ها دلار ذخیرهٔ ارزی از تجارت جمع کرده‌اند. در این کشورها حتی هزاران تن طلا هم سهم کوچکی از کل ذخایر می‌شود. به همین دلیل وقتی گفته می‌شود چین در حال افزایش سهم طلاست، فضای زیادی برای خریدهای بعدی وجود دارد.
بانک‌های مرکزی چرا این‌قدر طلا می‌خرند؟
بانک‌های مرکزی در هرکدام از سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ بیش از ۱٬۰۰۰ تن طلا خریدند، یعنی تقریباً دو برابر میانگین دههٔ قبل. در ۲۰۲۵ خرید خالص آن‌ها به حدود ۸۶۳ تن رسید که کمتر از سال‌های قبل بود، اما همچنان در مقایسه با تاریخچهٔ این بازار رقم بسیار بالایی است. در سه ماه اول ۲۰۲۶ هم حدود ۲۴۴ تن دیگر خریداری شد.
چند عامل این موج خرید را توضیح می‌دهد:
- ریسک تحریم و مسدودسازی: تجربهٔ روسیه در ۲۰۲۲ به بسیاری از کشورها نشان داد ذخایر دلاری در خارج از کشور ممکن است در دسترس نباشد.
- کاهش وابستگی به دلار: کشورهایی مثل چین، ترکیه و هند می‌خواهند بخشی از ذخایر خود را از دلار جدا کنند.
- تورم و بدهی دولت‌ها: بدهی رو به رشد آمریکا و تورم سال‌های اخیر، اعتماد به اوراق قرضه را کم کرده است.
- تنش‌های ژئوپلیتیک: جنگ‌ها و تنش‌های منطقه‌ای، تقاضا برای دارایی امن را بالا برده است.
این خریدهای سنگین یکی از دلایل اصلی رکوردشکنی قیمت جهانی طلا در دو سال اخیر بوده است. اگر می‌خواهید بیشتر بدانید، مقالهٔ عوامل مؤثر بر قیمت طلا را بخوانید.
همسایه‌ها و کشورهای منطقه چقدر طلا دارند؟
چند کشور منطقه هم در فهرست ۲۰ دارندهٔ بزرگ طلا قرار دارند:
- ترکیه: حدود ۵۳۰ تن، معادل بیش از نیمی از ذخایر رسمی این کشور. ترکیه در ۲۰۲۵ هم حدود ۲۷ تن خرید.
- ازبکستان: حدود ۴۳۲ تن. طلا بیش از ۸۷ درصد ذخایر این کشور را تشکیل می‌دهد که یکی از بالاترین سهم‌ها در جهان است.
- قزاقستان: حدود ۳۶۸ تن. قزاقستان با ۵۷ تن خرید، دومین خریدار بزرگ طلا در ۲۰۲۵ بود.
- عربستان سعودی: حدود ۳۲۳ تن، که فقط حدود ۱۰ درصد ذخایر عظیم این کشور است.
- لبنان: حدود ۲۸۷ تن. با وجود بحران اقتصادی شدید، قانونی که از دههٔ ۱۹۸۰ در لبنان اجرا می‌شود فروش این طلا را بدون مجوز مجلس ممنوع کرده است.
ازبکستان و قزاقستان خودشان طلا استخراج می‌کنند. بانک‌های مرکزی این دو کشور طلای معادن داخلی را می‌خرند و بسته به شرایط بخشی از آن را می‌فروشند. به همین دلیل ذخایر آن‌ها از سالی به سال دیگر تغییر زیادی دارد.
ایران چند تن طلا دارد؟
جواب کوتاه این است: هیچ رقم رسمی و تأییدشده‌ای وجود ندارد. بانک مرکزی ایران آمار ذخایر طلای خود را منتشر نمی‌کند. ایران به صندوق بین‌المللی پول هم گزارشی نمی‌دهد که در جدول‌های جهانی منتشر شود. به همین دلیل نام ایران در رتبه‌بندی شورای جهانی طلا دیده نمی‌شود.
آنچه دربارهٔ ذخایر طلای ایران در دسترس است، چند برآورد پراکنده است:
- در سال ۱۳۹۱ رقم ۹۰۷ تن از سوی رئیس وقت اتاق بازرگانی مطرح شد. کارشناسان و بانک مرکزی این عدد را قابل‌اعتماد ندانستند.
- گزارش‌های مبتنی بر ترازنامهٔ بانک مرکزی در همان سال‌ها ذخایر را حدود ۶۰ تا ۹۰ تن برآورد کرده بودند.
- محمدرضا فرزین، رئیس وقت بانک مرکزی، اعلام کرد ایران در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ جزو پنج خریدار بزرگ طلا در میان بانک‌های مرکزی جهان بوده است، اما رقمی اعلام نکرد.
- بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، واردات شمش طلا به ایران در سال ۲۰۲۴ از ۱۰۰ تن گذشته است. البته همهٔ این طلا لزوماً به ذخایر بانک مرکزی اضافه نشده است.
- برخی برآوردهای غیررسمی داخلی، ذخایر فعلی را بیش از ۳۰۰ تن می‌دانند، اما این عدد هم از منبع رسمی تأیید نشده است.
کشف معدن طلای «شادان» که در آذر ۱۴۰۴ اعلام شد، به ذخایر بانک مرکزی ربطی ندارد. رقم‌هایی مثل «۶۱ میلیون تن» که در خبرها آمد، مقدار سنگ معدن است، نه طلای خالص، و طلای قابل‌استحصال از آن بسیار کمتر است.
اگر برآورد حدود ۳۰۰ تن درست باشد، ایران در جدول جهانی تقریباً در محدودهٔ عربستان و بریتانیا قرار می‌گیرد، یعنی حوالی رتبهٔ ۱۶ تا ۱۸. اما تا زمانی که آمار رسمی منتشر نشود، این مقایسه فقط یک تخمین است.
ذخایر طلای کشورها برای سرمایه‌گذار عادی چه پیامی دارد؟
خرید مداوم بانک‌های مرکزی یعنی بزرگ‌ترین و محافظه‌کارترین نهادهای مالی جهان، طلا را همچنان یکی از امن‌ترین دارایی‌ها می‌دانند. این تقاضا در کنار تقاضای سرمایه‌گذاران و صندوق‌ها، یکی از پایه‌های قیمت جهانی طلاست.
با این حال، طلا هم نوسان دارد و بانک‌های مرکزی با افق ده‌ساله خرید می‌کنند، نه برای سود کوتاه‌مدت. اگر شما هم می‌خواهید بخشی از دارایی خود را به طلا اختصاص دهید، به‌جز طلای فیزیکی، گزینه‌هایی مثل خرید آنلاین طلا در نوبیتکس هم وجود دارد. در نوبیتکس می‌توانید به‌صورت ۲۴ ساعته در تمامی روزهای هفته، با کمترین کارمزد طلای دیجیتال خرید و فروش کنید.
سؤالات متداول
کدام کشور بیشترین ذخایر طلا را دارد؟
آمریکا با حدود ۸٬۱۳۳ تن بیشترین ذخایر طلای رسمی جهان را دارد. این رقم بیش از دو برابر ذخایر آلمان است که در رتبهٔ دوم قرار دارد.
ذخایر طلای ایران چقدر است؟
آمار رسمی منتشر نشده است. برآوردها بسیار متفاوت‌اند: از حدود ۹۰ تن در گزارش‌های یک دهه پیش تا بیش از ۳۰۰ تن در برآوردهای غیررسمی اخیر. هیچ‌کدام از این ارقام از سوی بانک مرکزی تأیید نشده‌اند.
چرا نام ایران در جدول شورای جهانی طلا نیست؟
شورای جهانی طلا داده‌های خود را عمدتاً از آمار صندوق بین‌المللی پول می‌گیرد. ایران آمار ذخایر طلای خود را به این صندوق گزارش نمی‌کند، به همین دلیل در این جدول‌ها نیامده است.
کدام کشور بیشترین طلا را نسبت به جمعیت دارد؟
در میان دارندگان بزرگ، سوئیس با بیش از ۱۱۰ گرم طلا برای هر نفر رتبهٔ اول را دارد. لبنان هم با جمعیت کم و حدود ۲۸۷ تن طلا، سرانهٔ بالایی دارد.
کدام کشورها در سال‌های اخیر بیشترین طلا را خریده‌اند؟
در ۲۰۲۵ لهستان با ۱۰۲ تن بزرگ‌ترین خریدار بود. بعد از آن قزاقستان، برزیل، ترکیه و چین قرار داشتند. لهستان در ۲۰۲۴ هم بزرگ‌ترین خریدار بود.
آیا خرید طلای بانک‌های مرکزی روی قیمت طلا اثر دارد؟
بله. خرید بیش از ۱٬۰۰۰ تن در هرکدام از سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ یکی از عوامل اصلی رشد قیمت جهانی طلا در سال‌های اخیر بوده است. با این حال، قیمت طلا به عوامل دیگری مثل نرخ بهره، ارزش دلار و تقاضای سرمایه‌گذاری هم وابسته است.
