nobitex-logo
ثبت‌نامورود

ایران ۲۰۳۵ — نقطه انتخاب

ایران ۲۰۳۵ — نقطهٔ انتخاب

ایران امروز کجای جهان ایستاده است؟ و مسیر پیشِ‌روی آن تا ۲۰۳۵ از کجا می‌گذرد؟

۵۲ شاخص مقایسه‌ای و بین‌المللی۱۴۰ خبره و صاحب‌نظراولویت‌های راهبردی ایران
بخش نخست گزارش

ایران کجای جهان ایستاده؟

۵۲ شاخص مقایسه‌ای و بین‌المللی، برای ساختن تصویری از جایگاه امروز ایران.

بخش ۱ — ایران کجای جهان ایستاده؟

یک تصویر مقایسه‌ای از ایران

در این گزارش، وضعیت و جایگاه ایران از منظر شاخص‌های بین‌المللی بررسی شده است؛ از توسعه انسانی و شادکامی تا حکمرانی، نوآوری، ریسک، جهانی‌شدن و آزادی اقتصادی.

هر کاشی = یک شاخص۵۲ شاخص مقایسه‌ای و بین‌المللی
۶۳٪
بدتر از میانگین جهانیدر مجموع شاخص‌های بررسی‌شده
۳۷٪
میانه جهان یا بالاتردر مجموع شاخص‌های بررسی‌شده
۳۲ گزارش بین‌المللی — پایه سنجش جایگاه ایران

ایران در مقایسه با ترکیه و عربستان

سهم شاخص‌ها — مجموع ۱۰۰٪

برتر از هر دوضعیف‌تر از هر دوبرابر یا برتر از یکی
ایران در یک نگاه

شاخص‌ها، کنار هم

خواندن یک شاخص به‌تنهایی تصویر کامل نمی‌دهد. این بخش مجموعه‌ای از سنجه‌های متفاوت را کنار هم می‌گذارد تا فاصله میان دستاوردهای توسعه و سازوکارهای توسعه دیده شود.

چند تصویر از یک واقعیت

جایگاه ایران، یک عدد نیست

نقطه نارنجی = رتبه ایران؛ هرچه به راست نزدیک‌تر، جایگاه بهتر.

توسعه انسانی

HDI

ایران رتبه ۷۵ در میان ۱۹۳ کشور را در شاخص توسعه انسانی دارد.

۷۵
۱ بهترین۱۹۳ کشور

توسعه انسانی تعدیل‌شده با نابرابری

IHDI

در ۲۰۲۳، ایران رتبه ۴۹ در میان ۱۶۸ کشور را به دست آورده و میزان اتلاف توسعه ناشی از نابرابری ۱۹.۵٪ بوده است.

۴۹
۱ بهترین۱۶۸ کشور

رفاه و کامیابی چندبعدی

Prosperity

رتبه ایران در شاخص رفاه و کامیابی چندبعدی ۸۸ از ۱۶۴ کشور گزارش شده است.

۸۸
۱ بهترین۱۶۴ کشور

آزادی چندبعدی

Freedom

رتبه ایران در شاخص آزادی چندبعدی ۱۵۷ از ۱۶۴ کشور گزارش شده است.

۱۵۷
۱ بهترین۱۶۴ کشور

در گزارش، همین ناهمگونی مبنای تحلیل «قله، دره و دامنه لغزان» می‌شود.

تحلیل راهبردی پایانی

قله، دره یا دامنه لغزان؟

فاصله میان نتایج توسعه و سازوکارهای توسعه، یکی از مهم‌ترین تصاویر تحلیلی گزارش است.

از گزارشگری تا تحلیل؛ قله یا دره؟

ایران در «دامنه لغزان» کوه ایستاده است.

دور از قله و دور از دره. در اکثر شاخص‌های توسعه‌سنج، ایران در پله‌های ۵ تا ۷ از نردبان ده‌پله‌ای توسعه ایستاده است و بر اساس شاخص‌های توسعه‌ساز در پله‌های صفر تا ۴.

شاخص‌های توسعه‌سنج (نتایج توسعه) — پله‌های ۵ تا ۷شاخص‌های توسعه‌ساز (سازوکارهای توسعه) — پله‌های ۰ تا ۴
تحلیل راهبردی پایانی

نقاط امیدوارکننده و نگران‌کننده

گزارش در جمع‌بندی، هشت نقطه امیدوارکننده و هشت نقطه نگران‌کننده را برجسته می‌کند؛ تصویری هم‌زمان از ظرفیت و محدودیت.

۸نقطه امیدوارکننده

  • ۱موقعیت جغرافیایی
  • ۲سرمایه انسانی
  • ۳کاهش نابرابری جنسیتی در آموزش و سلامت
  • ۴مهارت‌های فرهنگی و انسجام اجتماعی
  • ۵ظرفیت بالای نوآوری
  • ۶انواع قدرت نرم، سخت و ترکیبی
  • ۷ذخایر طبیعی و جذابیت‌های گردشگری
  • ۸جمعیت و بازار بزرگ

۸نقطه نگران‌کننده

  • ۱تنهایی و حاشیه‌نشینی جهان
  • ۲آزادی سیاسی محدود
  • ۳آزادی اقتصادی نامطلوب
  • ۴کارآمدی حکمرانی رو به افول
  • ۵تعصبات جنسیتی
  • ۶امنیت سرمایه‌گذاری بسیار پایین
  • ۷حقوق مالکیت نامطلوب
  • ۸مشارکت سیاسی
اولویت‌های راهبردی ایران

ایران به کدام سو می‌رود؟

از موتور محرکه توسعه تا گزینه‌های راهبردی؛ جایی که گزارش از توصیف وضعیت، وارد قلمرو انتخاب می‌شود.

بخش ۴ — اولویت‌های راهبردی ایران

موتور محرکه توسعه ایران

از خبرگان خواسته شد فقط یک گزینه را به‌عنوان پیشران اصلی توسعه در هر بازه انتخاب کنند. محدودیت سخت، برای آشکارشدن انتخاب واقعی.

پیشران اصلی توسعه؛ دو نیمه یک دهه

پنج سال اول دهه پیشِ‌روپنج سال دوم دهه پیشِ‌رو
۲۷٪←۳۱٪+۴
۲۸٪←۲۲٪−۶
۲۷٪←۲۲٪−۵
۱۲٪←۱۵٪+۳
۵٪←۱۰٪×۲

در بازه دوم، موقعیت جغرافیایی به اصلی‌ترین پیشران تبدیل می‌شود و وزن اکوسیستم فناوری و نوآوری دو برابر می‌شود.

ایران چرا باید انتخاب کند؟

نقطه انتخاب

تعدد اهداف مساوی است با بی‌هدفی. ایران باید انتخاب‌های سرنوشت‌ساز خود را شناسایی کند و دست به انتخاب بزند.

شاخص اجماع خبرگان

برترین گزینه‌های پیشِ‌روی ایران برای دهه پیشِ‌رو

از یک نقطه، نُه مسیر؛ سه مسیر نخست بیشترین هم‌نظری را میان خبرگان به دست آورده‌اند.

۰۱

هاب لجستیک ترکیبی و ترانزیت کالا

۷۰
۰۲

یکی از برترین مقاصد توریستی منطقه

۶۰
۰۳

مکران؛ قطب اقتصاد دریامحور

۶۰
۰۴

قطب منطقه‌ای سلامت، دارو و زیست‌فناوری

۵۵
۰۵

قدرت گازی و LNG منطقه

۵۴
۰۶

تکمیل زنجیره‌های ارزش صنعتی موجود

۵۲
۰۷

هاب انرژی در اوراسیا و منا

۴۸
۰۸

توسعه اقتصاد دیجیتال

۴۷
۰۹

اقتصاد مبتنی بر دانش و فناوری‌های نوین

۴۶
برترین گزینه‌های پیشِ‌روی ایران برای دهه پیشِ‌رو

سه مسیر با بیشترین اجماع

سه گزینه بالاترین شاخص اجماع را به دست آورده‌اند؛ هر سه نیز به‌نوعی بر مزیت جغرافیایی ایران تکیه دارند.

۷۰شاخص اجماع
مسیر ۰۱

هاب لجستیک ترکیبی و ترانزیت کالا

تکمیل کریدورهای شرق–غرب و شمال–جنوب و حرکت از «گذرراه عبوری تک‌بعدی» به «گذرراه اقتصادی–صنعتی چندبعدی».

۶۰شاخص اجماع
مسیر ۰۲

یکی از برترین مقاصد توریستی منطقه

گردشگری با مقاصد سلامت، زیارت، فرهنگ، طبیعت و گردشگری شهری؛ با اثر توزیعی فراتر از پایتخت.

۶۰شاخص اجماع
مسیر ۰۳

مکران؛ قطب اقتصاد دریامحور

لجستیک دریایی، بنادر نسل جدید، صنایع دریایی، سوخت‌رسانی، آبزی‌پروری و گردشگری دریایی.

الزام مشترک تحقق ایران ۲۰۳۵ — بر اساس گزارش

«تنش‌زدایی دیپلماتیک و پیوند مجدد با جهان»

گزارش پس از مرور الزامات سه گزینه منتخب، این موضوع را به‌عنوان الزام مشترک آن‌ها صورت‌بندی می‌کند.

اولویت‌بندی بر اساس منفعت و فوریت

پنج حوزه؛ اولویت‌های محدود

برای پرهیز از «رقیق‌شدن اولویت‌ها»، خبرگان ناچار بودند از میان فهرست‌های بلند، گزینه‌های محدودی را انتخاب کنند.

دو محور تصمیم

منفعت × فوریت

نمونه‌ای از منطق اولویت‌بندی گزارش: هر گزینه هم از منظر منفعت خالص راهبردی و هم از منظر فوریت سنجیده شده است.

۱۶۲۲۲۸۳۴۴۰
فوریت
منفعت و فوریت بالا
اندازه حباب = شاخص اجماع خبرگان
۱۴۱۸۲۲۲۶۳۰
منفعت
کنترل کسری بودجهمنفعت ۲۸ · فوریت ۳۶۶۸
بهبود محیط کسب‌وکارمنفعت ۲۵ · فوریت ۲۴۶۰
خروج نهادها از بنگاه‌داریمنفعت ۲۳ · فوریت ۲۰۵۷
حذف قیمت‌گذاری دستوریمنفعت ۱۹ · فوریت ۲۱۵۶
اصلاح نظام بانکیمنفعت ۱۸ · فوریت ۲۰۵۵
اولویت‌بندی بر اساس منفعت و فوریت

پنج حوزه، اولویت‌های محدود

برای پرهیز از رقیق‌شدن اولویت‌ها، از خبرگان خواسته شد از فهرست‌های بلند، تعداد محدودی گزینه را بر اساس منفعت و فوریت انتخاب کنند.

اولویت‌های اقتصادی

۱
کنترل کسری بودجه دولت۶۸
۲
بهبود محیط کسب‌وکار۶۰
۳
خروج نهادهای حاکمیتی از بنگاه‌داری۵۷
۴
حذف قیمت‌گذاری دولتی و دستوری۵۶
۶۸

کنترل کسری بودجه دولت

تحلیل گزارش، اولویت‌های اقتصادی را بر محور انضباط مالی، تنظیم‌گری، گسترش فعالیت بخش خصوصی و کاهش مداخلات مستقیم اقتصادی صورت‌بندی می‌کند.

تحلیل راهبردی پایانی

گذارهای راهبردی دهه آینده ایران

گزارش از ۸ گذار عملکردی و ۸ گذار ساختاری–نهادی سخن می‌گوید؛ «گذار» به معنای تحقق کامل نیست، بلکه حرکت به نقطه مطلوب است.

۸ گذار عملکردی — روبنای توسعه

از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب

هشت تغییر جهت عملکردی که در جمع‌بندی گزارش برای دهه آینده صورت‌بندی شده‌اند.

وضعیت موجودوضعیت مطلوب
۰۱
اتکای توسعه به منابع طبیعی
اتکای بیشتر به موقعیت جغرافیایی
۰۲
مصرف ناکارآمد آب و انرژی
کارایی و بهره‌وری منابع
۰۳
توسعه زمین‌محور و نیمه‌متمرکز
توسعه چندقطبی و دریامحور
۰۴
حکمرانی بسته و کم‌شفاف
دولت باز و پاسخگو
۰۵
حاشیه اقتصاد جهانی
چهارراه تجارت و ترانزیت
۰۶
اقتصاد منزوی
اقتصاد شبکه‌ای و متصل
۰۷
تصویر پرریسک
شریک قابل اعتماد
۰۸
تأمین اجتماعی ناپایدار
تأمین اجتماعی پایدار
۸ گذار ساختاری–نهادی — ریشه‌های توسعه

تغییر قواعد بازی

گزارش در کنار گذارهای عملکردی، هشت گذار نهادی را نیز به‌عنوان تغییرات زیربنایی مطرح می‌کند.

وضعیت موجودوضعیت مطلوب
۰۱
نظارت محافظه‌کار و مسئولیت‌گریز
نظارت جسارت‌بخش و خلاقیت‌ساز
۰۲
آموزش حافظه‌محور
پرورش مهارت‌محور
۰۳
بی‌طرفی فناوری
انتخاب فناوری مأموریت‌محور
۰۴
سیاست موازنه منفی
سیاست موازنه مثبت فعال
۰۵
ناترازی مزمن بودجه‌ای
انضباط مالی دولت
۰۶
نظام سیاسی–انتخاباتی توده‌وار و اتمیزه
نظام سیاسی–انتخاباتی متشکل و حزب‌پایه
۰۷
حکومت تصدی‌گر، مداخله‌گر و قیمت‌گذار
حکومت ثبات‌ساز، تسهیل‌گر و توانمندساز
۰۸
ایده‌های متنوع، ناهمسو و پراکنده
تمرکز راهبردی و اجماع نخبگانی
روش‌شناسی

این گزارش چگونه شکل گرفته است؟

بخش اول، جایگاه ایران را با شاخص‌های مقایسه‌ای جهانی بررسی می‌کند. بخش اولویت‌ها، نتیجه هم‌اندیشی غیرحضوری خبرگان در پنج حوزه است و خود گزارش نیز بر محدودیت شاخص‌ها و پرهیز از اتکای چشم‌بسته تأکید می‌کند.

۵۲

شاخص جهانی

برای ارائه تصویری مقایسه‌ای از جایگاه ایران.

۱۴۰

خبره و صاحب‌نظر

در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فناوری، سیاست داخلی و روابط بین‌الملل.

۵

حوزه اولویت‌گذاری

اقتصادی، اجتماعی، سیاست داخلی و کشورداری، روابط بین‌الملل و فناوری.

ایران ۲۰۳۵

انتخاب، اجماع و اقدام راهبردی.

این گزارش پایان یک فرایند نیست؛ سرآغاز گفت‌وگویی است برای انتخاب، اجماع و اقدام راهبردی.