عمق بازار چیست و چه کاربردی در ترید دارد؟

فرزین توفیق۱۴ مهر ۱۴۰۵آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵

۰ ۳,۴۱۶ خواندن این مطلب ۹ دقیقه زمان می‌برد

مجله نوبیتکس را در گوگل بیشتر ببینید

فهرست عناوین

خلاصه مطلب

عمق بازار نموداری است که نحوه توزیع حجم سفارش‌های خرید و فروش در قیمت‌های نزدیک به قیمت لحظه‌ای بازار را نشان می‌دهد.

نمودار عمق بازار به تشخیص مقاومت‌ها و حمایت‌ها، نقاط مناسب ورود و خروج، جهت حرکت احتمالی قیمت و احساسات کلی بازار کمک می‌کند. عمق بازار برای هر پلتفرم منحصربه‌فرد است و بر اساس نقدینگی و حجم معاملات دارایی تغییر می‌کند.

معامله سریع و آسان در نوبیتکس خرید تتر

مقدمه

ما اغلب فکر می‌کنیم که مهم‌ترین نکته در ترید کردن، توجه به قیمت لحظه‌ای دارایی یا ارز دیجیتال است؛ اما واقعیت این است که قیمت لحظه‌ای فقط ظاهر ماجراست. در پشت پرده قیمت، دریای عمیقی از نقدینگی و سفارشات خرید و فروش در جریان است. این جریان عمیق سفارشات، همان مفهوم عمق بازار (Market Depth) است که در این مقاله از مجله نوبیتکس می‌خواهیم به آن بپردازیم. درک مفهوم عمق بازار به ما کمک می‌کند که جریان سفارشات پشت قیمت دارایی را درک کنیم، زمان مناسب برای ورود و خروج از بازار را شناسایی کنیم و حتی حرکات احتمالی قیمت را پیش‌بینی کنیم.

عمق بازار چیست؟

عمق بازار، نحوه توزیع حجم سفارشات خرید و فروش یک دارایی در قیمت‌های مختلف است. به‌ زبان ساده، نمودار عمق بازار به ما نشان می دهد که پراکندگی حجم سفارشات خرید و فروش یک دارایی در قیمت‌های مختلف چگونه است و در هر محدوده قیمت، چقدر سفارش خرید و فروش ثبت شده است.

سفارشات صرافی در بخشی به نام اوردر بوک (Order Book) یا دفتر سفارشات ثبت می‌شود. این سفارشات معمولا دو نوع هستند:

سفارشات خرید (Bids): سفارشات خرید به ما نشان می‌دهد که چند واحد از یک دارایی در چه قیمتی برای خرید ثبت شده است.
سفارشات فروش (Asks): سفارشات فروش به ما نشان می‌دهد که چند واحد از یک دارایی در چه قیمتی برای فروش ثبت شده است.

برای مثال، فرض کنید در یک صرافی ارز دیجیتال قیمت لحظه‌ای بیت کوین حدود ۸۰,۰۰۰ دلار است و سفارشات خرید و فروش در محدوده این قیمت به‌صورت لحظه‌ای در جریان است. در این شرایط، عمق بازار به ما نشان می‌دهد که:

چند واحد BTC در قیمت‌های مختلف زیر ۸۰,۰۰۰ دلار برای خرید ثبت شده است.
چند واحد BTC در قیمت‌های بالاتر از ۸۰,۰۰۰ دلار برای فروش ثبت شده است.

لازم است که به تفاوت قیمت لحظه‌ای و مفهوم عمق بازار توجه کنیم. قیمت لحظه‌ای، آخرین قیمت معامله‌شده یک دارایی است، اما عمق بازار توزیع یا پراکندگی حجم سفارشات در قیمت‌های مختلف را نشان می‌دهد.

درک و بررسی عمق بازار از این نظر مهم است که ثبت سفارش‌های جدید بر جریان معاملات اثر می‌گذارد. مخصوصا اگر حجم معامله‌ای که ثبت می‌کنید از حجم سفارش‌های جاری بیشتر باشد، سفارش شما به بخش‌های مختلف تقسیم شده و با قیمت‌های مختلف انجام خواهد شد.

برای مثال، فرض کنید که می‌خواهید ۵ واحد بیت کوین در قیمت ۷۹,۰۰۰ دلار بخرید. اگر در عمق بازار، سفارشات فروش با حجم ۵ بیت کوین یا بیشتر در قیمت ۷۹,۰۰۰ دلار وجود داشته باشد، سفارش شما با همان قیمت تعیین‌شده انجام می‌شود. اما اگر در دفتر سفارشات تنها ۳ بیت کوین برای فروش در قیمت ۷۹,۰۰۰ دلار ثبت شده باشد، ۳ واحد بیت کوین در این قیمت و ۲ واحد دیگر در قیمت‌های بالاتر خریداری خواهد شد. این اتفاق باعث می‌شود که میانگین قیمت خرید شما افزایش پیدا کند.

در ادامه مقاله، اطلاعات قابل دریافت از عمق بازار و کاربردهای این مفهوم در ترید را دقیق‌تر بررسی خواهیم کرد.

آشنایی با نمودار عمق بازار

برای درک نحوه کار عمق بازار و قبل از توضیح کاربردهای آن، بهتر است با نمودار عمق بازار و نحوه خواندن آن آشنا شوید. در این بخش از مقاله نمودار عمق بازار و اجزای آن را توضیح داده‌‌ایم:

محور عمودی نمودار: محور عمودی در نمودار عمق بازار حجم سفارش‌های باز یا همان تعداد واحدهایی از دارایی که برای خرید و فروش ثبت شده است را نشان می‌دهد. عددهای این محور متغیر است و نسبت به هر دارایی تغییر می‌کند.
محور افقی نمودار: محور افقی در نمودار عمق بازار شامل قیمت‌های پیشنهاد شده برای دارایی است. قیمت‌های روی محور افقی از چپ به راست افزایش می‌یابد. قیمت لحظه‌ای دارایی اغلب به‌صورت یک خط افقی نشان‌ داده می‌شود که محور افقی نمودار عمق بازار را قطع می‌کند. قیمت‌های کمتر از قیمت لحظه‌ای، پیشنهادهای خرید هستند که معمولا به رنگ سبز نمایش داده می‌شوند. قیمت‌های بالاتر از قیمت بازار، سفارش‌های فروش هستند که اغلب با رنگ قرمز نشان داده می‌شوند.
خط سفارش‌های خرید (Bids): خط سفارش‌های خرید محور عمودی سمت چپ نمودار عمق بازار را به محور افقی وصل می‌کند و سفارش‌های خرید را به‌صورت یک مساحت سبز رنگ در سمت چپ نمودار نشان می‌دهد. در نتیجه، هر نقطه از این خط نشان می‌دهد که چند واحد از یک دارایی با چه قیمتی برای خرید ثبت شده است.
خط سفارش‌های فروش (Asks): خط سفارش‌های فروش محور عمودی سمت راست نمودار عمق بازار را به محور افقی وصل می‌کند و سفارش‌های فروش را به‌صورت یک مساحت قرمز رنگ در سمت راست نمودار نشان می‌دهد. در نتیجه، هر نقطه از این خط نشان می‌دهد که چند واحد از یک دارایی با چه قیمتی برای فروش ثبت شده است.
دیوار خرید (Buy Wall): دیوار خرید همان تراکم یا انبوه سفارش‌های خرید در یک قیمت مشخص است که در سمت چپ نمودار به‌صورت خط عمودی در می‌آید و شکلی شبیه به دیوار می‌سازد. ارتفاع دیوار بر اساس حجم سفارشات فعال متغیر است.
دیوار فروش (Sell Wall): دیوار فروش همان تراکم یا انبوه سفارش‌های فروش در یک قیمت مشخص است که در سمت راست نمودار به‌صورت خط عمودی در می‌آید و شکلی شبیه دیوار می‌سازد. ارتفاع دیوار بر اساس حجم سفارشات فعال افزایش یا کاهش می‌یابد.

عمق بازار چه اطلاعاتی به ما می‌دهد؟

عمق بازار اطلاعات مهمی درباره نقدینگی بازار، وضعیت سفارش‌ها و محدوده‌های کلیدی در اختیار ما قرار می‌دهد. در ادامه به مهم‌ترین داده‌های به‌دست آمده از نمودار عمق بازار اشاره می‌کنیم.

حمایت‌ها و مقاومت‌های بازار

عمق بازار به ما کمک می‌کند تا حمایت‌ها و مقاومت‌های قیمت یک دارایی را شناسایی کنیم. سطوح کلیدی قیمت بر اساس تراکم حجم سفارشات در یک قیمت تعیین می‌شود. در نتیجه، اگر حجم زیادی از سفارشات فروش در یک قیمت ثبت شده باشد، آن قیمت به‌عنوان یک مقاومت طبیعی عمل خواهد کرد. برعکس، اگر حجم زیادی از سفارشات خرید در یک قیمت وجود داشته باشد، آن قیمت یک حمایت برای بازار محسوب می‌شود.

جهت حرکت بازار

داده‌های عمق بازار و بررسی جریان سفارشات به ما کمک می‌کند تا حرکات احتمالی قیمت را تا حدی پیش‌بینی کنیم. نمودار عمق بازار دو نوع اطلاعات مهم در زمینه حرکت قیمت را در اختیار ما قرار می‌دهد:

تعادل یا عدم تعادل در سفارش‌های لایه اول: اگر در چند پله اول (سفارش‌های ابتدایی عمق‌ بازار) تعادل وجود نداشته باشد، احتمال حرکت قیمت به سمت مخالف، زیاد است. بنابراین، اگر در پله‌های اول حجم سفارش‌های خرید بسیار بیشتر از سفارش‌های فروش باشد، یعنی تقاضای قوی در بازار وجود دارد و احتمالا قیمت رشد خواهد کرد. برعکس، اگر حجم سفارش‌های فروش در پله‌های اول بیشتر باشد، این یک هشدار برای ریزش قیمت است. البته باید توجه کرد که سفارش‌ها ممکن است به‌صورت لحظه‌ای حذف شوند و عمق بازار هر لحظه تغییر کند.
رفتار قیمت در برخورد با تراکم بالای سفارش‌ها: بالاتر اشاره کردیم که انبوه سفارش‌های خرید، نوعی حمایت و انبوه سفارش‌های فروش نوعی مقاومت در عمق بازار است. بنابراین، زمانی که قیمت با دیوار بزرگی از سفارش‌های فروش مواجه می‌شود، احتمال متوقف شدن رشد قیمت و کاهش آن وجود دارد. برعکس، زمانی که حجم بالایی از سفارش‌های خرید در اوردر بوک وجود دارد، تقاضا به‌عنوان یک سکوی پرتاب عمل کرده و باعث رشد قیمت و شکسته شدن مقاومت پیش رو می‌شود.

شکاف قیمت یا اسپرد (Spread)

به اختلاف قیمت بین بالاترین پیشنهاد خرید و پایین‌ترین پیشنهاد فروش در دفتر سفارش، اسپرد گفته می‌شود. برای مثال، فرض کنید بالاترین سفارش خرید برای بیت کوین ۷۹,۰۰۰ دلار و پایین‌ترین سفارش فروش برای آن ۸۰,۰۰۰ دلار باشد. این یعنی اگر همان لحظه ۱ بیت کوین بخرید و بفروشید، ۱,۰۰۰ دلار ضرر می‌کنید.

اگر اسپرد یا شکاف قیمت کوچک باشد، به این معنی است که حجم معاملات و نقدشوندگی دارایی زیاد است. برعکس، اگر اسپرد در عمق بازار بزرگ باشد، این یعنی حجم معاملات و نقدشوندگی دارایی کم است.

نقدینگی و اثر سفارش‌های بزرگ

نقدینگی در یک صرافی یا پلتفرم معاملاتی یعنی حجم کل سفارش‌های خرید و فروش. نقدینگی بالا در دفتر سفارش به این معنی است که با ثبت سفارش‌های بزرگ (حجم بالا)، قیمت تغییر چشمگیری نخواهد کرد. برعکس، اگر نقدینگی کم باشد، سفارش‌های بزرگ با حجم بالا می‌توانند نوسانات شدیدی در قیمت لحظه‌ای ایجاد کنند.

کاربردهای عمق بازار در ترید

عمق بازار کاربردهای مختلفی در ترید دارد. در ترید کوتاه‌مدت مثل تایم فریم‌های یک‌ساعته و حتی دقیقه‌ای، بررسی عمق بازار و جریان سفارش‌ها بسیار مهم است. در ادامه، مهم‌ترین کاربردهای عمق بازار در ترید را بررسی می‌کنیم.

۱. زمان‌ مناسب برای ورود و خروج

در ترید، تصمیم برای خرید و فروش دارایی فقط وابسته به قیمت لحظه‌ای نیست. علاوه بر قیمت لحظه‌ای، مهم است که عمق بازار و جریان سفارش‌ها را نیز بررسی کنیم. اگر در قیمت‌های نزدیک به قیمت لحظه‌ای، حجم بالایی از سفارش‌های خرید ثبت شده باشد، احتمال رشد کوتاه‌مدت قیمت زیاد است و می‌توان آن محدوده را به‌عنوان یک نقطه ورود احتمالی به بازار در نظر گرفت.

برعکس، اگر در قیمت‌های نزدیک به قیمت لحظه‌ای، دیوار بزرگی از سفارش‌های فروش وجود داشته باشد، آن محدوده به‌عنوان یک مقاومت عمل خواهد کرد و امکان ریزش قیمت وجود دارد. در نتیجه، می‌توان این سطوح را به‌عنوان یک نقطه خروج احتمالی از بازار در نظر گرفت.

۲. شناسایی محدوده‌های حساس نقدینگی

عمق بازار تا حد زیادی به ما نشان می‌دهد که در چه قیمت‌هایی نقدینگی بالا و در چه قیمت‌های نقدینگی کم است. شناسایی محدوده‌‌های حساس نقدینگی به ما کمک می‌کند تا خرید و فروش دارایی را در زمان مناسب انجام دهیم و لغزش قیمت یا اسلیپیج (Slippage) را به حداقل برسانیم. این مسئله در زمان ثبت سفارش‌های بزرگ محسوس‌تر است، چون سفارش‌هایی که حجم بالایی دارند بر قیمت لحظه‌ای اثر می‌گذارند.

۳. ربات‌های ترید

ربات‌های ترید و الگوریتم‌های معاملاتی که معاملات را به‌صورت اتوماتیک انجام می دهند، از عمق بازار برای شناسایی نقاط ورود و خروج استفاده می‌کنند. برای مثال، ممکن است یک ربات ترید در زمان افزایش ناگهانی سفارش‌های خرید و رشد نسبی قیمت، سفارش فروش کوتاه‌مدت انجام دهد.

۴. تحلیل روانشناسی و درک احساسات بازار

عمق بازار و جریان سفارش‌های فعال برآیند رفتار جمعی معامله‌گران و سرمایه‌گذاران است که هر لحظه تصمیم می‌گیرند که یک دارایی را بخرند یا بفروشند. در نتیجه، با بررسی عمق بازار تا حدی می‌توان به احساسات معامله‌گران پی برد. انبوه سفارش‌های خرید نشان‌دهنده این است که قیمت توسط خریداران حمایت می‌شود و حجم بالای سفارش‌های فروش در یک نقطه نشان‌دهنده این است که معامله‌گران مایل‌اند در این نقطه از بازار خارج شوند.

گاهی ممکن است چند سفارش بزرگ به اوردر بوک اضافه شده و سپس سریعا حذف شوند. این اتفاق بر تصمیم‌گیری سایر معامله‌گران اثر می‌گذارد و ممکن است معامله‌گران کوتاه‌مدت بر اساس این داده‌ها تصمیمات احساسی بگیرند.

۵. مدیریت ریسک

عمق بازار با نمایش لحظه‌ای سفارش‌های خرید و فروش به تریدرها کمک می‌کند تا نقدشوندگی واقعی بازار را بسنجند و از ثبت سفارش‌های بزرگ در بازارهای کم عمق دوری کنند. دیوارهای خرید و فروش در نمودار عمق بازار که اغلب به‌عنوان حمایت و مقاومت عمل می‌کنند، کمک می‌کند تا تریدرها حد ضرر و حد سود خود را دقیق‌تر تعیین کنند و ریسک معاملات خود را کاهش دهند.

محدودیت‌های شاخص عمق بازار

نمودار عمق بازار یک ابزار کاربردی در ترید است و اطلاعات مهمی از جریان سفارشات را در اختیار ما قرار می‌دهد. با این حال، عمق بازار به تنهایی یک شاخص کامل نیست و نباید صرفا بر اساس داده‌های آن تصمیم به خرید و فروش گرفت. بهتر است که عمق بازار در کنار سایر شاخص‌های تکنیکال و به‌عنوان شاخص مکمل بررسی شود. موارد زیر، برخی از محدودیت‌ها و نکات منفی عمق بازار هستند:

سفارش‌های فیک: گاهی اوقات ممکن است به‌صورت عمدی سفارش‌‌هایی با حجم بالا یا تعداد زیاد به اوردر بوک اضافه شده و سپس پاک شود. این کار با هدف دستکاری و هدایت بازار انجام می‌شود و ممکن است تریدرها را دچار اشتباه کند.
سرعت تغییر سفارش‌ها: در بازارهای پرنوسان مثل بازار ارز دیجیتال، داده‌ها به‌سرعت تغییر می‌کند و جریان سفارشات هر لحظه عوض می‌شود. بنابراین، ممکن است اطلاعاتی که در حال حاضر به آن‌ها استناد می‌کنیم، چند لحظه دیگر منسوخ شوند.
نمایش تعداد محدود سفارش‌ها: عمق بازار تمام سفارش‌های جاری را نشان نمی‌دهد، بلکه تعداد محدودی از سفارش‌های فعال (مثلا ۱۰ یا ۱۵ سفارش) را نشان می‌دهد. در واقع سفارش‌هایی که اختلاف زیادی با قیمت بازار دارند دیده نمی‌شوند.
محدود به کوتاه‌مدت: از آنجایی که نمودار عمق بازار وضعیت سفارش‌های لحظه‌ای را نشان می‌دهد، فقط در معاملات کوتاه‌مدت کاربرد دارد و در بررسی روند‌های بلندمدت بی‌استفاده است.

جمع‌بندی

نمودار عمق بازار نشان‌دهنده نحوه توزیع حجم سفارش‌های خرید و فروش یک دارایی است که در واقع انعکاس تصمیمات لحظه‌ای معامله‌گران محسوب می‌شود. بررسی عمق بازار به تریدرها کمک می‌کند تا تصمیمات مربوط به خرید و فروش را دقیق‌تر بگیرند، ریسک معاملات را کاهش دهند و تا حدی حرکت بعدی قیمت را پیش‌بینی کنند. با این حال، نمودار عمق بازار به تنهایی یک شاخص کامل نیست و باید در کنار سایر شاخص‌های تکنیکال به‌عنوان یک شاخص مکمل استفاده شود.