لیکویید شدن چیست؟ بهترین روش‌های جلوگیری از لیکویید شدن در ترید

خلاصه مطلب

لیکویید شدن فرآیندی است که در معاملات اهرمی و زمانی رخ می‌دهد که مارجین حساب دیگر توان پوشش زیان‌های پوزیشن را نداشته باشد. در این شرایط، صرافی برای جلوگیری از افزایش ضرر، معامله را به‌صورت خودکار می‌بندد. میزان اهرم، نوع مارجین، شرایط بازار و مدیریت سرمایه از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر لیکویید شدن هستند. استفاده از حد ضرر، انتخاب لوریج مناسب، کنترل ریسک و آگاهی از نوسانات قیمت بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال، از مهم‌ترین راهکارهای کاهش احتمال لیکویید شدن در بازارهای مالی محسوب می‌شوند.

مقدمه

معاملات اهرمی در بازار ارزهای دیجیتال فرصت کسب سودهای چندبرابری را در اختیار معامله‌گران قرار می‌دهد، اما در کنار این فرصت‌ها، ریسک‌های بزرگی نیز وجود دارد. یکی از مهم‌ترین این ریسک‌ها «لیکویید شدن» است؛ اتفاقی که می‌تواند در مدت کوتاهی بخش قابل‌توجهی از سرمایه یک معامله‌گر را از بین ببرد. اما لیکویید شدن یعنی چی؟ در این مقاله با مفهوم لیکوییدیشن، نحوه محاسبه قیمت لیکویید، تفاوت آن با استاپ لاس و روش‌های مدیریت ریسک آشنا می‌شویم. این اطلاعات به شما کمک می‌کند تا تصمیم‌های آگاهانه‌تری در معاملات فیوچرز و مارجین بگیرید و از اشتباهات پرهزینه جلوگیری کنید.

لیکویید شدن چیست؟

اگر اصطلاح لیکویید شدن (Liquidation) را در دیکشنری جستجو کنید، با تعریفی ساده روبه‌رو می‌شوید: فرآیند تبدیل دارایی‌ها به پول نقد. اما در دنیای معاملات مارجین (Margin) و فیوچرز (Futures)، این مفهوم معنای متفاوتی دارد و به یکی از مهم‌ترین ریسک‌های معامله‌گران اشاره می‌کند.

در معاملات اهرمی، معامله‌گران می‌توانند با استفاده از سرمایه‌ای بیشتر از موجودی واقعی خود معامله کنند. این موضوع اگرچه می‌تواند سود معاملات را چند برابر کند، اما در مقابل احتمال زیان را نیز به همان نسبت افزایش می‌دهد. به همین دلیل صرافی‌ها برای محافظت از سرمایه و جلوگیری از ایجاد بدهی، از مکانیزمی به نام لیکویید شدن استفاده می‌کنند.

لیکویید شدن زمانی رخ می‌دهد که میزان سرمایه باقی‌مانده در حساب معامله‌گر به حدی کاهش پیدا کند که دیگر نتواند حداقل مارجین موردنیاز برای باز نگه داشتن پوزیشن را تامین کند. در این شرایط، صرافی به‌صورت خودکار بخشی یا تمام موقعیت معاملاتی را می‌بندد تا از افزایش زیان جلوگیری شود.

به بیان ساده، زمانی که بازار برخلاف پیش‌بینی شما حرکت کند و ضررهای پوزیشن به سطح مشخصی برسد، حساب معاملاتی وارد محدوده لیکویید شدن می‌شود. در این حالت دیگر کنترل معامله در اختیار شما نیست و سیستم صرافی به‌طور خودکار اقدام به بستن پوزیشن می‌کند.

نکته مهم این است که لیکویید شدن لزوماً به معنای صفر شدن کل دارایی شما نیست. در بسیاری از صرافی‌ها، پوزیشن قبل از آنکه تمام سرمایه از بین برود بسته می‌شود. همچنین اگر از حالت ایزوله (Isolated Margin) استفاده کرده باشید، تنها مارجینی که برای همان معامله اختصاص داده‌اید در معرض خطر قرار می‌گیرد؛ اما در حالت کراس (Cross Margin) ممکن است بخش بیشتری از موجودی حساب شما برای جلوگیری از لیکویید شدن استفاده شود.

بیشتر بخوانید: مارجین تریدینگ چیست و معامله Margin به چه معناست؟

بازار مارجین و فیوچرز چیست؟

برای درک مفهوم لیکویید شدن، لازم است ابتدا با اصول اولیه بازار مارجین و فیوچرز آشنا شویم. این بازارها ابزارهایی هستند که به معامله‌گران امکان می‌دهند سود خود را افزایش دهند، اما درعین‌حال خطرات زیادی نیز به همراه دارند و در برخی از کشورها برای معامله‌گران تازه‌کار ممنوع هستند!

معاملات مارجین چیست؟

در بازار کریپتو  ما سه بازار کلی اسپات، مارجین و فیوچرز داریم. در بازار اسپات، مالکیت یک ارز دیجیتال مثل بیت کوین بین خریدار و فروشنده جابجا می‌شود. بازار مارجین مشابه بازار اسپات است با این تفاوت که معامله‌گر برای سود بیشتر، مقداری پول از صرافی قرض می‌گیرد یا اصطلاحا از اهرم استفاده می‌کند.

معاملات مارجین به شما این امکان را می‌دهند تا با استفاده از پولی که از صرافی قرض گرفته‌اید (که به آن مارجین گفته می‌شود) معامله کنید.

در معاملات مارجین منظور از مارجین اولیه (Initial Margin) مقدار پولی است که برای باز کردن یک موقعیت معاملاتی باید در حساب خود داشته باشید. مثلا، اگر می‌خواهید ۱٬۰۰۰ دلار بیت کوین خریداری کنید و صرافی از شما ۱۰ درصد مارجین اولیه بخواهد، باید ۱۰۰ دلار در حساب خود داشته باشید.

منظور از مارجین نگهداری (Maintenance Margin) نیز حداقل موجودی است که باید در حساب شما باشد تا معامله‌تان باز بماند. در صورتی که موجودی شما از این حد پایین‌تر برود، خطر لیکویید شدن وجود خواهد داشت.

لوریج (Leverage) یا همان اهرم نیز به شما اجازه می‌دهد تا با پول اولیه کمتر، پوزیشن‌های معاملاتی بزرگتری باز کنید. مثلا، با استفاده از لوریج ۱۰ برابری و سرمایه اولیه ۱۰۰ دلار می‌توانید معامله‌ای ۱٬۰۰۰ دلاری انجام دهید.

حالا که با مفاهیم مهم بازار مارجین آشنا شدیم بهتر است مثالی بزنیم. فرض کنید شما ۱۰۰ دلار دارید و در بازار مارجین با لوریج ۵ برابری معامله می‌کنید. با این کار، صرافی به شما ۴۰۰ دلار دیگر قرض می‌دهد تا بتوانید معامله‌ای به ارزش ۵۰۰ دلار باز کنید. اگر قیمت دارایی ۱۰ درصد افزایش یابد، سود شما ۵۰ دلار (۱۰ درصد از ۵۰۰ دلار) خواهد بود.

اما اگر قیمت ۱۰ درصد کاهش یابد، ضرر شما هم ۵۰ دلار خواهد بود. از آنجا که فقط ۱۰۰ دلار سرمایه دارید، اگر قیمت ۲۰ درصد کاهش یابد (معادل ۱۰۰ دلار ضرر)، کل موجودی شما از دست می‌رود و صرافی معامله را لیکویید می‌کند تا ضرر بیشتری به آن وارد نشود. در واقع صرافی تحت هیچ شرایط مبلغ اولیه‌ای که به شما قرض داده است را از دست نمی‌دهد.

معاملات فیوچرز چیست؟

معاملات فیوچرز قراردادی است که در آن معامله‌گر متعهد می‌شود یک دارایی را در آینده با قیمت مشخص بخرد یا بفروشد. در این بازار نیز امکان استفاده از لوریج وجود دارد.

در این نوع معاملات، یک قیمت توافقی مطرح است که همان قیمتی است که معامله‌گران برای خرید یا فروش دارایی در آینده توافق می‌کنند. گروهی از این قراردادهای فیوچرز، یک تاریخ انقضا دارند که تعیین می‌کند قرارداد در چه بازه‌ای باید انجام شود.

همانطور که گفتیم در بازار فیوچرز نیز امکان استفاده از لوریج وجود دارد. فرض کنید شما یک قرارداد فیوچرز بیت کوین با قیمت توافقی ۵۰,۰۰۰ دلار خریداری می‌کنید و از لوریج ۲۰ برابری استفاده می‌کنید. اگر قیمت بیت کوین به ۵۱,۰۰۰ دلار برسد، سود شما ۱۰۰۰ دلار خواهد بود. اما اگر قیمت به ۴۹,۰۰۰ دلار کاهش یابد، ممکن است حساب شما لیکویید شود.

لیکویید شدن چگونه اتفاق می افتد؟

در بازار اسپات، ارزش دارایی شما تنها زمانی به صفر می‌رسد که قیمت آن دارایی نیز به صفر برسد. اما در معاملات مارجین و فیوچرز شرایط متفاوت است. در این بازارها شما با استفاده از اهرم معامله می‌کنید و در واقع پوزیشنی بزرگ‌تر از سرمایه واقعی خود باز می‌کنید. به همین دلیل صرافی‌ها برای مدیریت ریسک و محافظت از سرمایه قرض‌داده‌شده، مکانیزمی به نام لیکویید شدن را در نظر گرفته‌اند.

به زبان ساده، لیکویید شدن زمانی رخ می‌دهد که موجودی مارجین حساب شما دیگر برای پوشش زیان‌های پوزیشن کافی نباشد. در این شرایط، نسبت مارجین حساب به سطحی می‌رسد که به آن «مارجین نگهداری» گفته می‌شود و صرافی برای جلوگیری از افزایش زیان، به‌صورت خودکار بخشی یا تمام پوزیشن را می‌بندد.

فرض کنید ۱۰۰ دلار سرمایه دارید و با استفاده از اهرم ۱۰ برابری یک پوزیشن ۱٬۰۰۰ دلاری باز می‌کنید. در این حالت، حتی یک حرکت نسبتاً کوچک بازار در خلاف جهت معامله شما می‌تواند بخش قابل‌توجهی از سرمایه اولیه را از بین ببرد. اگر زیان پوزیشن به سطحی برسد که مارجین حساب دیگر پاسخگوی آن نباشد، صرافی وارد عمل شده و پوزیشن را لیکویید می‌کند.

به همین دلیل است که هر پوزیشن اهرمی دارای عددی به نام «قیمت لیکویید شدن» (Liquidation Price) است. این قیمت نشان می‌دهد اگر بازار تا چه سطحی برخلاف پیش‌بینی شما حرکت کند، پوزیشن به‌صورت خودکار بسته خواهد شد. هرچه از اهرم بالاتری استفاده کنید، قیمت لیکویید شدن به قیمت ورود نزدیک‌تر می‌شود و احتمال لیکویید شدن نیز افزایش می‌یابد.

نکته مهم این است که در بسیاری از صرافی‌ها، پوزیشن قبل از آنکه کل سرمایه معامله‌گر از بین برود بسته می‌شود. به همین دلیل لیکویید شدن همیشه به معنای صفر شدن تمام دارایی‌های حساب نیست. میزان سرمایه‌ای که در معرض خطر قرار می‌گیرد به عواملی مانند نوع مارجین (کراس یا ایزوله)، اندازه پوزیشن، میزان اهرم و قوانین صرافی بستگی دارد.

به طور کلی، استفاده از اهرم‌های بالا باعث می‌شود فاصله قیمت ورود تا قیمت لیکویید بسیار کمتر شود. به همین دلیل بسیاری از معامله‌گران حرفه‌ای ترجیح می‌دهند به جای استفاده از لوریج‌های بسیار بالا، با مدیریت سرمایه و تعیین حد ضرر مناسب، احتمال لیکویید شدن را کاهش دهند.

قیمت لیکویید شدن چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

در معاملات اهرمی، هر پوزیشن دارای سطحی به نام «قیمت لیکویید شدن» (Liquidation Price) است. این قیمت نشان می‌دهد اگر بازار تا چه سطحی برخلاف پیش‌بینی معامله‌گر حرکت کند، صرافی برای جلوگیری از افزایش زیان، پوزیشن را به‌صورت خودکار خواهد بست.

به بیان ساده، قیمت لیکوییدیشن مرزی است که پس از رسیدن قیمت دارایی به آن، مارجین حساب دیگر برای پوشش زیان‌های پوزیشن کافی نیست. در این شرایط، سیستم مدیریت ریسک صرافی وارد عمل شده و موقعیت معاملاتی را به‌صورت اجباری می‌بندد.

قیمت لیکویید شدن عدد ثابتی نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• قیمت ورود به معامله
• میزان اهرم
• حجم پوزیشن
• مارجین اولیه
• مارجین نگهداری
• نوع مارجین (کراس یا ایزوله)
• کارمزدها و قوانین صرافی

به طور کلی، هرچه از اهرم بالاتری استفاده کنید، فاصله قیمت لیکویید تا قیمت ورود کمتر می‌شود. به همین دلیل پوزیشن‌های با لوریج بالا نسبت به نوسانات بازار حساس‌تر هستند و ریسک لیکویید شدن بیشتری دارند.

برای مثال، فرض کنید یک معامله‌گر با سرمایه ۱۰۰ دلار و اهرم ۲۰ برابری یک پوزیشن لانگ روی بیت کوین باز می‌کند. در این شرایط، حتی کاهش چند درصدی قیمت بیت کوین ممکن است باعث شود ارزش مارجین حساب به سطح مارجین نگهداری برسد و پوزیشن لیکویید شود. در مقابل، اگر همان معامله با اهرم ۵ برابری انجام شود، قیمت لیکویید فاصله بیشتری با قیمت ورود خواهد داشت و معامله‌گر فضای بیشتری برای تحمل نوسانات بازار خواهد داشت.

نکته مهم این است که هر صرافی از فرمول اختصاصی خود برای محاسبه قیمت لیکویید استفاده می‌کند. به همین دلیل ممکن است قیمت لیکوییدیشن یک پوزیشن مشابه در دو صرافی مختلف کمی متفاوت باشد. خوشبختانه اکثر صرافی‌ها قیمت لیکویید را هنگام باز کردن معامله به‌صورت خودکار نمایش می‌دهند و معامله‌گران می‌توانند قبل از ورود به معامله، میزان ریسک خود را ارزیابی کنند.

علاوه بر این، ابزارهای آنلاین مختلفی از جمله وب‌سایت «Leverage Trading» نیز وجود دارند که به کمک آن‌ها می‌توان قیمت تقریبی لیکویید شدن را محاسبه کرد. با این حال، دقیق‌ترین مرجع همیشه قیمت لیکوییدی است که خود صرافی برای پوزیشن شما نمایش می‌دهد.

تفاوت استاپ لاس با لیکویید شدن چیست؟

بسیاری از معامله‌گران تازه‌کار استاپ لاس (Stop Loss) و لیکویید شدن (Liquidation) را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند، در حالی که این دو مفهوم تفاوت‌های مهمی دارند.

استاپ لاس یا حد ضرر ابزاری برای مدیریت ریسک است که معامله‌گر به‌صورت اختیاری تعیین می‌کند. در این حالت، اگر قیمت دارایی به سطح مشخصی برسد، پوزیشن به‌طور خودکار بسته می‌شود تا از افزایش زیان جلوگیری شود. هدف از استفاده از استاپ لاس، حفظ سرمایه و محدود کردن میزان ضرر در هر معامله است.

در مقابل، لیکویید شدن زمانی رخ می‌دهد که زیان پوزیشن به حدی برسد که مارجین حساب دیگر برای پوشش آن کافی نباشد. در این شرایط، صرافی به‌صورت اجباری و بدون دخالت معامله‌گر پوزیشن را می‌بندد تا از ایجاد بدهی جلوگیری کند.

به زبان ساده، استاپ لاس یک اقدام پیشگیرانه برای کنترل ریسک است، اما لیکویید شدن نتیجه عدم مدیریت ریسک یا استفاده از اهرم نامناسب محسوب می‌شود.

ویژگی	استاپ لاس (Stop Loss)	لیکویید شدن (Liquidation)
هدف	محدود کردن ضرر و حفظ سرمایه	جلوگیری از زیان بیشتر صرافی
نحوه فعال شدن	توسط خود معامله‌گر تعیین می‌شود	به‌صورت خودکار توسط صرافی انجام می‌شود
اختیاری یا اجباری	اختیاری	اجباری
زمان اجرا	قبل از رسیدن به محدوده خطر	پس از رسیدن مارجین به سطح بحرانی
میزان ضرر	قابل کنترل و از پیش مشخص	معمولاً بیشتر و نزدیک به حداکثر ضرر ممکن
تاثیر بر سرمایه	بخشی از سرمایه حفظ می‌شود	ممکن است تمام مارجین اختصاص‌یافته از بین برود
نقش در مدیریت ریسک	ابزار اصلی مدیریت ریسک	نتیجه مدیریت ریسک ضعیف یا اهرم نامناسب
مناسب برای	تمام معامله‌گران	وضعیتی که معامله‌گران باید از آن اجتناب کنند

انواع لیکویید شدن

تا به اینجای کار به سوال لیکویید شدن چیست پاسخ دادیم. اما در بازارهای مالی، انواع مختلفی از لیکویید شدن وجود دارد که در ادامه آنها را بررسی می‌کنیم.

لیکویید شدن داوطلبانه (Voluntary Liquidation)

در این حالت، معامله‌گر خود تصمیم می‌گیرد که پوزیشن خود را ببندد تا از ضرر بیشتر جلوگیری کند. این تصمیم معمولا زمانی گرفته می‌شود که معامله‌گر پیش‌بینی می‌کند که بازار به ضرر او حرکت می‌کند و ترجیح می‌دهد بخشی از سرمایه‌اش را حفظ کند. این نوع لیکویید شدن در واقع اقدامی آگاهانه از طرف معامله‌گر است تا از از دست دادن بیشتر سرمایه جلوگیری کند.

لیکویید شدن در کراس مارجین و ایزوله مارجین

نوع مارجینی که برای معامله انتخاب می‌کنید، تأثیر مستقیمی بر نحوه لیکویید شدن پوزیشن دارد. به طور کلی، در بازارهای فیوچرز دو حالت اصلی برای مدیریت مارجین وجود دارد: کراس مارجین (Cross Margin) و ایزوله مارجین (Isolated Margin).

در حالت ایزوله مارجین، تنها مقدار مشخصی از سرمایه شما به یک پوزیشن اختصاص داده می‌شود. در نتیجه اگر معامله وارد زیان شود و به قیمت لیکویید برسد، فقط همان مارجین اختصاص‌یافته از بین می‌رود و سایر موجودی حساب شما تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد. به همین دلیل بسیاری از معامله‌گران مبتدی از ایزوله مارجین برای کنترل بهتر ریسک استفاده می‌کنند.

در مقابل، در حالت کراس مارجین تمام موجودی قابل استفاده حساب به عنوان پشتوانه پوزیشن در نظر گرفته می‌شود. در این حالت اگر معامله وارد زیان شود، سیستم می‌تواند از سایر موجودی حساب برای جلوگیری از لیکویید شدن استفاده کند. این موضوع باعث می‌شود قیمت لیکویید شدن از قیمت ورود فاصله بیشتری داشته باشد، اما در عین حال ریسک درگیر شدن بخش بزرگ‌تری از سرمایه را نیز افزایش می‌دهد.

به طور کلی، ایزوله مارجین برای محدود کردن ریسک هر معامله مناسب‌تر است، در حالی که کراس مارجین انعطاف‌پذیری بیشتری در مدیریت پوزیشن‌ها فراهم می‌کند. انتخاب بین این دو حالت به میزان تجربه، استراتژی معاملاتی و سطح ریسک‌پذیری هر معامله‌گر بستگی دارد.

لیکویید شدن جزئی (Partial Liquidation)

در این حالت، معامله‌گر تصمیم می‌گیرد فقط قسمتی از پوزیشن خود را ببندد. هدف از این اقدام این است که بخشی از سرمایه‌اش را حفظ کند و از ضرر بیشتر جلوگیری نماید. این تصمیم معمولا زمانی گرفته می‌شود که معامله‌گر بخواهد بخش کوچکی از موقعیت خود را بفروشد تا از ضررهای بیشتر جلوگیری کند.

لیکویید شدن کامل (Total Liquidation)

لیکویید شدن کامل زمانی رخ می‌دهد که تمام سرمایه شما از بین می‌رود. این اتفاق معمولا در اثر نوسانات شدید و عدم توانایی در تامین مارجین لازم برای حفظ پوزیشن‌ها اتفاق می‌افتد. در این وضعیت، صرافی تمام موجودی حساب شما را می‌فروشد و معامله‌گر تمام سرمایه خود را از دست می‌دهد.

لیکویید شدن در معاملات لانگ و شورت (Long and Short Liquidation)

در معاملات لانگ (خرید)، زمانی که معامله‌گر پیش‌بینی می‌کند قیمت دارایی افزایش خواهد یافت اما قیمت برخلاف انتظار کاهش پیدا می‌کند، اگر قیمت به زیر یک سطح مشخص برسد، موقعیت لانگ او لیکویید می‌شود. این یعنی سیستم به‌طور خودکار موقعیت را می‌بندد و سرمایه‌ای که برای معامله استفاده شده بود از دست می‌رود.

در معاملات شورت (فروش) نیز معامله‌گر انتظار کاهش قیمت دارایی را دارد. اما اگر قیمت برخلاف پیش‌بینی افزایش پیدا کند، با عبور قیمت از یک حد معین، موقعیت شورت لیکویید شده و معامله‌گر زیان می‌بیند.

پس از لیکویید شدن چه بر سر پول اصلی می‌آید؟

یکی از سوالات رایج معامله‌گران این است که پس از لیکویید شدن، چه اتفاقی برای سرمایه آن‌ها می‌افتد و آیا تمام دارایی حساب از بین می‌رود یا خیر؟

پاسخ این سوال به عوامل مختلفی مانند نوع مارجین، میزان اهرم و قوانین صرافی بستگی دارد. در بیشتر معاملات فیوچرز، زمانی که یک پوزیشن لیکویید می‌شود، مارجینی که برای آن معامله اختصاص داده شده بود صرف پوشش زیان‌ها می‌شود و پوزیشن به‌صورت خودکار بسته خواهد شد.

برای مثال، اگر ۱۰۰ دلار مارجین برای یک معامله در نظر گرفته باشید و آن پوزیشن لیکویید شود، معمولاً همان ۱۰۰ دلار در معرض از دست رفتن قرار می‌گیرد. با این حال، اگر از ایزوله مارجین استفاده کرده باشید، سایر دارایی‌های موجود در حساب شما تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند.

در حالت کراس مارجین شرایط متفاوت است. در این حالت، صرافی می‌تواند از سایر موجودی قابل استفاده حساب برای حفظ پوزیشن و جلوگیری از لیکویید شدن استفاده کند. به همین دلیل، در صورت ادامه حرکت بازار برخلاف پیش‌بینی شما، بخش بیشتری از سرمایه حساب ممکن است درگیر زیان شود.

نکته مهم این است که در بسیاری از صرافی‌های ارز دیجیتال، سیستم‌های مدیریت ریسک، صندوق‌های بیمه (Insurance Fund) و مکانیزم‌های محافظتی مختلفی وجود دارند که از ایجاد بدهی برای کاربران جلوگیری می‌کنند. به همین دلیل در اکثر موارد، زیان معامله‌گر به سرمایه اختصاص‌داده‌شده برای معامله محدود می‌شود.

البته نحوه تسویه زیان‌ها و فرآیند لیکویید شدن در صرافی‌های مختلف یکسان نیست. به همین دلیل، قبل از انجام معاملات اهرمی بهتر است قوانین مربوط به مارجین، لیکوییدیشن و مدیریت ریسک صرافی موردنظر خود را به‌دقت مطالعه کنید.

به طور کلی، پس از لیکویید شدن، ابتدا مارجین اختصاص‌یافته به پوزیشن برای پوشش زیان‌ها استفاده می‌شود. اگر مبلغی باقی بماند به حساب معامله‌گر بازگردانده می‌شود و اگر مارجین به طور کامل مصرف شود، پوزیشن بسته خواهد شد.

لیکویید شدن در دیفای به چه معناست؟

لیکویید شدن علاوه بر معاملات مارجین و فیوچرز، در اکوسیستم دیفای نیز اتفاق می‌افتد. در پروتکل‌های وام‌دهی دیفای از جمله میکر، اسپارک، مورفو، آوه یا کامپاند، شما برای دریافت وام باید مقداری ارز دیجیتال به عنوان وثیقه (Collateral) قرار دهید.

این وثیقه برای این است که در صورت عدم توانایی شما در بازپرداخت وام، پروتکل بتواند از آن برای جبران بدهی استفاده کند. حال اگر ارزش این وثیقه کاهش پیدا کند و دیگر نتواند وام شما را پوشش دهد، پروتکل به‌طور خودکار اقدام به فروش وثیقه شما می‌کند تا از ضرر بیشتر جلوگیری کند. به این فرآیند هم «لیکویید شدن» گفته می‌شود.

لیکویید شدن در دیفای مشابه به «مارجین کال» در بازارهای سنتی است، با این تفاوت که در دیفای، این عملیات به‌صورت کاملا خودکار از طریق قراردادهای هوشمند و بدون نیاز به دست‌کاری توسط فرد یا واسطه‌ای صورت می‌گیرد.

هیت مپ لیکوییدیشن چیست؟

هیت مپ لیکوییدیشن (Liquidation Heatmap) یکی از ابزارهایی است که معامله‌گران با استفاده از آن می‌توانند محدوده‌های قیمتی که مقدار زیادی از پوزیشن‌های معاملاتی در آن لیکویید می‌شوند را بررسی کنند. معامله‌گران از این نمودار می‌توانند برای درک رفتار بازار در نواحی قیمتی خاص استفاده کرده و با مدیریت بهتر پوزیشن‌های خود، از نواحی پرریسک دوری کنند.

نمودار هیت مپ لیکوییدیشن از قسمت‌های مختلفی تقسیم شده است. در سمت چپ این نمودار مقیاس رنگ‌ها مشخص شده که از سبز تا بنفش نشان‌دهنده حجم لیکویید شده است. رنگ سبز نشان‌دهنده حجم لیکویید شده بالا و رنگ بنفش حجم پایین را نشان می‌دهد. محور افقی نمودار نشان‌دهنده زمان است و محور عمودی بازه قیمتی را در زمان لیکویید شدن نشان می‌دهد.

در نمودار بالا، در قسمت سمت چپ (ابتدای نمودار)، قیمت از حوالی ۵۹٬۰۰۰ دلار به ۵۲٬۰۰۰ دلار کاهش یافته است. در این ناحیه، تراکم رنگ‌های سبز و زرد نشان می‌دهد که حجم گسترده‌ای از پوزیشن‌های معاملاتی تریدرها لیکویید شده است.

در ادامه، قیت بین سطوح ۵۲٬۰۰۰ تا ۵۶٬۰۰۰ دلار تثبیت شده و شاهد رنگ‌های آبی و بنفش در نمودار هستیم. در نواحی خاص، به ویژه بین سطوح قیمتی ۵۴٬۰۰۰ تا ۵۶٬۰۰۰ دلار نیز نقاط سبز و زردی به چشم می‌خورد که نشان‌دهنده لیکویید شدن‌های ناگهانی به دنبال نوسانات بازار است.

آبشار لیکوییدیشن چیست و چرا رخ می‌دهد؟

آبشار لیکوییدیشن (Liquidation Cascade) به وضعیتی گفته می‌شود که در آن، لیکویید شدن گروهی از معامله‌گران باعث ایجاد موجی از لیکویید شدن‌های متوالی در بازار می‌شود. این اتفاق معمولاً در بازارهای اهرمی مانند فیوچرز رخ می‌دهد و می‌تواند باعث نوسانات شدید قیمت در مدت‌زمانی کوتاه شود.

برای مثال، فرض کنید تعداد زیادی از معامله‌گران روی افزایش قیمت بیت کوین پوزیشن لانگ باز کرده‌اند و از اهرم‌های بالا استفاده می‌کنند. اگر قیمت به هر دلیلی شروع به کاهش کند، بخشی از این پوزیشن‌ها به قیمت لیکویید شدن می‌رسند و صرافی آن‌ها را به‌صورت خودکار می‌بندد. این فروش‌های اجباری فشار فروش بیشتری به بازار وارد می‌کند و باعث افت بیشتر قیمت می‌شود. در نتیجه، پوزیشن‌های بیشتری لیکویید شده و این چرخه به‌صورت زنجیره‌ای ادامه پیدا می‌کند. به این فرآیند «آبشار لیکوییدیشن» گفته می‌شود.

آبشارهای لیکوییدیشن تنها به پوزیشن‌های لانگ محدود نیستند. در روندهای صعودی نیز ممکن است معامله‌گران دارای پوزیشن شورت به‌صورت زنجیره‌ای لیکویید شوند و همین موضوع باعث جهش سریع‌تر قیمت شود که به آن «شورت اسکوئیز» (Short Squeeze) گفته می‌شود.

مهم‌ترین دلایل وقوع آبشار لیکوییدیشن عبارت‌اند از:

• استفاده گسترده معامله‌گران از اهرم‌های بالا
• تمرکز حجم زیادی از پوزیشن‌ها در یک محدوده قیمتی
• انتشار اخبار مهم و افزایش ناگهانی نوسانات بازار
• کاهش نقدشوندگی و کمبود سفارش‌های خرید یا فروش

به همین دلیل بسیاری از معامله‌گران حرفه‌ای علاوه بر بررسی نمودار قیمت، داده‌های مربوط به لیکوییدیشن و هیت مپ‌های بازار را نیز زیر نظر می‌گیرند تا بتوانند نواحی پرریسک و احتمال وقوع آبشار لیکوییدیشن را شناسایی کنند.

لیکویید شدن و لیکوییدیتی چه فرقی با هم دارند؟

لیکویید شدن (Liquidation) و لیکوییدیتی (Liquidity) دو اصطلاح کلیدی اما متفاوت در بازارهای مالی هستند. همانطور که بالاتر توضیح دادیم، لیکویید شدن یعنی موقعیت معاملاتی شما در معاملات فیوچرز یا مارجین به اجبار بسته شود. اما لیکوییدیتی، به معنای نقدینه بودن یک دارایی است و توانایی یک دارایی برای خرید و فروش سریع در بازار بدون تاثیر زیاد بر قیمت را نشان می‌دهد.

تفاوت کلیدی بین این دو مفهوم در کاربرد آنها است. لیکویید شدن بیشتر به معاملات اهرمی و مدیریت ریسک مربوط می‌شود و نتیجه‌ای منفی برای معامله‌گر دارد. در حالی که لیکوییدیتی به ویژگی بازار یا دارایی اشاره دارد و وجود آن نشانه‌ای از سلامت بازار است.

بهترین روش‌های جلوگیری از لیکویید شدن در ترید

برای جلوگیری از لیکویید شدن در ترید باید مدیریت ریسک درستی داشته باشید. در این قسمت برخی از بهترین روش‌های جلوگیری از لیکویید شدن را بررسی می‌کنیم.

استفاده از حد ضرر

استفاده از حد ضرر به شما این امکان را می‌دهد تا در صورت رسیدن قیمت به سطحی مشخص، معامله‌تان به صورت خودکار بسته شود. این کار به جلوگیری از ضررهای بیشتر و احتمال لیکویید شدن کمک می‌کند.

کاهش میزان لوریج استفاده شده

همواره توصیه می‌شود از اهرم بالا در معاملات خود استفاده نکنید چراکه با اهرم‌های خیلی بالا، حتی نوسانات کوچک هم می‌توانند زیان‌های جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشند. با کاهش لوریج معاملات خود ریسک کلی را کاهش دهید تا بتوانید در بازارهای نوسانی دوام بیاورید.

توجه به نسبت مارجین

همیشه باید میزان مارجین و نسبت‌های خود را زیر نظر داشته باشید. زمانی که نسبت مارجین به ۱۰۰٪ برسد، حساب شما لیکویید می‌شود. با افزودن مارجین اضافی یا کاهش اهرم، می‌توانید از این وضعیت جلوگیری کنید.

شروع با سرمایه کم

به‌ویژه برای تریدرهای تازه‌کار، بهتر است با مقدار کمی سرمایه وارد بازار شوید. این کار به شما این امکان را می‌دهد که با محیط و استراتژی‌ها آشنا شوید و در صورت بروز خطا، از ضررهای بزرگ جلوگیری کنید.

آگاهی از شرایط بازار

اخبار و روندهای بازار می‌تواند تاثیر زیادی بر قیمت‌ها داشته باشد. با پیگیری اخبار و تحلیل‌های بازار، می‌توانید از پیش برای تغییرات بزرگ آماده شوید و از لیکویید شدن جلوگیری کنید.

تنوع در سبد سرمایه‌گذاری

به‌جای سرمایه‌گذاری تمام پول خود در یک دارایی، بهتر است آن را در چندین دارایی مختلف تقسیم کنید. این کار ریسک شما را کاهش داده و از احتمال لیکویید شدن در صورت افت شدید یک دارایی جلوگیری می‌کند.

اهمیت بررسی قیمت ارزهای دیجیتال قبل از معاملات اهرمی

پیش از ورود به معاملات اهرمی، بررسی دقیق قیمت بیت کوین یا سایر ارزهای دیجیتال اهمیت زیادی دارد. نوسانات شدید بازار کریپتو می‌تواند در مدت کوتاهی باعث فعال شدن حد ضرر یا حتی لیکویید شدن پوزیشن‌های معاملاتی شود. به همین دلیل، معامله‌گران باید علاوه بر تحلیل تکنیکال و مدیریت ریسک، روند قیمت بیت کوین و شرایط کلی بازار ارزهای دیجیتال را نیز زیر نظر داشته باشند.

همچنین افرادی که قصد خرید بیت کوین و ارزهای دیجیتال را دارند، بهتر است پیش از استفاده از اهرم و معاملات پرریسک، ابتدا تجربه کافی در بازار اسپات کسب کنند تا در معاملات اهرمی دچار لیکوییدیشن نشوند.

جمع‌بندی

لیکویید شدن یا کال مارجین کابوس تمام معامله‌گران است که در معاملات مارجین یا فیوچرز رخ می‌دهد. در این معاملات، زمانی که یک پوزیشن به دلیل نداشتن مارجین کافی برای پوشش ضررهای جاری به صورت خودکار بسته می‌شود، لیکویید شدن رخ می‌دهد. در این حالت، صرافی اصل سرمایه شما را برای جبران ضرر برمی‌دارد و در یک لحظه پول شما صفر می‌شود.

در این مطلب از مجله نوبیتکس سعی بر این بود تا به زبان ساده به سوال «لیکویید شدن چیست و چگونه از آن جلوگیری کنیم؟» پاسخ دهیم. در صورتی که همچنان سوالی در ذهن شما باقی مانده است، آن را در قسمت کامنت با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول

لیکویید شدن در ارز دیجیتال یعنی چه؟
لیکویید شدن زمانی رخ می‌دهد که در معاملات اهرمی، زیان پوزیشن به حدی برسد که مارجین حساب دیگر برای باز نگه داشتن معامله کافی نباشد. در این شرایط، صرافی به‌صورت خودکار پوزیشن را می‌بندد تا از افزایش ضرر جلوگیری کند.

آیا لیکویید شدن فقط در معاملات فیوچرز اتفاق می‌افتد؟
خیر. لیکویید شدن بیشتر در معاملات فیوچرز و مارجین رایج است، اما در برخی پروتکل‌های دیفای نیز ممکن است رخ دهد. برای مثال، اگر ارزش وثیقه یک وام در دیفای بیش از حد کاهش پیدا کند، پروتکل می‌تواند وثیقه را برای پوشش بدهی لیکویید کند.

آیا با لیکویید شدن کل سرمایه از بین می‌رود؟
همیشه نه. اگر از ایزوله مارجین استفاده کرده باشید، معمولاً فقط همان مارجینی که برای پوزیشن اختصاص داده‌اید در معرض خطر قرار می‌گیرد. اما در حالت کراس مارجین ممکن است بخش بیشتری از موجودی حساب برای حفظ معامله استفاده شود.

چطور می‌توان از لیکویید شدن جلوگیری کرد؟
برای کاهش احتمال لیکویید شدن باید از اهرم‌های بالا دوری کنید، حد ضرر داشته باشید، اندازه پوزیشن را متناسب با سرمایه انتخاب کنید و همیشه نسبت مارجین خود را زیر نظر بگیرید. همچنین بررسی شرایط بازار و نوسانات قیمت بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر کمک کند.

تفاوت استاپ لاس و لیکویید شدن چیست؟
استاپ لاس ابزاری اختیاری برای مدیریت ریسک است که معامله‌گر قبل از رسیدن به ضررهای سنگین تعیین می‌کند. اما لیکویید شدن یک اقدام اجباری از طرف صرافی است و زمانی رخ می‌دهد که مارجین حساب دیگر توان پوشش زیان معامله را نداشته باشد.

آبشار لیکوییدیشن چیست؟
آبشار لیکوییدیشن زمانی رخ می‌دهد که لیکویید شدن تعداد زیادی از پوزیشن‌ها باعث تشدید حرکت قیمت و لیکویید شدن پوزیشن‌های بیشتر شود. این اتفاق معمولاً در بازارهای پرنوسان و زمانی رخ می‌دهد که حجم زیادی از معاملات اهرمی در یک محدوده قیمتی متمرکز شده باشند.