خلاصه مطلب
عبارت بازیابی (Seed Phrase) یکی از مهمترین اطلاعات امنیتی در کیف پولهای غیرامانی است و در اغلب موارد، شامل ۱۲ یا ۲۴ کلمه میشود. هر فردی که به این عبارت دسترسی داشته باشد، میتواند کنترل داراییهای کیف پول را در اختیار بگیرد؛ بنابراین، نگهداری صحیح از آن اهمیت زیادی دارد.
بهترین روش نگهداری عبارت بازیابی، دور نگهداشتن آن از اینترنت، گوشی، فضای ابری، ایمیل و پیامرسانهاست؛ یعنی هر روشی که مبتنی بر اینترنت باشد. ثبت عبارت بازیابی روی صفحات فلزی یا ابزارهای مقاوم ضدزنگ، ضدآب و ضدآتش محافظت بیشتری برای این عبارت مهم ایجاد میکند.
علاوهبر این، داشتن نسخههای پشتیبان در مکانهای فیزیکی امن خطر ازبینرفتن تنها نسخه عبارت بازیابی را کاهش میدهد. روشهای پیشرفتهتری مانند بهاشتراکگذاری راز شامیر هم برای کاربران حرفهایتر قابلاستفاده هستند. در مقابل، اقداماتی مثل گرفتن اسکرینشات، ذخیره عبارت بازیابی در سرویسهای آنلاین، واردکردن آن در وبسایتهای ناشناس و بیدقتی هنگام ثبت کلمات اشتباههای مهمی در محافظت از عبارت بازیابی هستند که ممکن است باعث افشاشدن آن برای هکرهای اینترنتی شوند.
مقدمه
در دنیای ارزهای دیجیتال نیازی به بانک ندارید و خودتان مسئول نگهداری داراییها و کیف پولتان هستید؛ این یعنی هیچ نهاد مرکزی برای انجام تراکنشهایتان از شما پول نمیگیرد یا برای امور مالی به کاغذبازیهای سنتی نیازی ندارید. اما ماجرا به مالکیت صددرصدی داراییها ختم نمیشود و چون کنترل کامل سرمایه دیجیتالتان در دست شماست، خودتان باید امنیت رمزارزهایتان را تأمین کنید. اینجا اهمیت نگهداری از عبارت بازیابی کیف پول مطرح میشود.
عبارت بازیابی یا همان سید فِرِیز (Seed Phrase) یا عبارت یادآور کلید اصلی دسترسی به داراییهای دیجیتال شماست. از آنجا که شبکههای بلاک چینی غیرمتمرکز هستند و نهاد مرکزی، پشتیبانی مشتری یا امکان بازیابی رمز عبور ندارند، اگر عبارت بازیابی را گم کنید، برای همیشه و بدون امکان بازگشت، دسترسی به داراییهایتان را از دست میدهید. بنابراین، یادگیری روش درست نگهداری از عبارت بازیابی، یکی از مهمترین کارهایی است که میتوانید برای محافظت از داراییهای دیجیتالتان انجام دهید.
عبارت بازیابی چیست و چرا اهمیت دارد؟
عبارت بازیابی شامل مجموعهای از ۱۲ تا ۲۴ کلمه ساده انگلیسی است که هنگام راهاندازی اولیه یک کیف پول غیرامانی (Non-Custodial) در اختیارتان قرار میگیرد. این عبارت شکلی ساده و قابلخواندن از کلید خصوصی رمزنگاریشده شماست که دروازه اصلی برای دسترسی به داراییهایتان روی شبکه بلاک چین به شمار میرود. در تصویر زیر، 12 کلمه انگلیسی را مشاهده میکنید که میتوانند یک عبارت بازیابی فرضی را شکل دهند.
دقت در املا و ترتیب کلمات عبارت بازیابی اهمیت بسیار زیادی دارند. حتی اگر تمام کلمات را درست یادداشت کرده باشید، جابهجایی تنها دو کلمه میتواند باعث شود عبارت بازیابی دیگر معتبر نباشد و نتوانید به کیف پول خود دسترسی پیدا کنید. برای مثال، در تصویر بالا اگر فقط جای دو کلمه «Piano» و «Lemon» عوض شود، عبارت بازیابی بهکل تغییر میکند و دسترسی به داراییهای کیف پولتان ممکن است از بین برود.
اما خطر مهمتر اینجاست که هر فردی که عبارت بازیابی را بهدرستی در اختیار داشته باشد، در عمل میتواند کنترل کیف پول شما را به دست بگیرد. او میتواند بدون نیاز به رمز عبور یا تأیید شما، داراییهای موجود در کیف پولتان را تخلیه کند. به همین دلیل، عبارت بازیابی را باید مانند کلید اصلی گاوصندوق داراییهای دیجیتالتان در نظر بگیرید. یادگیری نحوه نگهداری و محافظت صحیح از این عبارت، یکی از اولین و مهمترین مهارتهایی است که پیش از ورود جدی به دنیای بلاک چین باید یاد بگیرید.
بهترین روشهای نگهداری عبارت بازیابی کیف پول
عبارت بازیابی کیف پول ممکن است با تهدیدهای مختلفی روبهرو شود: از آتشسوزی، آبگرفتگی و سرقت فیزیکی گرفته تا خطرهای دیجیتال مثل حملات فیشینگ، هک حسابهای آنلاین و نفوذ به فضای ابری. به همین دلیل، نگهداری عبارت بازیابی روی گوشی، کامپیوتر، ایمیل یا سرویسهای ابری خطرناکترین روشهای نگهداری عبارت بازیابی هستند.
برای کاهش این ریسکها، بهترین روش، استفاده از شیوههای محافظت آفلاین بهمنظور نگهداری ایمن عبارت بازیابی است، بهخصوص روشهایی که علاوهبر مقابله با تهدیدهای آنلاین، از آسیبهای فیزیکی، سرقت و اشتباهات انسانی هم دور بمانند. در ادامه، به چند روش رایج برای نگهداری عبارت بازیابی کیف پول اشاره میکنیم.
پشتیبان کاغذی
نوشتن عبارت بازیابی روی کاغذ، سادهترین و رایجترین روش پشتیبانگیری از عبارت بازیابی است. این روش رایگان و آسان است و چون عبارت بازیابی روی اینترنت یا دستگاههای متصل به اینترنت ذخیره نمیشود، در برابر هک و بدافزارهای آنلاین هم در امان میماند.
بااینهمه، کاغذ برای نگهداری طولانیمدت عبارات نوشتهشده گزینه مناسبی نیست. کاغذ در دمای حدود ۲۳۰ درجه سانتیگراد میسوزد، در تماس با آب از بین میرود و رطوبت هم به مرور زمان آن را خراب میکند. همچنین، اگر از ابزارهایی مثل مداد برای نوشتن استفاده کرده باشید، احتمال پاکشدن یا ناخواناشدن عبارتها در طول زمان وجود دارد.
کاغذهای مخصوص آرشیو مقاومت بیشتری در برابر رطوبت دارند، اما باز هم نمیتوانیم کاغذ را روشی کاملا ایمن برای نگهداری عبارت بازیابی در نظر بگیریم. اغلب اوقات توصیه میشود که از نسخه کاغذی فقط بهعنوان یک پشتیبان موقت یا نسخه دوم در کنار نسخه فلزی عبارت بازیابی استفاده شود.
صفحات و کپسولهای فلزی از جنس فولاد ضدزنگ یا تیتانیوم
صفحات مخصوصی برای نگهداری عبارت بازیابی وجود دارند که از فولاد ضدزنگ یا تیتانیوم ساخته شدهاند و در برابر آتشسوزیهای شدید، غوطهور شدن در آب و سالها قرار گرفتن در محیطهای مرطوب مقاوم هستند. پس، میتوانیم بگوییم حککردن عبارت بازیابی روی صفحات یا کپسولهای مخصوص ضدزنگ یکی از مطمئنترین روشها برای نگهداری طولانیمدت سید فریز است. البته اگر فردی محل نگهداری نسخه فلزی را پیدا کند، میتواند به عبارت بازیابی دسترسی پیدا کند؛ بنابراین، انتخاب محلی امن برای نگهداری این صفحات فلزی اهمیت زیادی دارد.
گفتنی است قیمت دلاری این صفحات حدود 30 تا 120 دلار است. این صفحات در ایران با توجه به نرخ دلار در اواخر تابستان 1405، قیمتی بین حدود 25 تا 40 میلیون تومان دارند.
اشتراکگذاری راز شامیر
روش پیشرفته دیگر برای نگهداری عبارت بازیابی یک روش رمزنگاری به نام «اشتراکگذاری راز شامیر» (Shamir’s Secret Sharing) یا بهاختصار SSS است. در این روش عبارت بازیابی به چند بخش جداگانه تقسیم میشود و تعیین میشود که برای بازیابی کیف پول، حداقل ۲ بخش از این ۳ بخش لازم باشد. بهاینترتیب، بهسرقترفتن تنها یک بخش از عبارت بازیابی، به سارق اجازه دسترسی به کیف پول را نمیدهد؛ چون به حداقل یک بخش دیگر احتیاج دارد.
روش اشتراکگذاری راز شامیر ریسک ازبینرفتن یک نسخه در اثر آتشسوزی یا سرقت از یک مکان را هم کاهش میدهد و باعث میشود تا فقط یک نقطه شکست واحد برای نفوذ به کیف پول وجود نداشته باشد. از این روش اغلب برای کیف پولهایی با داراییهای بسیار زیاد استفاده میشود؛ البته مدیریت روش شامیر بهنسبت روشهای دیگر، پیچیدهتر است و به دقت بیشتری احتیاج دارد.
اپلیکیشنهای یادداشت با رمزنگاری سرتاسری
اگر اصرار دارید که یک پشتیبان نرمافزاری داشته باشید، استفاده از یک اپلیکیشن یادداشت با رمزنگاری سرتاسری (E2EE) و معماری «دانش صفر» (Zero-Knowledge) میتواند راه دیگری برای محافظت از عبارت بازیابی باشد. در این روش، اطلاعات پیش از اینکه از گوشی (دستگاه) شما خارج شوند، به شکلی رمزگذاریشده و ناخوانا تبدیل میشوند و فقط خود شما میتوانید دوباره آنها را به متن اصلی برگردانید.
در این روش، حتی شرکت سازنده اپلیکیشن هم به محتوای یادداشتهای شما دسترسی ندارد و روی سرور خود، فقط نسخه رمزگذاریشده اطلاعاتتان را نگهداری میکند. اپلیکیشنهایی مثل استاندارد نوتس (Standard Notes) و نوتسنوک (Notesnook) از روشهای رمزنگاری سرتاسری برای محافظت از یادداشتها استفاده میکنند.
البته بهکارگیری اپلیکیشنهای یادداشت رمزنگاریشده هم معایب خودش را دارد و اگر دسترسی به این اپلیکیشنها از بین برود، امکان بازیابی سید فریز هم دیگر وجود نخواهد داشت. به همین دلیل، توصیه میشود که از روش اپلیکیشنهای یادداشت مبتنی بر رمزنگاری فقط در کنار سایر روشها و بهعنوان نسخه کمکی استفاده شود.
تقسیم عبارت بازیابی و نگهداری در چند مکان
برخی افراد عبارت ۱۲ کلمهای یا ۲۴ کلمهای خود را به چند بخش تقسیم میکنند و آن را در مکانهای فیزیکی مختلف نگه میدارند. برای مثال، ممکن است چند کلمه را در خانه نگهداری کنند و چند کلمه دیگر را در صندوق امانات بانک. هدف از این کار این است که اگر یکی از این مکانها مورد سرقت، آتشسوزی یا آبگرفتگی قرار گرفت، کل عبارت از بین نرود یا کل عبارت در اختیار سارق قرار نگیرد. البته این روش هم بهتنهایی نمیتواند بهترین مدل نگهداری عبارت بازیابی باشد؛ چون اگر یکی از بخشها گم یا خراب شود، دسترسی به کل کیف پول برای همیشه از دست میرود.
صندوق امانات بانک
بعضی افراد از عبارت بازیابی خود مثل ارزشمندترین داراییهایشان در صندوق امانات بانکها مراقبت میکنند. این شیوه بسیار ایمنتر از نگهداری عبارت بازیابی در خانه یا محل کار است؛ اما باز هم بهترین روش نیست. برای مثال، دسترسی به صندوق امانات بانک ممکن است به ساعات کاری بانک، احراز هویت فرد و شرایط فعالیت بانک وابسته باشد؛ این مسئله در شرایط بحرانی که نیاز فوری به دسترسی به کیف پول دارید، ممکن است مشکلآفرین شود.
خرید و فروش ارزهای دیجیتال در صرافیهای معتبر
اگر نگهداری از عبارت بازیابی کار سختی به نظر میرسد یا شما یکی از آن کاربرهای فعال کریپتو به شمار میروید که هرروز در حال خرید و فروش رمزارز هستید، ما استفاده از کیف پولهای ایمن صرافیهای معتبر را به شما پیشنهاد میکنیم.
اگر سرمایه خود را در کیف پولهای صرافی معتبری مثل نوبیتکس ذخیره کنید، به مواردی مثل ساختن کیف پولهای غیرامانی، دریافت کلید خصوصی و ذخیرهسازی ایمن آن دیگر نیازی نخواهید داشت. در صرافی نوبیتکس میتوانید علاوهبر ذخیره ایمن رمزارزهایتان، در هر ساعت از شبانهروز از قیمت لحظهای ارزهای دیجیتال مطلع شوید و از حجم معاملات کافی، نقدینگی بالا و ابزارهای پیشرفته ترید هم بهره ببرید.
اشتباهات رایج در نگهداری عبارت بازیابی
بسیاری از سرقتها و ازدسترفتن داراییهای دیجیتال به دلیل اشتباهات ساده در نگهداری عبارت بازیابی اتفاق میافتند. در ادامه، مهمترین اشتباهات و بیدقتیهایی را فهرست میکنیم که بهتر است از آنها دور بمانید تا عبارت بازیابی و داراییهای رمزارزتان به خطر نیفتند.
اشتباه اول: گرفتن اسکرینشات از عبارت بازیابی
عکسها و اسکرینشاتهای موجود در گوشی ممکن است بهصورت خودکار در سرویسهایی مانند آیکلود (iCloud) یا گوگل فوتوز (Google Photos) ذخیره شوند. در این حالت، اگر حساب کاربری یا فضای ابری هک شود، عبارت بازیابی هم در اختیار دیگران قرار میگیرد. به همین دلیل، بسیاری از کیف پولها از ابتدا اجازه گرفتن اسکرینشات از Seed Phrase را به کاربر نمیدهند.
اشتباه دوم: ذخیره در فضای ابری یا نوت گوشی
واردکردن عبارت بازیابی در گوگل درایو (Google Drive)، اپل نوتس (Apple Notes)، دراپباکس (Dropbox) یا فایلهای متنی معمولی، آن را در معرض هک حساب، حملات فیشینگ و بدافزارهای مختلف قرار میدهد. یکی از بزرگترین اشتباههای کاربرها که به تخلیه کیف پولشان منجر میشود، ذخیره عبارت بازیابی روی فضاهای اینترنتی و دستگاههای متصل به اینترنت است.
اشتباه سوم: ارسال عبارت بازیابی از طریق ایمیل یا پیامرسان
اگرچه همه ما حسابهایی شخصی روی ایمیلها و پیامرسانهای مختلف داریم؛ اما پیامها و ایمیلها ممکن است روی سرور شرکتهای مربوطه ذخیره شوند. در این حالت، در صورت هک حساب یا دسترسی غیرمجاز به صندوق پیامها، عبارت بازیابی در معرض خطر قرار میگیرد و بهسادگی افشا میشود.
اشتباه چهارم: وارد کردن عبارت بازیابی در سایتهای آنلاین
کلاهبرداران ممکن است با ساخت سایتهای جعلی، افزونههای مخرب یا حسابهای پشتیبانی تقلبی از شما بخواهند عبارت بازیابی خود را وارد کنید. همچنین، توجه داشته باشید که تیم پشتیبانی هیچ کیف پول معتبری عبارت بازیابی را از شما درخواست نمیکند. پس، هر پیامی که شما را وادار میکند عبارت بازیابیتان را وارد وبسایت خاصی کنید یا آن را از طریق ایمیل ارسال کنید، بیشک یک پیام جعلی و کلاهبرداری است.
اشتباه پنجم: واردکردن عبارت بازیابی در اپلیکیشنهای مدیریت رمز عبور
بعضی از ابزارها و اپلیکیشنها برای نگهداری پسوردها و رمزهای عبور طراحی شدهاند و از امنیت بالایی برخوردارند؛ اما عبارت بازیابی کیف پول با یک رمز عبور معمولی تفاوت دارد. اگر عبارت بازیابی را در یک سرویس مدیریت رمز عبور ذخیره کنید و حساب اصلی، دستگاه یا کلید دسترسی به آن به هر دلیلی در معرض خطر قرار بگیرد، فرد مهاجم ممکن است بتواند به عبارت بازیابی شما دسترسی پیدا کند.
اشتباه ششم: اتکا به یک نسخه پشتیبان یا مخفیکردن آن در مکانهای قابل حدس
اگر عبارت بازیابی را فقط در یک نسخه نگهداری کنید، هر آسیبی مثل آتشسوزی، سیل یا سرقت ممکن است بتواند کل نسخه پشتیبان شما را از بین ببرد. علاوهبر این، مخفیکردن کاغذ در مناطقی مثل کشوی میز، کنار تخت یا زیر وسایل مختلف، پیداکردن آن را برای افراد دیگر ساده و راحت میکند.
اشتباه هفتم: سهلانگاری هنگام یادداشتکردن عبارت بازیابی
این مورد ممکن است خیلی ساده به نظر برسد، اما اهمیتش کمتر از بقیه سهلانگاریها نیست. اگر به هر دلیلی هنگام نوشتن عبارت بازیابی کیف پول، حواستان پرت شود یا بیدقتی کنید، ممکن است برای همیشه دسترسی خود را به کیف پولتان از بین ببرید. حتی یک غلط املایی، جاافتادن یک کلمه، اضافهشدن یک کاراکتر (حرف) یا تغییر ترتیب کلمات میتواند باعث شود نسخه پشتیبان شما دیگر قابل استفاده نباشد. بنابراین، حتما مطمئن شوید که عبارت بازیابی خود را درست، دقیق، خوانا، باحوصله و طبق ترتیب اصلی ثبت میکنید.
جمعبندی
عبارت بازیابی کیف پول اولین و آخرین خط دفاعی شما در برابر ازدسترفتن داراییها و پسانداز دیجیتالتان است. بهترین و ایمنترین شیوه نگهداری عبارت بازیابی، روشی است که هم در برابر تهدیدهای آنلاین و هم در برابر آسیبهای فیزیکی مقاوم باشد. برای مثال، ترکیبی از نوشتن عبارت بازیابی روی وسیلهای فلزی و مقاوم و نگهداری آن در مکانی امن و غیرقابلحدس مثل صندوق امانات بانکها یا پشتیبانگیری و حفاظت از آن در چند مکان فیزیکی مختلف میتواند تعادل مناسبی بین امنیت و دسترسپذیری عبارت بازیابی ایجاد کند. در هر صورت، این نکته را فراموش نکنید که در دنیای رمزارز، نهتنها شما بانک خودتان هستید، بلکه مسئولیت حفاظت از این بانک هم بر عهده خودتان است.
سوالات متداول
عبارت بازیابی کیف پول چیست؟
عبارت بازیابی یا Seed Phrase مجموعهای ۱۲ کلمهای یا ۲۴ کلمهای است که برای بازیابی و دسترسی به کیف پول غیرامانی استفاده میشود و مانند کلید اصلی داراییهای دیجیتال عمل میکند.
اگر عبارت بازیابی کیف پولم را گم کنم، چه اتفاقی میافتد؟
اگر عبارت بازیابی را گم کنید و نسخه پشتیبان دیگری از آن نداشته باشید، ممکن است برای همیشه دسترسی به کیف پولتان و داراییهای داخل آن را از دست بدهید؛ چون نهاد مرکزی یا پشتیبانیای برای بازیابی داراییهای بلاک چینی وجود ندارد.
بهترین روش نگهداری از عبارت بازیابی کیف پول کدام است؟
برای بیشتر کاربران، نگهداری آفلاین عبارت بازیابی روی صفحه یا ابزار فلزی مقاوم در برابر آتش و آب و قراردادن آن در مکانی امن و غیرقابلحدس، روش مناسبی است. داشتن حداقل یک نسخه پشتیبان در مکانهای فیزیکی دیگر هم میتواند ریسک ازبینرفتن یک نسخه واحد را کمتر کند.
