شبکه لایه ۲ اتریوم چیست و چه کاربردی دارد؟

خلاصه مطلب

شبکه‌های لایه دوم اتریوم به‌عنوان راهکاری کلیدی برای حل محدودیت‌های شبکه اصلی، شامل کارمزدهای بالا و سرعت پایین تراکنش‌ها، توسعه یافته‌اند. این فناوری‌ها با پردازش اطلاعات خارج از زنجیره اصلی و انتقال داده‌های ضروری به آن، بدون به‌خطرانداختن امنیت، کارآمدی اکوسیستم را افزایش می‌دهند. افزایش محبوبیت حوزه دیفای، توکن‌های غیرقابل تعویض و بازی‌های بلاکچینی نیاز به این بسترهای مکمل را تشدید کرده است. راهکارهای لایه دوم به دسته‌های مختلفی ازجمله رول‌آپ‌های خوش‌بینانه، رول‌آپ‌های دانش صفر، زنجیره‌های جانبی و کانال‌های وضعیت تقسیم می‌شوند که هر کدام توازن متفاوتی میان سرعت و امنیت برقرار می‌کنند.

مقدمه

شبکه لایه دوم اتریوم یکی از مهم‌ترین راهکارهای مقیاس‌پذیری در اکوسیستم بلاکچین است که با هدف کاهش کارمزدها و افزایش سرعت تراکنش‌ها توسعه یافته است. این فناوری به کاربران و توسعه‌دهندگان کمک می‌کند بدون قربانی‌کردن امنیت شبکه اصلی، تجربه سریع‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تری داشته باشند. با افزایش محبوبیت اتریوم و رشد برنامه‌های غیرمتمرکز، محدودیت‌های شبکه اصلی بیش از گذشته نمایان شده و نیاز به راه‌حل‌های مکمل را پررنگ‌تر کرده است.

در این میان، لایه دوم های اتریوم به‌عنوان پلی میان امنیت بلاکچین و مقیاس‌پذیری عملی، نقش کلیدی ایفا می‌کنند. در این مقاله از مجله نوبیتکس ضمن بررسی دقیق اینکه لایه دو بلاکچین چیست، به کاربردها، مزایا، چالش‌ها و بهترین پروژه‌های لایه دوم اتریوم می‌پردازیم تا درک بهتری نسبت به این شبکه و پروژه‌های آن پیدا کنیم.

لایه دو بلاکچین چیست؟

برای درک بهتر مفهوم لایه دوم اتریوم، ابتدا باید بدانیم لایه اول یا همان شبکه اصلی اتریوم چه محدودیت‌هایی دارد. بلاکچین اتریوم به‌طور ذاتی ظرفیت محدودی برای پردازش تراکنش‌ها دارد که باعث ایجاد ازدحام شبکه و افزایش کارمزدها در زمان‌های اوج تقاضا می‌شود. این مسئله به‌ویژه برای کاربران عادی و پروژه‌هایی با تعداد بالای تراکنش، چالش جدی ایجاد می‌کند.

لایه دوم به مجموعه‌ای از پروتکل‌ها و فناوری‌ها گفته می‌شود که روی بلاکچین اصلی ساخته می‌شوند و بخش عمده‌ای از پردازش تراکنش‌ها را خارج از زنجیره اصلی انجام می‌دهند. درنهایت، تنها داده‌های ضروری به شبکه اصلی منتقل می‌شود تا امنیت حفظ شود. به‌این‌ترتیب، لایه دوم به‌عنوان یک لایه مکمل، هم سرعت را افزایش می‌دهد و هم به کاهش هزینه‌ها کمک می‌کند.

به بیان ساده، اگر شبکه اصلی اتریوم را یک بزرگراه شلوغ در نظر بگیریم، لایه دوم مثل مسیرهای فرعی هوشمندی است که بخشی از ترافیک را از بزرگراه اصلی خارج می‌کند، بدون اینکه مشکلی در امنیت خودروها و رسیدن آنها به مقصد رخ دهد.

چرا اتریوم به لایه دوم نیاز دارد؟

افزایش محبوبیت امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)، توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT) و بازی‌های بلاکچینی باعث شده است فشار زیادی بر شبکه اتریوم وارد شود. این فشار خود را به‌شکل افزایش کارمزدهای تراکنش و کاهش سرعت تأیید نشان می‌دهد. لایه دوم اتریوم با کاهش بار شبکه اصلی، امکان استفاده گسترده‌تر از بلاکچین را فراهم می‌کند تا راه برای پذیرش عمومی هموار شود.

بنابراین، مهم‌ترین دلایل نیاز به لایه دوم اتریوم عبارت‌اند از:

• مقیاس‌پذیری محدود: شبکه اتریوم در حالت عادی توان پردازش تعداد محدودی تراکنش در ثانیه را دارد.
• کارمزد بالا: در زمان شلوغی شبکه، هزینه انجام یک تراکنش ساده می‌تواند بسیار بالا باشد.
• تجربه کاربری ضعیف: تأخیر در تأیید تراکنش‌ها برای بسیاری از کاربردهای روزمره قابل‌قبول نیست.

انواع راهکارهای لایه دوم اتریوم

راهکارهای مقیاس‌پذیری براساس نحوه تعامل با زنجیره اصلی و روش‌های اثبات صحت تراکنش‌ها به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که توازن بین سرعت، هزینه و امنیت در هر یک از آنها متفاوت است.

به‌طور کلی، این راهکارها به پنج دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• رول‌آپ‌های خوش‌بینانه (Optimistic Rollups)
• رول‌آپ‌های دانش صفر (ZK-Rollups)
• زنجیره‌های جانبی (Sidechains)
• کانال‌های وضعیت (State Channels)
• راهکارهای ترکیبی و خاص منظوره.

در جدول زیر، خلاصه‌ای از مهم‌ترین انواع راهکارهای لایه دوم اتریوم را مشاهده می‌کنید:

نوع راهکار	مکانیزم امنیت	وابستگی به لایه ۱	کاربرد اصلی
رول‌آپ خوش‌بینانه	اثبات تقلب (Fraud Proof)	بسیار بالا	دیفای، قراردادهای هوشمند پیچیده
رول‌آپ دانش صفر	اثبات اعتبار (Validity Proof)	بسیار بالا	پرداخت سریع، مقیاس‌پذیری انبوه
زنجیره جانبی	اجماع مستقل	پایین	بازی بلاکچینی، اپلیکیشن‌های پرسرعت
کانال وضعیت	امضاهای چندگانه	متوسط	پرداخت‌های خرد، تعاملات دوطرفه

در ادامه، هر یک از این راهکارها را به‌صورت دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.

رول‌آپ‌های خوش‌بینانه

رول‌آپ‌های خوش‌بینانه (Optimistic Rollups) یکی از رایج‌ترین و عملی‌ترین راهکارهای لایه دوم اتریوم هستند. این مدل با این فرض آغاز می‌شود که تمام تراکنش‌های پردازش‌شده معتبر هستند، مگر اینکه خلاف آن اثبات شود.

در این روش، تراکنش‌ها خارج از زنجیره اصلی پردازش می‌شوند و داده‌های فشرده آن‌ها روی بلاکچین اتریوم ثبت می‌شود. سپس یک دوره چالش (معمولاً ۷روزه) وجود دارد که در آن ناظران شبکه می‌توانند درصورت مشاهده تخلف، با ارائه اثبات تقلب، تراکنش را باطل کنند.

ویژگی‌های مهم رول‌آپ‌های خوش‌بینانه عبارت‌اند از:

• سازگاری بسیار بالا با ماشین مجازی اتریوم (EVM)
• انتقال ساده قراردادهای هوشمند از لایه اول به لایه دوم
• کاهش چشمگیر کارمزد تراکنش‌ها
• امنیت بالا به‌دلیل تکیه مستقیم بر شبکه اتریوم.

محدودیت اصلی این مدل مربوط به زمان برداشت دارایی است. کاربران معمولاً برای انتقال دارایی از لایه دوم به لایه اول باید مدت‌زمان دوره چالش را منتظر بمانند؛ مگر اینکه از پل‌های نقدینگی سریع استفاده کنند.

رول‌آپ‌های دانش صفر (ZK-Rollups)

رول‌آپ‌های دانش صفر پیشرفته‌ترین و از نظر فنی، پیچیده‌ترین راهکارهای لایه دوم به حساب می‌آیند. این مدل به‌جای اتکا به فرض صحت، از اثبات‌های رمزنگاری‌شده برای تضمین صحت تمامی تراکنش‌ها استفاده می‌کند.

در این روش، برای هر بسته تراکنشی یک اثبات اعتبار ریاضیاتی (Validity Proof) تولید می‌شود که نشان می‌دهد تمام محاسبات بدون خطا انجام شده‌اند، بدون آنکه جزئیات تراکنش‌ها افشا شود.

مزایای اصلی رول‌آپ‌های ZK

• امنیت بسیار بالا بر پایه ریاضیات رمزنگاری
• نهایی‌سازی سریع تراکنش‌ها (Finality آنی)
• حذف زمان انتظار برای برداشت دارایی
• مناسب برای پرداخت‌های سریع و حجم بالای تراکنش.

چالش‌های مدل ZK

• پیچیدگی بسیار بالای فنی
• هزینه پردازشی بالا برای تولید اثبات‌ها
• دشواری توسعه قراردادهای هوشمند پیچیده.

به همین دلیل، اگرچه ZK-Rollups از نظر تئوری بهترین راهکار محسوب می‌شوند، پیاده‌سازی آن‌ها هنوز درحال تکامل و به‌تدریج درحال گسترش است.

مقایسه فنی رول‌آپ‌های خوش‌بینانه و دانش صفر

با کمک جدول زیر می‌توانید ویژگی‌های اصلی رول‌آپ‌های خوش‌بینانه و دانش صفر را با هم مقایسه کنید:

ویژگی	Optimistic Rollups	ZK-Rollups
مدل امنیتی	اثبات تقلب	اثبات اعتبار
زمان برداشت	طولانی (تا ۷ روز)	تقریباً آنی
پیچیدگی فنی	متوسط	بسیار بالا
سازگاری با EVM	بسیار بالا	در حال توسعه
کاربرد غالب	دیفای، NFT، قراردادها	پرداخت سریع، پردازش انبوه

بنابراین می‌توان اینطور گفت که رول‌آپ‌های خوش‌بینانه گزینه‌ای عملی‌تر برای توسعه‌دهندگان فعلی اتریوم هستند، درحالی‌که ZK-Rollups آینده مقیاس‌پذیری بلاکچین را شکل خواهند داد.

زنجیره‌های جانبی

زنجیره‌های جانبی (Sidechains) یا ساید چین‌ها بلاکچین‌های مستقلی هستند که به‌موازات شبکه اصلی اتریوم فعالیت می‌کنند و ازطریق یک پل دوطرفه (Two-way Bridge) به آن متصل می‌شوند. در این مدل، دارایی کاربران ابتدا در شبکه اصلی قفل شده و سپس معادل آن در زنجیره جانبی صادر می‌شود.

این زنجیره‌ها معمولاً از الگوریتم اجماع مستقل استفاده می‌کنند و به همین دلیل، سرعت بسیار بالایی دارند. برای مثال، برخی از آن‌ها قادرند هزاران تراکنش در ثانیه پردازش کنند.

البته باید توجه داشت که امنیت این زنجیره‌ها به اعتبارسنج‌های خودشان وابسته است و مستقیماً از امنیت اتریوم بهره نمی‌برند، بنابراین نسبت به رول‌آپ‌ها ریسک امنیتی بیشتری دارند.

کانال‌های وضعیت

کانال‌های وضعیت (State Channels) امکان انجام تعداد زیادی تراکنش خارج از زنجیره را فراهم می‌کنند، به‌طوری که فقط نتیجه نهایی روی بلاکچین ثبت می‌شود. سرعت بسیار بالا و کارمزد نزدیک به صفر باعث شده است که این روش بیشتر برای پرداخت‌های سریع و تعاملات دوطرفه کاربرد داشته باشد.

در این مدل، دو یا چند کاربر یک کانال مشترک باز می‌کنند و درون آن تراکنش انجام می‌دهند. پس از پایان تعامل، وضعیت نهایی به شبکه اصلی ارسال می‌شود. محدودیت این مدل نیز در این است که باید طرفین در زمان استفاده آنلاین باشند و استفاده از آن برای قراردادهای هوشمند پیچیده چندان مناسب نیست.

آیا پلاسما و بلاکچین‌های تو در تو نیز جزو لایه دوم اتریوم هستند؟

در بسیاری از منابع، مفاهیمی مانند Plasma و Nested Blockchains درکنار سایر راهکارهای مقیاس‌پذیری اتریوم مطرح می‌شوند و همین موضوع می‌تواند باعث سردرگمی شود. پرسش اصلی این است که آیا این معماری‌ها نیز واقعاً در دسته لایه دوم اتریوم قرار می‌گیرند یا باید آن‌ها را فناوری‌هایی مجزا در نظر گرفت.

پاسخ دقیق این است که بله، هر دو مفهوم به‌طور فنی جزو راهکارهای لایه دوم محسوب می‌شوند؛ اما امروزه نقش آن‌ها در مقایسه با رول‌آپ‌ها بسیار کمرنگ‌تر شده است. این دو معماری بیشتر اهمیت تاریخی و مفهومی دارند و بسیاری از ایده‌های اصلی آن‌ها در توسعه نسل جدید راهکارهای لایه دوم، به‌ویژه رول‌آپ‌ها، مورد استفاده قرار گرفته است. به همین دلیل، در مقالات مدرن معمولاً تمرکز اصلی روی Optimistic Rollups و ZK-Rollups قرار می‌گیرد.

پلاسما (Plasma) چیست و چه جایگاهی در لایه دوم دارد؟

پلاسما یکی از نخستین معماری‌های جدی لایه دوم اتریوم است که ویتالیک بوترین و جوزف پون در سال ۲۰۱۷ آن را معرفی کردند. هدف اصلی این طرح، ایجاد زنجیره‌های فرعی بود که بتوانند حجم بسیار بالایی از تراکنش‌ها را خارج از شبکه اصلی پردازش کرده و تنها خلاصه‌ای از داده‌ها را به اتریوم ارسال کنند.

در معماری پلاسما، یک یا چند زنجیره فرزند (Child Chain) ایجاد می‌شود که به‌صورت دوره‌ای وضعیت خود را به بلاکچین اصلی گزارش می‌دهند. کاربران دارایی خود را در قراردادهای هوشمند لایه اول قفل می‌کنند و معادل آن در زنجیره پلاسما مورد استفاده قرار می‌گیرد. درصورت بروز رفتار مخرب از سوی اپراتور، کاربران می‌توانند با استفاده از مکانیزم خروج اضطراری، دارایی خود را مستقیماً از شبکه اصلی بازیابی کنند.

با وجود نوآوری فنی، پلاسما با محدودیت‌هایی جدی مواجه شد. پشتیبانی ضعیف از قراردادهای هوشمند پیچیده، فرآیند خروج دشوار و نیاز به نظارت مداوم کاربران، باعث شد تجربه کاربری این مدل چندان مطلوب نباشد. به همین دلیل، به‌تدریج رول‌آپ‌ها جایگزین پلاسما شدند و امروزه این فناوری بیشتر جنبه تاریخی دارد.

بنابراین مهم‌ترین ویژگی‌های Plasma عبارتند از:

• مقیاس‌پذیری بسیار بالا
• کاهش چشمگیر کارمزدها
• امنیت وابسته به شبکه اصلی اتریوم
• فرایند خروج پیچیده و زمان‌بر
• کاربرد امروزی محدود.

بلاکچین‌های تو در تو (Nested Blockchains)

بلاکچین‌های تو در تو، نوعی معماری سلسله‌مراتبی از زنجیره‌ها را معرفی می‌کنند که در آن، یک بلاکچین اصلی نقش زنجیره مادر را دارد و مجموعه‌ای از بلاکچین‌های فرزند و حتی نوه می‌توانند درون آن ایجاد شوند. این ساختار امکان توزیع بسیار گسترده پردازش تراکنش‌ها را فراهم می‌کند و فشار وارده بر شبکه اصلی را به حداقل می‌رساند.

در این مدل، زنجیره‌های فرزند مسئول اجرای تراکنش‌ها هستند و تنها داده‌های ضروری به زنجیره مادر ارسال می‌شود. هر لایه می‌تواند قوانین اجماع، مدل اقتصادی و منطق پردازشی خاص خود را داشته باشد؛ اما امنیت نهایی همچنان ازطریق ثبت وضعیت در بلاکچین اصلی تأمین می‌شود.

اگرچه Nested Blockchains از نظر تئوریک بسیار قدرتمند هستند، پیاده‌سازی عملی آن‌ها با چالش‌های فنی جدی همراه است. هماهنگی میان چندین لایه زنجیره، طراحی مکانیزم‌های خروج امن و توسعه ابزارهای کاربرپسند، باعث شده است این معماری بیشتر در سطح تحقیقاتی باقی بماند و استفاده گسترده‌ای در پروژه‌های واقعی نداشته باشد.

ویژگی‌های اصلی بلاکچین‌های تو در تو به‌صورت خلاصه عبارت‌اند از:

• معماری سلسله‌مراتبی با مقیاس‌پذیری بسیار بالا
• انعطاف‌پذیری زیاد در طراحی زنجیره‌های تخصصی
• امنیت وابسته به زنجیره مادر
• پیچیدگی فنی بالا
• کاربرد عملی محدود درحال‌حاضر.

ارتباط لایه دوم با بازار ارزهای دیجیتال

توسعه شبکه‌های لایه دوم نه‌تنها بر اکوسیستم اتریوم، بلکه بر کل بازار ارزهای دیجیتال تأثیرگذار بوده است. بسیاری از کاربرانی که به‌دنبال خرید اتریوم یا تعامل با پروتکل‌های دیفای (DeFi) هستند، به‌دلیل کارمزدهای پایین به‌سمت این شبکه‌ها کوچ کرده‌اند. جالب است بدانید که این موج نوآوری به دنیای بیت‌کوین نیز سرایت کرده است.

یکی از کاربردهای شبکه‌های لایه دو اتریوم، انتقال ارزهای دیجیتال مختلف بین شبکه‌ها هستند. برای مثال، استفاده از نسخه توکن‌شده بیت کوین یا رپد بیت کوین (WBTC) در لایه‌های دوم اتریوم بسیار رایج است.

با وجود شبکه‌های لایه دو، امکان استفاده از نوسان‌های قیمت ارزهای دیجیتال برای آربیتراژ نیز فراهم می‌شود. برای مثال، به‌دلیل اختلاف قیمت تتر بین صرافی‌های مختلف و سرعت بالای جابه‌جایی میان شبکه‌های لایه دو، فرصت‌های خوبی برای استفاده از نوسان‌های قیمت ایجاد می‌شود.

در مجموع، پیشرفت این فناوری‌ها مستقیماً بر ارزش کل بازار و اعتماد سرمایه‌گذاران برای خرید بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال تأثیر می‌گذارد، چرا که زیرساخت‌ها برای پذیرش همگانی آماده‌تر می‌شوند و سرمایه‌های بیشتری روانه این بازار می‌شود.

بهترین پروژه‌های لایه دوم اتریوم

با گسترش استفاده از شبکه اتریوم و افزایش تقاضا برای تراکنش‌های سریع و کم‌هزینه، پروژه‌های متعددی در حوزه لایه دوم توسعه یافته‌اند. این پروژه‌ها تلاش می‌کنند با استفاده از فناوری‌های نوین، محدودیت‌های شبکه اصلی را برطرف کرده و تجربه کاربری بهتری ارائه دهند. درحال‌حاضر، رقابت شدیدی میان این راهکارها وجود دارد و برخی از آن‌ها توانسته‌اند سهم قابل‌توجهی از کاربران، نقدینگی و توسعه‌دهندگان را به خود اختصاص دهند.

در جدول زیر، مهم‌ترین و موفق‌ترین پروژه‌های لایه دوم اتریوم را به‌همراه نوع فناوری و ویژگی شاخص آن‌ها مشاهده می‌کنید:

نام پروژه	نوع فناوری	ویژگی شاخص
Arbitrum	Optimistic Rollup	سازگاری بالا با EVM و سهم بازار بزرگ
Optimism	Optimistic Rollup	زیرساخت مقیاس‌پذیر برای توسعه‌دهندگان
Polygon zkEVM	ZK-Rollup	ترکیب امنیت ZK با اکوسیستم گسترده پالیگان
StarkNet	ZK-Rollup	فناوری رمزنگاری پیشرفته و مقیاس‌پذیری بالا

در ادامه، هر یک از این پروژه‌ها را به‌صورت مختصر بررسی می‌کنیم:

آربیتروم (Arbitrum)

آربیتروم درحال‌حاضر یکی از بزرگ‌ترین و پرکاربردترین پروژه‌های لایه دوم اتریوم از نظر حجم سرمایه قفل‌شده (TVL) و تعداد کاربران فعال است. این شبکه از مدل رول‌آپ خوش‌بینانه استفاده می‌کند و تمرکز اصلی آن بر حفظ سازگاری کامل با ماشین مجازی اتریوم (EVM) است. همین ویژگی باعث شده است توسعه‌دهندگان بتوانند اپلیکیشن‌های خود را با کمترین تغییر از شبکه اصلی به آربیتروم منتقل کنند.

یکی از نقاط قوت آربیتروم، تعادل مناسب میان امنیت، سرعت و کارمزد است که باعث می‌شود خرید آربیتروم بسیار مقرون‌به‌صرفه و سریع انجام شود. کاربران در این شبکه می‌توانند تراکنش‌هایی بسیار سریع‌تر و ارزان‌تر از شبکه اصلی انجام دهند، درحالی‌که امنیت آن همچنان ازطریق ثبت داده‌ها در بلاکچین اتریوم تضمین می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از پروتکل‌های بزرگ دیفای مانند صرافی‌های غیرمتمرکز، پلتفرم‌های وام‌دهی و بازارهای NFT، آربیتروم را به‌عنوان لایه اجرایی خود انتخاب کرده‌اند.

آپتیمیزم (Optimism)

آپتیمیزم یا آپتیمیسم یکی دیگر از پیشگامان حوزه رول‌آپ‌های خوش‌بینانه است که تمرکز ویژه‌ای بر سادگی، شفافیت و توسعه‌پذیری دارد. این پروژه زیرساختی فراهم کرده است که امکان ساخت شبکه‌های لایه دوم سفارشی بر پایه آن وجود دارد. نمونه بارز این رویکرد، شبکه Base متعلق به صرافی کوین‌بیس است که با استفاده از فناوری آپتیمیزم توسعه یافته است.

آپتیمیزم علاوه بر ارائه سرعت و هزینه پایین، مدل اقتصادی و حاکمیتی فعالی دارد که تلاش می‌کند توسعه اکوسیستم را به‌شکل پایدار هدایت کند. این پروژه نقش مهمی در گسترش مفهوم «سوپرچین» ایفا می‌کند، مفهومی که هدف آن ایجاد شبکه‌ای از بلاکچین‌های به‌هم‌پیوسته با امنیت مشترک است. خرید ارز آپتیمیزم با نماد OP در بازار ارزهای دیجیتال به‌راحتی قابل انجام است.

پالیگان zkEVM

پالیگان در ابتدا به‌عنوان یک زنجیره جانبی شناخته می‌شد اما با سرمایه‌گذاری گسترده روی فناوری دانش صفر، توانست جایگاه خود را به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی لایه دوم تثبیت کند. معرفی Polygon zkEVM نقطه عطفی در مسیر تکامل این پروژه بود و امکان اجرای قراردادهای هوشمند سازگار با اتریوم را در محیط ZK فراهم کرد.

این راهکار تلاش می‌کند مزایای اصلی ZK-Rollups مانند امنیت بالا و نهایی‌سازی سریع را با اکوسیستم گسترده پالیگان ترکیب کند. نتیجه این رویکرد، بستری است که هم برای توسعه‌دهندگان و هم برای کاربران جذابیت بالایی دارد و علاوه بر افزایش تمایل کاربران به خرید رمزارز پالیگان، می‌تواند نقش مهمی در آینده مقیاس‌پذیری اتریوم ایفا کند.

استارک‌نت (StarkNet)

استارک‌نت یکی از پیشرفته‌ترین پروژه‌های مبتنی بر دانش صفر است که تیم StarkWare آن را توسعه داده است. این پروژه از فناوری رمزنگاری اختصاصی STARK استفاده می‌کند و به‌دنبال ارائه مقیاس‌پذیری بسیار بالا بدون قربانی‌کردن امنیت یا تمرکززدایی است.

استارک‌نت امکان پردازش حجم عظیمی از تراکنش‌ها را فراهم می‌کند و به‌ویژه برای اپلیکیشن‌های پیچیده دیفای، بازی‌های بلاکچینی و سیستم‌های مالی مقیاس‌پذیر مناسب است. با وجود پیچیدگی فنی بالاتر، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که استارک‌نت می‌تواند نقش کلیدی در آینده زیرساخت بلاکچین ایفا کند. امکان خرید ارز استارک نت نیز در نوبیتکس فراهم است.

کاربردهای عملی لایه دوم اتریوم

اگرچه لایه دوم اتریوم در ابتدا با هدف حل مشکل مقیاس‌پذیری و کاهش کارمزدها توسعه یافت، امروزه کاربرد آن بسیار فراتر از این موضوع است. بسیاری از مهم‌ترین بخش‌های اکوسیستم بلاکچین برای ارائه تجربه سریع‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر به کاربران، به راهکارهای لایه دوم متکی هستند. از امور مالی غیرمتمرکز تا بازی‌های بلاکچینی و پرداخت‌های روزمره، لایه دوم نقش مهمی در گسترش استفاده عملی از اتریوم ایفا می‌کند.

امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)

پروتکل‌های دیفای از پرکاربردترین حوزه‌های استفاده از لایه دوم هستند. فعالیت‌هایی مانند معامله در صرافی‌های غیرمتمرکز، تأمین نقدینگی، دریافت وام یا استیکینگ معمولاً به تعداد زیادی تراکنش نیاز دارند و در شبکه اصلی اتریوم می‌توانند هزینه‌بر باشند.

راهکارهای لایه دوم با کاهش چشمگیر کارمزدها و افزایش سرعت پردازش، امکان استفاده اقتصادی‌تر از این خدمات را فراهم می‌کنند. به همین دلیل، بسیاری از بزرگ‌ترین پروتکل‌های دیفای امروزه نسخه‌ای فعال روی شبکه‌هایی مانند آربیتروم، آپتیمیزم یا استارک‌نت دارند.

توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT)

بازار NFT نیز از مزایای لایه دوم بهره زیادی برده است. در دوره‌هایی که شبکه اتریوم با ازدحام مواجه می‌شود، هزینه خرید، فروش یا انتقال NFT می‌تواند به میزان قابل توجهی افزایش یابد. استفاده از لایه دوم باعث می‌شود کاربران بتوانند NFTها را با هزینه کمتر و سرعت بیشتر معامله کنند.

بازی‌های بلاکچینی و متاورس

بازی های کریپتویی معمولاً هزاران تراکنش کوچک را در طول روز پردازش می‌کنند که از خرید آیتم‌های درون بازی تا انتقال دارایی‌های دیجیتال بین کاربران را شامل می‌شود. انجام این حجم از تراکنش روی شبکه اصلی اتریوم نه از نظر هزینه و نه از نظر سرعت چندان عملی نیست.

لایه دوم این امکان را فراهم می‌کند که بازی‌ها تجربه‌ای روان‌تر و نزدیک‌تر به بازی‌های سنتی ارائه دهند، درحالی‌که مالکیت دارایی‌ها همچنان روی زیرساخت بلاکچین حفظ می‌شود.

پرداخت‌ها و انتقال دارایی

یکی دیگر از مهم‌ترین کاربردهای لایه دوم، انجام پرداخت‌های سریع و کم‌هزینه است. کاربران می‌توانند دارایی‌هایی مانند استیبل کوین‌ها یا سایر توکن‌ها را با هزینه‌ای بسیار کمتر نسبت به شبکه اصلی منتقل کنند.

توسعه اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (dApps)

توسعه‌دهندگان نیز از مهم‌ترین ذی‌نفعان فناوری لایه دوم هستند. هزینه کمتر اجرای تراکنش‌ها و ظرفیت پردازشی بالاتر به آن‌ها اجازه می‌دهد اپلیکیشن‌های پیچیده‌تر و مقیاس‌پذیرتری طراحی کنند، بدون اینکه کاربران نگران کارمزدهای بالا یا تأخیر در انجام عملیات باشند.

به همین دلیل، بخش قابل‌توجهی از نوآوری‌های جدید در اکوسیستم اتریوم امروزه مستقیماً روی شبکه‌های لایه دوم درحال شکل‌گیری است.

نحوه استفاده از لایه دوم اتریوم (انتقال دارایی و کار با آن‌ها)

استفاده از لایه دوم‌های اتریوم در نگاه اول ممکن است پیچیده به نظر برسد، اما در عمل فرایند مشخصی دارد که با چند بار تجربه، به‌راحتی قابل انجام است. مهم‌ترین قدم، انتقال دارایی از شبکه اصلی اتریوم به شبکه لایه دوم است که معمولاً ازطریق بریج‌ها (Bridge) انجام می‌شود.

اتصال کیف پول و انتقال دارایی

برای شروع، کاربر باید کیف پول خود را به یک شبکه لایه دوم متصل کند. سپس ازطریق یک بریج رسمی یا معتبر، مقدار مورد نظر اتریوم یا توکن‌های دیگر را به لایه دوم منتقل می‌کند. این انتقال معمولاً شامل پرداخت یک کارمزد در لایه اول است؛ اما بعداز آن، هزینه تراکنش‌ها در لایه دوم بسیار کمتر خواهد بود.

استفاده از اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز

پس از انتقال دارایی، کاربر می‌تواند از اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (DApps) در لایه دوم استفاده کند؛ از معامله در صرافی‌های غیرمتمرکز تا شرکت در پروتکل‌های دیفای یا حتی بازی‌های بلاکچینی. تجربه کاربری در این شبکه‌ها معمولاً سریع‌تر و ارزان‌تر از لایه اول است.

بازگرداندن دارایی به شبکه اصلی

یکی از نکات مهم در استفاده از لایه دوم، فرایند بازگشت دارایی به لایه اول است. در برخی شبکه‌ها، به‌ویژه رول‌آپ‌های آپتیمیستیک، این فرایند ممکن است چند ساعت تا چند روز زمان ببرد. دلیل آن، مکانیزم‌های امنیتی ویژه‌ای هستند که برای جلوگیری از تقلب در نظر گرفته شده‌اند.

در نهایت، برای استفاده مؤثر از لایه دوم‌های اتریوم، کاربر باید علاوه بر شناخت شبکه‌ها، به نکاتی مثل انتخاب بریج معتبر، بررسی کارمزدها و مدیریت ریسک توجه داشته باشد. با درک این موارد، لایه دوم می‌تواند تجربه سریع‌تر، ارزان‌تر و کارآمدتری از کار با اتریوم ارائه دهد.

جمع‌بندی

لایه دوم اتریوم مجموعه‌ای از فناوری‌ها و راهکارهایی است که با هدف افزایش مقیاس‌پذیری، کاهش کارمزدها و بهبود سرعت تراکنش‌ها توسعه یافته‌اند. با رشد اکوسیستم اتریوم و افزایش استفاده از دیفای، NFTها، بازی‌های بلاکچینی و سایر اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز، مشخص شد که شبکه اصلی به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام نیازهای کاربران و توسعه‌دهندگان باشد. در این شرایط، راهکارهایی مانند رول‌آپ‌های خوش‌بینانه، رول‌آپ‌های دانش صفر، سایدچین‌ها و سایر مدل‌های لایه دوم توانسته‌اند بخش قابل‌توجهی از بار پردازشی شبکه را بر عهده بگیرند. 

البته لایه دوم‌ها همچنان درحال تکامل هستند و چالش‌هایی مانند پیچیدگی فنی، تفاوت در مدل‌های امنیتی و تجربه کاربری میان شبکه‌های مختلف وجود دارد. بااین‌حال، روند توسعه این حوزه نشان می‌دهد که بخش بزرگی از فعالیت‌های آینده اتریوم روی لایه دوم‌ها انجام خواهد شد و کاربران برای بهره‌مندی از هزینه کمتر و سرعت بیشتر، بیش از گذشته به این شبکه‌ها روی خواهند آورد.

سؤالات متداول