اثبات سهام چیست؟ همه چیز درباره PoS در بلاکچین

خلاصه مطلب

مکانیسم اثبات سهام (PoS) روش جایگزین برای استخراج سنتی (PoW) است که به جای دستگاه‌های پرمصرف، از ارزش مالی و قفل کردن ارزها (استیکینگ) برای تامین امنیت و تایید تراکنش‌ها استفاده می‌کند. در این سیستم، کاربران با وثیقه‌گذاری دارایی خود به «اعتبارسنج» تبدیل شده و در ازای تایید صادقانه بلاک‌ها پاداش می‌گیرند؛ در صورت تقلب نیز، دارایی آن‌ها جریمه و سوزانده می‌شود (اسلشینگ). این روش مزایایی چون کاهش ۹۹ درصدی مصرف انرژی، دسترسی آسان‌تر برای سرمایه‌های خرد و امنیت اقتصادی بالا را به همراه دارد، اما خطر تسلط ثروتمندان و پیچیدگی‌های فنی از معایب آن است. انتقال موفقیت‌آمیز اتریوم به این سیستم نشان داد که PoS آینده‌ای پایدارتر برای دنیای کریپتو و فرصتی جذاب برای کسب درآمد غیرفعال فراهم می‌کند.

مقدمه

اگر مدتی است که وارد دنیای ارزهای دیجیتال شده‌اید، احتمالا بارها با کلماتی مانند «ماینینگ» (استخراج) و «استیکینگ» (سهام‌گذاری) برخورد کرده‌اید. در سال‌های اخیر، بحث بر سر اینکه شبکه‌های بلاک ‌چین چگونه باید مدیریت شوند تا هم امن بمانند و هم به محیط زیست آسیب نرسانند، داغ‌تر از همیشه بوده است. در مرکز این بحث‌ها، مفهومی به نام اثبات سهام (Proof of Stake یا به اختصار PoS) قرار دارد. ما در اینجا نه تنها مفاهیم پایه را به زبانی ساده بررسی می‌کنیم، بلکه به شکل کاربردی به شما می‌گوییم که این سیستم چگونه کار می‌کند، چه تفاوتی با استخراج سنتی دارد و شما به عنوان یک کاربر چگونه می‌توانید از آن استفاده کنید.

چرا اصلا به چیزی به نام «مکانیسم اجماع» نیاز داریم؟

برای درک اثبات سهام، ابتدا باید بدانیم این سیستم چه مشکلی را حل می‌کند. 

در سیستم‌های مالی سنتی، بانک‌ها نقش «دفتردار» را بازی می‌کنند. وقتی شما پولی برای دوستتان می‌فرستید، بانک موجودی شما را کم و موجودی دوستتان را زیاد می‌کند. ما به بانک اعتماد می‌کنیم تا این کار را درست انجام دهد. 

اما در بلاک ‌چین (مثل بیت کوین یا اتریوم)، هیچ بانکی وجود ندارد. هزاران کامپیوتر در سراسر جهان یک نسخه از دفتر کل (لیست تمام تراکنش‌ها) را در اختیار دارند. حال سوال اینجاست: وقتی کسی مدیر نیست، این کامپیوترها چگونه با هم توافق می‌کنند که کدام تراکنش واقعی است و کدام دروغین؟ 

به این توافق جمعی، «مکانیسم اجماع» (Consensus Mechanism) می‌گویند. در روزهای اول تولد ارزهای دیجیتال، راهکار بیت کوین برای این مشکل سیستم اثبات کار (PoW) بود؛ یعنی استفاده از قدرت کامپیوتری بالا و مصرف برق برای حل معماهای ریاضی. اما با بزرگ شدن شبکه‌ها، مصرف برق به شدت بالا رفت. اینجا بود که «اثبات سهام» به عنوان یک راهکار هوشمندانه، سبزتر و کارآمدتر معرفی شد.

 اثبات سهام (PoS) چیست و چگونه کار می‌کند؟

در سیستم اثبات سهام، ما دیگر چیزی به نام «ماینر» (استخراج‌کننده) یا دستگاه‌های پرسروصدا و پرمصرفِ ماینینگ نداریم. به جای قدرت سخت‌افزاری، پای «ارزش مالی» در میان است.

بازیگران اصلی؛ اعتبارسنج‌ها (Validators)

در PoS، سازندگان بلاک‌های جدید «اعتبارسنج» نامیده می‌شوند. برای اینکه یک اعتبارسنج شوید، باید مقدار مشخصی از ارز دیجیتال همان شبکه را بخرید و آن را در یک قرارداد هوشمند در شبکه قفل کنید. به این کار «استیک کردن» (Staking) یا وثیقه‌گذاری می‌گویند.

 فرآیند تایید تراکنش‌ها (قدم‌به‌قدم)

بیایید ببینیم وقتی شما در یک شبکه PoS تراکنشی انجام می‌دهید، چه اتفاقی می‌افتد:

1. ارسال تراکنش: شما مقداری ارز دیجیتال برای شخصی می‌فرستید. این تراکنش وارد استخری از تراکنش‌های تاییدنشده می‌شود.
2. انتخاب تصادفی اعتبارسنج: الگوریتم شبکه، به صورت تصادفی یکی از اعتبارسنج‌ها را انتخاب می‌کند تا بلاک بعدی را بسازد. (البته این انتخاب کاملا شانسی نیست؛ هرچه ارز دیجیتال بیشتری استیک کرده باشید، شانس انتخاب شدن شما بیشتر است. شبیه به خریدن بلیت بخت‌آزمایی؛ هرچه بلیت بیشتری بخرید، شانس برنده‌شدنتان بیشتر است).
3. بررسی و ایجاد بلاک: اعتبارسنج انتخاب‌شده، تراکنش‌ها را بررسی می‌کند تا مطمئن شود کسی پولی را که ندارد خرج نکرده است. سپس آن‌ها را در یک بلاک جدید قرار می‌دهد.
4. تایید جمعی: بلاک ساخته‌شده به سایر اعتبارسنج‌های شبکه نشان داده می‌شود. آن‌ها بلاک را بررسی می‌کنند. اگر تعداد مشخصی از آن‌ها (مثلا دو سوم شبکه) صحت بلاک را تایید کنند، بلاک بسته شده و به طور دائم به بلاک ‌چین اضافه می‌شود.
5. دریافت پاداش: به‌عنوان پاداشِ این کار صادقانه، شبکه مقداری ارز دیجیتال جدید (و همچنین کارمزد تراکنش‌ها) را به اعتبارسنجی که بلاک را ساخته و کسانی که آن را تایید کرده‌اند، پرداخت می‌کند.

چرا اعتبارسنج‌ها تقلب نمی‌کنند؟

یکی از سوالات منطقی این است که: «چه چیزی مانع از این می‌شود که یک اعتبارسنج، تراکنش‌های جعلی بسازد و پول‌ها را به حساب خودش بریزد؟»

در سیستم استخراج (PoW)، ماینرها برای تقلب باید هزینه برق بسیار گزافی بدهند که از نظر اقتصادی منطقی نیست. در اثبات سهام (PoS)، سیستم از یک ابزار بسیار قدرتمندتر استفاده می‌کند: جریمه مالی یا اسلشینگ (Slashing).

وثیقه‌ای (کوین‌های استیک‌شده) که در شبکه قفل کرده‌اید، در واقع گروگانِ شبکه است. اگر نرم‌افزار شما سعی کند تراکنش جعلی تایید کند، دستکاری در شبکه انجام دهد یا حتی اگر برای مدت طولانی آفلاین باشد، شبکه به‌صورت خودکار بخشی یا تمام ارزهای استیک‌شده شما را مصادره کرده و می‌سوزاند (از بین می‌برد). 

بنابراین، رفتار صادقانه تنها راهی است که سودآوری را تضمین می‌کند.

مقایسه کاربردی؛ اثبات کار (PoW) در برابر اثبات سهام (PoS)

برای درک بهتر، بیایید این دو سیستم را از چند زاویه با هم مقایسه کنیم:

معیار مقایسه	اثبات کار (PoW)	اثبات سهام (PoS)
نحوه تایید تراکنش‌ها	توسط ماینرها و از طریق حل مسائل پیچیده ریاضی	توسط اعتبارسنج‌ها با قفل کردن دارایی در شبکه
منابع مورد نیاز	سخت‌افزار قدرتمند و مصرف برق بالا	نگهداری و استیک کردن ارز دیجیتال
میزان مصرف انرژی	بسیار زیاد و پرهزینه	کم‌مصرف و سازگارتر با محیط زیست
شیوه دریافت پاداش	استخراج کوین جدید و دریافت کارمزد تراکنش‌ها	دریافت سود استیکینگ و کارمزد شبکه
هزینه شروع فعالیت	بالا؛ نیازمند خرید تجهیزات تخصصی	پایین‌تر؛ امکان مشارکت با سرمایه کمتر
امنیت شبکه	وابسته به توان پردازشی و انرژی مصرفی	وابسته به وثیقه مالی و مکانیزم اسلشینگ
خطر حمله به شبکه	نیازمند کنترل بخش بزرگی از قدرت پردازش	نیازمند خرید بخش بزرگی از کوین‌های استیک‌شده
میزان دسترسی کاربران عادی	محدودتر به دلیل هزینه تجهیزات	ساده‌تر و در دسترس‌تر برای کاربران خرد
نمونه شبکه‌های معروف	بیت‌کوین، لایت‌کوین	اتریوم، سولانا، پولکادات، کاردانو
مهم‌ترین نقطه ضعف	مصرف برق و هزینه نگهداری بالا	احتمال تمرکز قدرت در دست سرمایه‌داران بزرگ

بسیاری از طرفداران بیت کوین معتقدند PoW با تمام مصرف برقی که دارد، به دلیل وابستگی به دنیای فیزیکی (انرژی و سخت‌افزار)، امنیت غیرقابل نفوذتری دارد. در مقابل، طرفداران PoS معتقدند این سیستم انعطاف‌پذیرتر، سبزتر و برای مقیاس‌پذیری (انجام تراکنش‌های بیشتر در ثانیه) مناسب‌تر است. هیچ‌کدام بی‌نقص نیستند و هرکدام کاربرد خود را دارند.

انواع مختلف اثبات سهام (خانواده PoS)

فناوری بلاک ‌چین دائما در حال رشد است و اثبات سهام نیز مدل‌های مختلفی پیدا کرده تا مشکلات خاص شبکه‌ها را حل کند:

1. اثبات سهام نمایندگی‌شده (DPoS – Delegated Proof of Stake): در این مدل (که در شبکه‌هایی مثل ترون (Tron) یا ایاس (EOS) استفاده می‌شود)، همه کاربرانی که کوین دارند مستقیما اعتبارسنج نمی‌شوند. بلکه آن‌ها با کوین‌های خود به یک سری نماینده (Delegates) رای می‌دهند. این نمایندگانِ محدود، وظیفه تایید تراکنش‌ها را بر عهده دارند. مزیت این روش سرعت بسیار بالای تراکنش‌هاست، اما ایراد آن متمرکزتر بودن شبکه است (زیرا قدرت در دست تعداد کمی نماینده قرار می‌گیرد).
2. اثبات سهام نامزدشده (NPoS – Nominated Proof of Stake): این مدل که در شبکه‌ای مثل پولکادات (Polkadot) استفاده می‌شود، به کاربران اجازه می‌دهد کوین‌های خود را پشتوانه اعتبارسنج‌های مورد اعتماد خود کنند. اگر اعتبارسنج درست عمل کند، سود به نسبت بین آن‌ها تقسیم می‌شود و اگر خطایی کند، هم نماینده و هم رای‌دهنده جریمه می‌شوند. این کار باعث می‌شود کاربران در انتخاب اعتبارسنج دقت بالایی به خرج دهند.

چگونه ما هم در PoS شرکت کنیم و سود ببریم؟

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های اثبات سهام برای کاربران عادی، امکان کسب درآمد غیرفعال (Passive Income) است. شما به جای اینکه ارزهای دیجیتال خود را بی‌کار در کیف پول رها کنید، می‌توانید آن‌ها را در شبکه به کار بگیرید. برای این کار، بسته به سرمایه و دانش فنی شما، چند راه وجود دارد:

 ۱- اجرای نود مستقل (Solo Staking)

این روش برای حرفه‌ای‌هاست. مثلا در شبکه اتریوم، برای اینکه خودتان یک اعتبارسنج مستقل شوید، باید دقیقا ۳۲ واحد اتر (ETH) داشته باشید. همچنین باید یک کامپیوتر متصل به اینترنت پایدار داشته باشید که به‌صورت ۲۴ ساعته روشن باشد. 

• مزیت: بالاترین سود، کنترل کامل بر دارایی، کمک به تمرکززدایی واقعی شبکه.
• عیب: نیاز به سرمایه بالا (۳۲ اتر مبلغ کمی نیست) و مسئولیت فنی (اگر اینترنت قطع شود، جریمه می‌شوید).

۲- لیکویید استیکینگ (Liquid Staking) – بهترین راه برای کاربران متوسط

اگر ۳۲ اتر ندارید یا نمی‌خواهید درگیر مباحث فنی شوید، پلتفرم‌هایی مانند لیدو (Lido) یا راکت‌پول (Rocket Pool) برای انجام لیکویید استیکینگ ایجاد شده‌اند. شما می‌توانید حتی مقدار کمی (مثلا 0.1 اتر) را در این قراردادهای هوشمند استیک کنید. آن‌ها پول‌های خرد افراد را جمع می‌کنند و به دست اعتبارسنج‌های حرفه‌ای می‌سپارند و سود را بین شما تقسیم می‌کنند.

جذابیت این روش آنجاست که پلتفرم در ازای پولی که قفل کرده‌اید، به شما یک توکنِ رسیدی (مثل stETH) می‌دهد که معادل پول شماست و می‌توانید با آن در جاهای دیگرِ بازار خرید و فروش کنید (پولی که قفل شده اما نقدینگی دارد!).

 ۳- استیکینگ متمرکز (از طریق صرافی‌ها)

راحت‌ترین و البته پرریسک‌ترین روش. شما می‌توانید در صرافی‌هایی مثل بایننس (Binance)، کوکوین (KuCoin) یا صرافی‌های معتبر داخلی، با چند کلیک کوین‌های خود را استیک کنید. 

• مزیت: بدون نیاز به دانش فنی، امکان ورود با سرمایه‌های بسیار اندک.
• عیب: قانون طلایی کریپتو می‌گوید: «کلید خصوصی نداری، پس کوین برای تو نیست». در این روش پول شما در دست صرافی است و اگر صرافی ورشکست شود، پول شما هم از بین می‌رود.

امنیت در PoS و مسئله «حمله ۵۱ درصدی»

در بلاک ‌چین همیشه ترسی وجود دارد به نام حمله ۵۱ درصدی. این حمله زمانی رخ می‌دهد که یک فرد یا گروه مخرب بتواند بیش از نصف قدرت شبکه را به دست بگیرد. در این حالت او می‌تواند تراکنش‌ها را سانسور کند یا پول‌ها را دو بار خرج کند.

در شبکه‌های اثبات کار (مثل بیت کوین)، کسی باید ۵۱ درصد از تمام دستگاه‌های ماینر جهان را بخرد که هزینه‌ای نجومی است.  اما در اثبات سهام (مثلا اتریوم)، مهاجم باید ۵۱ درصد از کل ارزهای استیک‌شده را بخرد. 

بیایید منطقی نگاه کنیم: خریدن ۵۱ درصد از کل اتریوم‌های استیک‌شده، به ده‌ها میلیارد دلار پول نقد نیاز دارد. اگر کسی این مقدار پول را وارد بازار کند تا کوین بخرد، قیمت آن ارز به صورت نجومی بالا می‌رود و خرید برای او غیرممکن‌تر می‌شود.

مهم‌تر از آن، اگر شبکه‌ اتریوم متوجه این حمله شود، با مکانیسم اسلشینگ می‌تواند با یک رای‌گیری ساده، تمام آن ده‌ها میلیارد دلار سرمایه‌ی شخص مهاجم را در یک ثانیه بسوزاند. این ریسک به قدری بالاست که از نظر اقتصادی، حمله به شبکه‌های بزرگِ PoS را تقریبا غیرممکن و غیرمنطقی می‌کند.

رویداد تاریخی مرج (The Merge) اتریوم

نمونه بارز موفقیت اثبات سهام، شبکه‌ اتریوم است. اتریوم در ابتدا با سیستم ماینینگ (PoW) کار می‌کرد و ماینرهای کارت گرافیک در سراسر جهان مشغول استخراج آن بودند. 

اما در سپتامبر ۲۰۲۲، اتریوم در یک به‌روزرسانی تاریخی به نام «مرج» (ادغام)، نوع موتور خود را عوض کرد و کاملاً به اثبات سهام (PoS) منتقل شد.

نتایج این تغییر چه بود؟

• مصرف برق شبکه اتریوم ۹۹.۸۴ درصد کاهش یافت.
• تورم تولید کوین‌های جدید اتریوم به شدت کاهش یافت (از روزی ۱۳٬۰۰۰ اتر به حدود ۱٬۶۰۰ اتر).

یک تصور غلط رایج: خیلی‌ها فکر می‌کردند با آمدن PoS کارمزد تراکنش‌ها ارزان می‌شود. اما مکانیسم اجماع ربطی به ظرفیت شبکه ندارد. PoS فقط شیوه تامین امنیت را عوض کرد، نه هزینه ترافیک شبکه را.

بررسی واقع‌بینانه؛ مزایا و معایب اثبات سهام

برای داشتن یک دیدگاه کامل و دور از تعصب، بیایید نقاط قوت و ضعف این سیستم را مرور کنیم.

مزایای PoS:

1. دوستدار محیط زیست: بزرگترین دستاورد  PoS، قطع نیاز به مصرف بی‌رویه انرژی است.
2. کاهش فشار فروش: در ماینینگ، ماینرها مجبورند برای پرداخت قبض برق، کوین‌های استخراج‌شده را مدام در بازار بفروشند که باعث کاهش قیمت می‌شود. در PoS، اعتبارسنج‌ها هزینه برق ندارند، پس فشار فروشِ دائمی روی ارز دیجیتال کمتر است.
3. موانع ورود کمتر برای سرمایه‌های خرد: به لطف استخرهای استیکینگ (مثل لیدو)، حتی یک کاربر با ۵۰ دلار هم می‌تواند در تامین امنیت شبکه و دریافت سود مشارکت کند، چیزی که در استخراج بیت‌کوین عملا غیرممکن است.
4. امنیت اقتصادی بالا: خطر نابود شدن سرمایه (اسلشینگ) بازدارندگی بسیار قدرتمندی در برابر حملات ایجاد می‌کند.

معایب و ریسک‌های PoS:

1. خطر الیگارشی (حکومت ثروتمندان): این مهم‌ترین انتقاد به PoS است. منتقدان می‌گویند در این سیستم، «پولدارها پولدارتر می‌شوند». کسی که سرمایه عظیمی دارد، کوین بیشتری استیک می‌کند، شانس بیشتری برای تایید بلاک دارد و سود بیشتری می‌برد. در شبکه‌های کوچکتر، این می‌تواند منجر به تسلط چند نهنگ (سرمایه‌دار بزرگ) بر کل شبکه شود و ماهیت غیرمتمرکز بودن را زیر سوال ببرد.
2. قفل شدن سرمایه: در بسیاری از شبکه‌های PoS، وقتی کوین خود را استیک می‌کنید، نمی‌توانید بلافاصله آن را برداشت کنید. دوره‌های قفل شدن (Lock-up periods) ممکن است از چند روز تا چند هفته طول بکشد. اگر بازار ریزش کند، شما نمی‌توانید سریعاً دارایی خود را بفروشید.
3. پیچیدگی نرم‌افزاری: سیستم‌های اثبات سهام کدهای بسیار پیچیده‌تری نسبت به اثبات کار دارند. این پیچیدگی خطر وجود باگ‌های نرم‌افزاری را افزایش می‌دهد.

توصیه‌های مهم برای ورود به دنیای استیکینگ

اگر با خواندن این مقاله تصمیم گرفته‌اید وارد دنیای اثبات سهام شوید، حتماً این چک‌لیست کاربردی را در نظر بگیرید:

• تحقیق درباره شبکه: فقط به خاطر درصد سود بالا کوین‌های ناشناخته را استیک نکنید. یک شبکه ممکن است سالانه ۱۰۰ درصد سود بدهد، اما ارزش خود کوین در طول سال ۹۰ درصد افت کند. نتیجه نهایی، ضرر شماست! شبکه‌های معتبر با فاندامنتال قوی (مثل اتریوم، کاردانو، سولانا، پولکادات) را انتخاب کنید.
• بررسی شرایط آزادسازی: قبل از قفل کردن دارایی خود، قوانین شبکه را بخوانید. ببینید اگر امروز درخواست خروج بدهید، چند روز طول می‌کشد تا کوین‌ها به کیف پول شما برگردد.
• تنوع‌بخشی: تمام سرمایه خود را در یک پلتفرم یا یک اعتبارسنج قفل نکنید. اگر از پلتفرم‌های استیکینگ نقدینگی استفاده می‌کنید، سرمایه را بین چند پلتفرم امن تقسیم کنید تا ریسک هک شدن قراردادهای هوشمند کاهش یابد.
• کیف پول‌های امن: بهترین روش استیکینگ، استفاده از کیف پول‌های سخت‌افزاری (مثل لجر) و اتصال آن‌ها به رابط‌های کاربری استیکینگ است. با این کار، مالکیت کوین‌ها در دست خود شما باقی می‌ماند.

خرید ارزهای دیجیتال مبنی بر اثبات سهام (Pos)

اکنون که با مزایای فوق‌العاده سیستم اثبات سهام و پتانسیل بالای درآمدزایی آن (به ویژه در شبکه‌های محبوبی مثل اتریوم) آشنا شدید، شاید وقت آن رسیده باشد که شما هم قدم اول را بردارید. اتریوم به عنوان بزرگ‌ترین و معتبرترین شبکه مبتنی بر PoS، امن‌ترین گزینه برای شروع استیکینگ است؛ اما برای این کار ابتدا به مقداری ارز ETH نیاز دارید. شما می‌توانید به راحتی، با ریال و کارت بانکی خود اقدام به خرید اتریوم از صرافی نوبیتکس کنید. نوبیتکس، بزرگترین صرافی ارز دیجیتال ایران، بستری امن، سریع و با کارمزد پایین را فراهم کرده تا دارایی خود را خریداری کنید و سپس با انتقال آن به کیف پول شخصی یا پلتفرم‌های استیکینگ نقدینگی، مسیر کسب درآمد غیرفعال و دلاری خود را همین امروز آغاز کنید.

 جمع‌بندی

اثبات سهام (PoS) را می‌توان یک جهش تکاملی و هوشمندانه در دنیای بلاک ‌چین دانست که نه تنها مشکل مصرف وحشتناک انرژی در استخراج سنتی را برطرف کرده، بلکه فرصتی بی‌نظیر را برای کاربران عادی فراهم آورده تا به جای تماشاگر بودن، در تامین امنیت شبکه مشارکت کنند. با وجود انتقاداتی مانند احتمال متمرکز شدن قدرت در دست ثروتمندان، موفقیت پروژه‌های بزرگی همچون اتریوم نشان داد که این مکانیسم پتانسیل بالایی برای مقیاس‌پذیری و پایداری دارد. برای ورود به این عرصه، کسب دانش، رعایت احتیاط و انتخاب شبکه‌های معتبر، کلید اصلی شما برای رسیدن به یک درآمد غیرفعال و امن خواهد بود.

سوالات متداول

۱. تفاوت اصلی اثبات کار (PoW) و اثبات سهام (PoS) چیست؟

اثبات کار برای تایید تراکنش‌ها به دستگاه‌های استخراج و برق بالا نیاز دارد، اما اثبات سهام به قفل کردن ارز دیجیتال (استیکینگ) توسط کاربران وابسته است.

۲. آیا برای استیکینگ اتریوم حتماً به ۳۲ واحد ETH نیاز دارم؟

خیر، شما می‌توانید از طریق پلتفرم‌های استیکینگ نقدینگی (مثل Lido) یا صرافی‌ها، حتی با کسری از یک اتریوم (مثلا 0.1 ETH) نیز در استیکینگ شرکت کنید.

۳. منظور از اسلشینگ (Slashing) در اثبات سهام چیست؟

اسلشینگ یک جریمه سیستمی است که در صورت تقلب یا آفلاین بودن طولانی‌مدتِ اعتبارسنج، بخشی از ارزهای قفل‌شده او را مصادره کرده و می‌سوزاند.

۴. آیا مکانیسم اثبات سهام (PoS) باعث کاهش کارمزد تراکنش‌ها می‌شود؟

خیر، این مکانیسم تنها روش تامین امنیت و تایید بلاک‌ها را تغییر می‌دهد و تاثیری روی کاهش ترافیک شبکه یا ارزان شدن کارمزد تراکنش‌ها ندارد.

۵. بزرگترین ریسک و عیب سیستم اثبات سهام (PoS) چیست؟

بزرگترین انتقاد به این سیستم، خطر متمرکز شدن شبکه است؛ زیرا افراد ثروتمند با استیک کردن کوین‌های بیشتر، قدرت و سود بیشتری به دست می‌آورند.