فیوچرز چیست؟ آموزش ترید Futures ارز دیجیتال

مقدمه

چطور می‌شود بدون خرید بیت کوین، از افزایش یا حتی کاهش قیمت آن سود گرفت؟ معاملات فیوچرز (Futures) یا معاملات آتی در دنیای ارزهای دیجیتال، یکی از جذاب‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین ابزارهای مالی است که امکان پیش‌بینی و کسب سود از تغییرات قیمت ارزهای دیجیتال در آینده را فراهم می‌کند. در این دسته از معاملات شما می‌توانید بدون خرید حتی یک واحد بیت کوین یا ارز دیجیتال دیگری، از رشد قیمت یا کاهش آن سود بگیرید. 

در معاملات فیوچرز ارز دیجیتال، معامله‌گر می‌تواند با باز کردن موقعیت لانگ یا شورت، روی روند صعودی یا نزولی بازار سرمایه‌گذاری کند و در برخی قراردادها از اهرم استفاده کند. نکته مهم این است که همه قراردادهای فیوچرز یکسان نیستند؛ برخی تاریخ سررسید دارند و برخی، مانند قراردادهای دائمی یا پرپچوال، بدون تاریخ انقضا معامله می‌شوند. در این مقاله از نوبیتکس مگ، سازوکار فیوچرز، انواع قراردادها، تفاوت آن با اسپات، مارجین و آپشن، نحوه محاسبه سود و زیان و مهم‌ترین ریسک‌های این بازار را بررسی می‌کنیم. 

خلاصه مطلب

فیوچرز ارز دیجیتال نوعی ابزار مشتقه است که به معامله‌گر اجازه می‌دهد بدون مالکیت مستقیم دارایی پایه، از تغییرات قیمت آن در جهت صعودی یا نزولی استفاده کند. این معاملات می‌توانند در قالب قراردادهای دارای سررسید یا قراردادهای دائمی (Perpetual) انجام شوند و معمولاً امکان استفاده از اهرم را فراهم می‌کنند. در کنار سفته‌بازی، پوشش ریسک و آربیتراژ نیز از کاربردهای مهم فیوچرز هستند؛ بااین‌حال، اهرم می‌تواند زیان و احتمال لیکویید شدن را افزایش دهد.

معاملات فیوچرز در ارزهای دیجیتال چیست؟

فیوچرز (Futures) یا قرارداد آتی، یکی از ابزارهای بازار مشتقات است؛ یعنی ارزش آن از قیمت یک دارایی پایه گرفته می‌شود. در تعریف ساده، قرارداد فیوچرز توافقی استاندارد برای خرید یا فروش یک دارایی در آینده و بر اساس شرایطی از پیش تعیین‌شده است.

• بیشتر بخوانید: بازار مشتقات ارزهای دیجیتال چیست؟

ریشه شکل‌گیری قراردادهای آتی به نیاز تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان کالا برای مدیریت ریسک نوسان قیمت بازمی‌گردد. تصور کنید کشاورزی می‌داند چند ماه دیگر محصول ذرت خود را برداشت می‌کند، اما نگران است قیمت ذرت تا زمان فروش کاهش یابد. از سوی دیگر، خریداری که در آینده به این محصول نیاز دارد نیز ممکن است نگران افزایش قیمت باشد.

قراردادهای آتی به چنین طرف‌هایی اجازه می‌دادند بخشی از ریسک نوسان قیمت را مدیریت کنند. برای مثال، کشاورز می‌توانست از طریق فروش قرارداد آتی، خود را تا حدی در برابر کاهش قیمت محصول محافظت کند. به همین ترتیب، خریدار نیز می‌توانست با اتخاذ موقعیت مناسب، ریسک افزایش قیمت در آینده را کاهش دهد.

به مرور زمان، بازارهای آتی از محصولات کشاورزی فراتر رفتند و امروزه برای دارایی‌های مختلفی از جمله نفت، فلزات، شاخص‌های مالی و ارزهای دیجیتال مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در بازار کریپتو نیز بیت کوین، اتریوم و بسیاری از ارزهای دیجیتال دیگر می‌توانند دارایی پایه قراردادهای فیوچرز باشند. با این تفاوت که معامله‌گر در بسیاری از معاملات فیوچرز ارز دیجیتال، به‌جای خرید و نگهداری مستقیم رمزارز، روی تغییر قیمت آن موقعیت معاملاتی باز می‌کند.

اگر معامله‌گر انتظار داشته باشد قیمت افزایش پیدا کند، پوزیشن لانگ (Long) باز می‌کند. در مقابل، اگر انتظار کاهش قیمت داشته باشد، پوزیشن شورت (Short) می‌گیرد.

برای مثال، فرض کنید قیمت بیت کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است. معامله‌گری که انتظار دارد قیمت افزایش یابد، یک پوزیشن لانگ باز می‌کند. اگر قیمت پس از ورود او بالا برود، پوزیشنش وارد سود می‌شود و اگر قیمت کاهش یابد، زیان می‌کند. در پوزیشن شورت نیز شرایط برعکس است؛ کاهش قیمت می‌تواند سود ایجاد کند و افزایش قیمت به زیان معامله‌گر منجر شود.

معاملات فیوچرز ارز دیجیتال چگونه کار می‌کند؟

برای انجام یک معامله فیوچرز، ابتدا باید دارایی و نوع قرارداد موردنظر را انتخاب کنید. سپس بر اساس تحلیل خود، جهت معامله را مشخص می‌کنید: اگر انتظار رشد قیمت دارید، موقعیت لانگ و اگر انتظار کاهش قیمت دارید، موقعیت شورت باز می‌کنید. در این بازار، برخلاف خریدوفروش معمولی ارز دیجیتال، لزوماً خود دارایی را نمی‌خرید یا نمی‌فروشید؛ بلکه روی جهت حرکت قیمت یک قرارداد معامله می‌کنید.

هنگام باز کردن معامله، بخشی از سرمایه شما به‌عنوان مارجین (Margin) در اختیار پلتفرم قرار می‌گیرد. می‌توان مارجین را همان وثیقه معامله در نظر گرفت. در بسیاری از بازارهای فیوچرز، امکان استفاده از اهرم یا لوریج (Leverage) نیز وجود دارد. اهرم به معامله‌گر اجازه می‌دهد با سرمایه اولیه کمتر، پوزیشنی با ارزش بزرگ‌تر باز کند. البته استفاده از اهرم چند برابری مثل چاقوی دولبه است و می‌تواند در کنار پتانسیل سودگیری، احتمال ضرر شما را هم زیادتر کند.

در معاملات فیوچرز، زیان بیش از حد می‌تواند باعث شود مارجین کافی برای باز نگه داشتن موقعیت باقی نماند. در این شرایط، صرافی برای جلوگیری از افزایش بیشتر زیان، معامله را به‌صورت خودکار می‌بندد. این فرایند لیکوییدیشن (Liquidation) یا لیکویید شدن نام دارد و ممکن است بخش زیادی از سرمایه اختصاص‌یافته به معامله را از بین ببرد.

به همین دلیل، موفقیت در معاملات فیوچرز فقط به درست پیش‌بینی کردن جهت قیمت محدود نمی‌شود. معامله‌گر باید پیش از ورود، اندازه پوزیشن، میزان اهرم، قیمت ورود، حد ضرر، قیمت لیکوییدیشن و هزینه‌های معامله را مشخص کند. هرچه اهرم بالاتر باشد، فاصله میان قیمت ورود و نقطه لیکوییدیشن نیز معمولاً کمتر می‌شود و کوچک‌ترین حرکت مخالف بازار می‌تواند فشار بیشتری به سرمایه معامله‌گر وارد کند.

کاربردهای معاملات فیوچرز در ارزهای دیجیتال

معاملات فیوچرز فقط ابزاری برای پیش‌بینی بالا یا پایین رفتن قیمت نیستند. معامله‌گران و سرمایه‌گذاران بسته به هدف خود می‌توانند از این بازار برای پوشش ریسک دارایی‌های فعلی، کسب سود از نوسانات قیمت و استفاده از اختلاف قیمت میان بازارها استفاده کنند.

پوشش ریسک 

پوشش ریسک یکی از مهم‌ترین دلایلی است که اساساً قراردادهای آتی برای آن به وجود آمدند. ایده اصلی ساده است: اگر نگران هستید یک دارایی که در اختیار دارید در آینده افت قیمت پیدا کند، می‌توانید با گرفتن موقعیتی در جهت مخالف، بخشی از این ریسک را جبران کنید.

برای مثال، فرض کنید یک سرمایه‌گذار ۱ بیت کوین در بازار اسپات دارد و قیمت بیت کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است. او به آینده بیت کوین خوش‌بین است و به همین دلیل قصد ندارد دارایی خود را بفروشد، اما تصور می‌کند ممکن است قیمت در کوتاه‌مدت کاهش پیدا کند.

این سرمایه‌گذار به‌جای فروش بیت کوین خود، می‌تواند یک پوزیشن شورت در بازار فیوچرز باز کند. حالا دو سناریو پیش روی او قرار دارد:

• اگر قیمت بیت کوین افزایش پیدا کند، ارزش بیت کوینی که در بازار اسپات نگهداری می‌کند بیشتر می‌شود؛ اما پوزیشن شورت او وارد زیان خواهد شد.
• اگر قیمت بیت کوین کاهش پیدا کند، ارزش دارایی اسپات او افت می‌کند؛ اما پوزیشن شورت می‌تواند سود ایجاد کند و بخشی از این کاهش ارزش را جبران کند.

فرض کنید قیمت بیت کوین ۱۰٪ کاهش پیدا کند. در این شرایط، سرمایه‌گذار روی دارایی اسپات خود تقریباً ۱۰٬۰۰۰ دلار ضرر کاغذی خواهد داشت. با این حال، اگر اندازه پوزیشن شورت او متناسب با میزان دارایی‌اش انتخاب شده باشد، سود حاصل از این موقعیت می‌تواند بخشی یا حتی قسمت بزرگی از این زیان را جبران کند.

بنابراین، هدف اصلی در پوشش ریسک کسب سود بیشتر نیست، بلکه کاهش تأثیر یک حرکت نامطلوب قیمت بر کل سرمایه است.

البته پوشش ریسک به معنای حذف کامل ریسک نیست. اندازه موقعیت، تفاوت قیمت بازار اسپات و فیوچرز، کارمزدها و شرایط قرارداد می‌توانند بر نتیجه نهایی تاثیر بگذارند.

سفته‌بازی 

سفته‌بازی احتمالاً شناخته‌شده‌ترین کاربرد معاملات فیوچرز در میان معامله‌گران ارز دیجیتال است. در این روش، معامله‌گر لزوماً دارایی پایه را در اختیار ندارد و هدفش هم پوشش ریسک یک سرمایه‌گذاری قبلی نیست؛ او صرفاً تلاش می‌کند از درست پیش‌بینی کردن جهت حرکت قیمت سود به دست آورد.

برای مثال، فرض کنید قیمت اتریوم ۴٬۰۰۰ دلار است و یک معامله‌گر پس از بررسی بازار تصور می‌کند قیمت آن در روزهای آینده افزایش خواهد یافت. او می‌تواند به‌جای خرید مستقیم اتریوم در بازار اسپات، یک موقعیت لانگ در بازار فیوچرز باز کند.

اگر قیمت مطابق پیش‌بینی او افزایش پیدا کند، موقعیت لانگ وارد سود می‌شود. برای مثال، اگر معامله‌گر با استفاده از اهرم پوزیشنی به ارزش ۱۰٬۰۰۰ دلار باز کرده باشد و قیمت اتریوم ۵٪ افزایش پیدا کند، سود ناخالص او تقریباً ۵۰۰ دلار خواهد بود.

اما معامله‌گر می‌تواند سناریوی مخالف را نیز پیش‌بینی کند. اگر معتقد باشد قیمت اتریوم از ۴٬۰۰۰ دلار کاهش پیدا خواهد کرد، می‌تواند یک پوزیشن شورت باز کند. در این حالت، هرچه قیمت بیشتر کاهش پیدا کند، موقعیت او سود بیشتری خواهد داشت و اگر قیمت برخلاف انتظار افزایش پیدا کند، وارد زیان می‌شود.

نکته مهم اینجاست که فیوچرز به معامله‌گر اجازه می‌دهد هم از رشد و هم از کاهش قیمت یک دارایی فرصت معاملاتی ایجاد کند. علاوه بر این، استفاده از اهرم می‌تواند باعث شود معامله‌گر با سرمایه کمتری پوزیشنی بزرگ‌تر باز کند. البته همین ویژگی باعث می‌شود ریسک سفته‌بازی در بازار فیوچرز، به‌ویژه با اهرم بالا، بسیار بیشتر شود؛ چراکه یک پیش‌بینی اشتباه می‌تواند زیان قابل‌توجه یا حتی لیکویید شدن پوزیشن را به دنبال داشته باشد.

آربیتراژ 

آربیتراژ در معاملات فیوچرز کمی متفاوت از پیش‌بینی جهت بازار است. در این استراتژی، معامله‌گر تلاش نمی‌کند حدس بزند قیمت بیت کوین یا اتریوم بالا می‌رود یا پایین؛ بلکه از اختلاف قیمت یک دارایی میان بازارهای مختلف استفاده می‌کند.

برای درک بهتر، فرض کنید قیمت بیت کوین در بازار اسپات ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است، اما قرارداد فیوچرز آن با سررسید یک ماهه با قیمت ۱۰۲٬۰۰۰ دلار معامله می‌شود. یعنی میان قیمت فعلی بیت کوین و قیمت قرارداد آتی آن ۲٬۰۰۰ دلار اختلاف وجود دارد.

یک معامله‌گر می‌تواند در چنین شرایطی، بسته به ساختار قرارداد و هزینه‌های معامله، به‌طور همزمان دو موقعیت متضاد باز کند: بیت کوین را در بازار اسپات خریداری کند و همزمان قرارداد فیوچرز آن را بفروشد یا شورت کند.

در این حالت، معامله‌گر تا حد زیادی نسبت به جهت حرکت قیمت بیت کوین خنثی می‌شود. چرا؟ چون اگر قیمت بیت کوین افزایش پیدا کند، دارایی اسپات او سود می‌کند، اما موقعیت شورت فیوچرز زیان می‌دهد. اگر قیمت کاهش پیدا کند، ارزش بیت کوین اسپات کاهش می‌یابد، اما موقعیت شورت می‌تواند سود ایجاد کند.

هدف اصلی او دیگر پیش‌بینی قیمت نیست؛ بلکه تلاش می‌کند از اختلاف میان قیمت خرید در یک بازار و قیمت فروش در بازار دیگر سود بگیرد. این نوع استراتژی در بازارهای مالی معمولاً با نام «آربیتراژ کش‌اندکری» (Cash and Carry Arbitrage) شناخته می‌شود.

البته آربیتراژ به این سادگی که روی کاغذ به نظر می‌رسد نیست. کارمزد معاملات، هزینه انتقال دارایی، اختلاف قیمت خرید و فروش، لغزش قیمت، نیاز به سرمایه کافی و تغییر سریع اختلاف قیمت‌ها می‌توانند سود را کاهش دهند.

انواع قراردادهای فیوچرز ارز دیجیتال

قراردادهای فیوچرز ارز دیجیتال را می‌توان از چند جنبه مختلف دسته‌بندی کرد، اما برای شروع لازم نیست با انواع و اصطلاحات پیچیده بازار مشتقات درگیر شوید. مهم‌ترین تفاوتی که باید بشناسید، داشتن یا نداشتن تاریخ سررسید است. در کنار آن، آشنایی با نحوه قیمت‌گذاری و تسویه قرارداد نیز به شما کمک می‌کند تفاوت میان مدل‌های مختلف معاملات فیوچرز را بهتر درک کنید.

قراردادهای فیوچرز دارای تاریخ انقضا

قراردادهای آتی سنتی یا فیوچرز با تاریخ سررسید (Expiry Futures)، همان‌طور که از نامشان پیداست، تاریخ مشخصی برای پایان قرارداد دارند. برای مثال، ممکن است قراردادی روی بیت کوین برای پایان یک ماه، یک فصل یا تاریخ مشخص دیگری تنظیم شده باشد.

در این نوع قرارداد، معامله‌گر می‌تواند پیش از رسیدن به تاریخ سررسید، پوزیشن خود را ببندد و از معامله خارج شود. اگر هم پوزیشن تا سررسید باز بماند، قرارداد مطابق قوانین همان بازار تسویه می‌شود. نحوه تسویه بسته به قرارداد می‌تواند متفاوت باشد و ممکن است به‌صورت نقدی یا در برخی بازارها از طریق تحویل دارایی پایه انجام شود.

اگر تاریخ سررسید قرارداد نزدیک شده باشد و معامله‌گر بخواهد همچنان پوزشن خود را باز نگه دارد، می‌تواند پوزیشنش را به قراردادی با تاریخ انقضای جدید منتقل کند؛ فرآیندی که در بازار آتی به آن رول کردن (Rolling) می‌گویند؛ یعنی قرارداد فعلی بسته و موقعیت جدیدی در قرارداد بعدی باز می‌شود.

در بازار ارزهای دیجیتال، این نوع قراردادها در مقایسه با قراردادهای دائمی کاربرد کمتری در میان معامله‌گران خرد دارند؛ بااین‌حال، شناخت آن‌ها برای درک ساختار بازار فیوچرز ضروری است.

قراردادهای دائمی یا پرپچوال 

قراردادهای دائمی (Perpetual Futures) رایج‌ترین نوع معاملات فیوچرز در بازار ارزهای دیجیتال هستند. تفاوت اصلی آن‌ها با قراردادهای آتی سنتی این است که تاریخ سررسید ندارند. بنابراین، معامله‌گر می‌تواند تا زمانی که شرایط لازم برای باز ماندن پوزیشن را داشته باشد، آن را حفظ کند.

اما نبود تاریخ سررسید یک مسئله ایجاد می‌کند: اگر قرارداد هیچ‌وقت منقضی نشود، چه چیزی باعث می‌شود قیمت آن بیش از حد از قیمت واقعی دارایی در بازار اسپات فاصله نگیرد؟ اینجاست که سازوکاری به نام فاندینگ ریت (Funding Rate) وارد می‌شود.

فاندینگ ریت در واقع سازوکاری برای نزدیک نگه داشتن قیمت قرارداد دائمی به قیمت بازار اسپات است. این مبلغ در فواصل زمانی مشخص میان معامله‌گران لانگ و شورت جابه‌جا می‌شود. در حالت معمول، وقتی فاندینگ ریت مثبت باشد، معامله‌گران لانگ به شورت‌ها پرداخت می‌کنند و وقتی منفی باشد، جهت پرداخت برعکس می‌شود.

برای مثال، اگر تقاضا برای پوزیشن‌های لانگ بسیار زیاد باشد، ممکن است فاندینگ ریت مثبت شود. در این شرایط، نگهداری یک پوزیشن لانگ برای معامله‌گر هزینه‌ای ایجاد می‌کند. بنابراین، فاندینگ ریت فقط یک اصطلاح فنی نیست؛ اگر پوزیشن پرپچوال را برای مدت طولانی باز نگه دارید، این پرداخت‌ها می‌توانند روی سود یا زیان نهایی معامله اثر قابل‌توجهی داشته باشند.

قراردادهای استاندارد و کوچک‌تر

اندازه قرارداد در بازارهای مختلف متفاوت است. برخی قراردادها اندازه استاندارد بزرگ‌تری دارند و برخی دیگر برای معامله‌گران با پوزیشن‌های کوچک‌تر طراحی شده‌اند.

برای مثال، در برخی بازارهای سازمان‌یافته، قراردادهای میکرو (Micro Futures) با ارزش اسمی کمتر در کنار قراردادهای استاندارد ارائه می‌شوند. این تفاوت به معامله‌گر اجازه می‌دهد متناسب با اندازه سرمایه و استراتژی خود، قرارداد مناسب‌تری انتخاب کند.

قراردادهای USDT-M، Coin-M، خطی و معکوس

یکی دیگر از تفاوت‌های مهم میان قراردادهای فیوچرز ارز دیجیتال، نوع دارایی مورد استفاده برای مارجین و نحوه محاسبه سود و زیان است. به همین دلیل، ممکن است در پلتفرم‌های معاملاتی با اصطلاحاتی مانند USDT-M، Coin-M، Linear و Inverse مواجه شوید.

در قراردادهای USDT-M، مارجین و سود و زیان معامله معمولاً با یک استیبل‌کوین مانند تتر محاسبه و تسویه می‌شود. برای مثال، اگر روی بیت کوین یک پوزیشن لانگ باز کنید و قیمت آن افزایش پیدا کند، سود معامله شما بر حسب USDT محاسبه خواهد شد. از آنجا که ارزش تتر نسبتاً ثابت است، محاسبه سود و زیان در این نوع قرارداد برای بسیاری از معامله‌گران ساده‌تر است.

در مقابل، در قراردادهای Coin-M، خود یک ارز دیجیتال مانند بیت کوین یا اتریوم می‌تواند به‌عنوان مارجین و دارایی تسویه استفاده شود. بنابراین، اگر یک قرارداد بیت کوین Coin-M داشته باشید، سود و زیان معامله نیز می‌تواند بر حسب BTC محاسبه شود. این موضوع یک تفاوت مهم ایجاد می‌کند: ارزش دلاری وثیقه شما نیز همزمان با نوسان قیمت ارز دیجیتال تغییر می‌کند.

اصطلاحات خطی (Linear) و معکوس (Inverse) نیز به نحوه محاسبه ارزش قرارداد و سود و زیان اشاره دارند. قراردادهای USDT-M معمولاً در دسته قراردادهای خطی قرار می‌گیرند؛ یعنی سود و زیان آن‌ها بر اساس ارزش دلاری یا یک ارز با ارزش نسبتاً ثابت مانند USDT محاسبه می‌شود. در قراردادهای معکوس، محاسبات بر اساس خود دارایی پایه انجام می‌شود و Coin-M معمولاً در این دسته قرار می‌گیرد.

برای مثال، اگر در یک قرارداد خطی بیت کوین، قیمت از ۱۰۰٬۰۰۰ دلار به ۱۰۵٬۰۰۰ دلار برسد، میزان سود شما مستقیماً بر اساس تغییر ۵ درصدی قیمت و اندازه پوزیشن محاسبه می‌شود. اما در یک قرارداد معکوس، نحوه محاسبه سود و زیان به واحد خود بیت کوین وابسته است و با تغییر قیمت BTC، ارزش دلاری آن نیز تغییر می‌کند.

برای شروع معاملات فیوچرز، لازم نیست فرمول‌های مربوط به این قراردادها را حفظ کنید. کافی است بدانید چه دارایی‌ای به‌عنوان مارجین استفاده می‌شود، سود و زیان با چه ارزی محاسبه می‌شود و ارزش وثیقه شما با نوسان قیمت چه تغییری می‌کند. برای بسیاری از معامله‌گران تازه‌کار، قراردادهای USDT-M به دلیل سادگی بیشتر در محاسبه سود و زیان، گزینه قابل‌فهم‌تری هستند.

کدام نوع قرارداد فیوچرز برای معامله‌گر مناسب‌تر است؟

برای یک معامله‌گر تازه‌کار، تعداد زیاد اصطلاحات ممکن است باعث شود تصور کند برای شروع باید همه انواع قراردادهای مشتقه را به‌طور کامل یاد بگیرد؛ در حالی که چنین ضرورتی وجود ندارد.

در بازار ارزهای دیجیتال، قراردادهای دائمی یا پرپچوال رایج‌ترین گزینه برای معامله‌گران هستند. در این قراردادها تاریخ سررسید وجود ندارد و معامله‌گر می‌تواند با رعایت الزامات مارجین، پوزیشن خود را باز نگه دارد. در عین حال، باید فاندینگ ریت، اهرم و سایر هزینه‌ها و ریسک‌های معامله را در نظر بگیرد.

از طرف دیگر، اگر با قراردادهای دارای سررسید مواجه شدید، باید تاریخ انقضا و شرایط تسویه آن را بررسی کنید. همچنین هنگام انتخاب میان USDT-M و Coin-M باید بدانید چه دارایی‌ای به‌عنوان مارجین استفاده می‌شود و سود و زیان شما با چه ارزی محاسبه خواهد شد.

بنابراین، برای شروع لازم نیست تمام انواع قراردادهای فیوچرز را حفظ کنید. کافی است قبل از باز کردن هر پوزیشن، به چند سوال ساده پاسخ دهید: قرارداد دائمی است یا سررسید دارد؟ مارجین با چه دارایی‌ای تأمین می‌شود؟ سود و زیان چگونه محاسبه می‌شود؟ فاندینگ ریت دارد؟ و قوانین لیکوییدیشن آن چگونه است؟

پاسخ همین چند سوال بخش بزرگی از تفاوت میان قراردادهای فیوچرز را برای شما روشن می‌کند.

مفاهیم و اجزای اصلی معاملات فیوچرز

برای درک بهتر معاملات فیوچرز، باید با چند مفهوم اصلی آشنا شوید.

دارایی پایه و اندازه قرارداد

دارایی پایه، همان دارایی‌ای است که قیمت قرارداد فیوچرز از آن تأثیر می‌گیرد. برای مثال، در قرارداد فیوچرز بیت کوین، BTC دارایی پایه است.

اندازه قرارداد نیز مشخص می‌کند هر قرارداد نماینده چه مقدار از دارایی یا چه میزان ارزش اسمی است. این مقدار در بازارهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد. برای مثال، اگر یک پوزیشن معادل ۰.۱ بیت کوین باز کنید، اندازه پوزیشن شما ۰.۱ BTC خواهد بود؛ حتی اگر تمام این مقدار را با سرمایه خودتان تأمین نکرده باشید.

ارزش مفهومی قرارداد (Notional Value)

ارزش مفهومی، ارزش کل پوزیشن معاملاتی شما را نشان می‌دهد؛ نه لزوماً مقدار سرمایه‌ای که از جیب خود برای باز کردن آن اختصاص داده‌اید.

فرمول ساده آن نیز به این صورت است: 

ارزش مفهومی = اندازه پوزیشن × قیمت دارایی

برای مثال، اگر قیمت بیت کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار باشد و شما پوزیشنی معادل ۰.۱ بیت کوین داشته باشید، ارزش مفهومی موقعیت برابر است با:

۰.۱ × ۱۰۰٬۰۰۰ = ۱۰٬۰۰۰ دلار

البته ممکن است شما از اهرم استفاده کرده باشید و فقط بخشی از این ۱۰٬۰۰۰ دلار را به عنوان مارجین یا وثیقه تامین کرده باشید. با این حال، سود و زیان پوزیشن بر اساس اندازه واقعی موقعیت محاسبه می‌شود.

مارجین اولیه و مارجین نگهداری

همانطور که بالاتر توضیح دادیم، مارجین سرمایه‌ای است که به‌عنوان وثیقه برای باز کردن و حفظ یک پوزیشن فیوچرز درگیر می‌کنید. البته مارجین مفهومی کلی است و انواع مختلفی دارد.

منظور از مارجین اولیه (Initial Margin) مقدار وثیقه‌ای است که برای باز کردن یک پوزیشن نیاز دارید. برای مثال، اگر ارزش یک پوزیشن ۱۰٬۰۰۰ دلار باشد و با اهرم ۵ برابری معامله کنید، حدود ۲٬۰۰۰ دلار مارجین اولیه برای باز کردن آن نیاز خواهید داشت.

پس از باز شدن معامله، ارزش این وثیقه می‌تواند تحت تأثیر سود و زیان پوزیشن تغییر کند. به این مقدار، در ساده‌ترین بیان، مارجین مؤثر (Effective Margin) گفته می‌شود؛ یعنی سرمایه‌ای که در لحظه برای پشتیبانی از پوزیشن در اختیار دارید.

اما پوزیشن باید حداقل مقدار مشخصی از وثیقه را حفظ کند. این حداقل مقدار را مارجین نگهداری (Maintenance Margin) می‌نامند. این رقم معمولاً از مارجین اولیه کمتر است و هدف آن این است که پلتفرم مطمئن شود سرمایه کافی برای ادامه باز بودن پوزیشن وجود دارد.

برای مثال، اگر پوزیشن ۲٬۰۰۰ دلار مارجین اولیه داشته باشد، با وارد شدن معامله به زیان، مارجین مؤثر آن کاهش پیدا می‌کند. اگر این مقدار به محدوده مارجین نگهداری برسد، خطر لیکوییدیشن افزایش می‌یابد و پلتفرم می‌تواند طبق قوانین خود پوزیشن را به‌صورت اجباری ببندد.

اهرم یا لوریج (Leverage)

اهرم به معامله‌گر امکان می‌دهد با سرمایه اولیه کمتر، پوزیشنی با ارزش بزرگ‌تر باز کند. به زبان ساده‌تر، اهرم یعنی با قرض کردن پول بتوانید حجم معامله‌تان را بزرگتر کنید. مثلا شما ۱۰۰ دلار دارید و از اهرم ۱۰ برابری استفاده می‌کنید. به این شکل شما انگار به جای ۱۰۰ دلار با ۱۰۰۰ دلار معامله می‌کنید.

نکته مهم این است که اهرم فقط سود را افزایش نمی‌دهد؛ بلکه ضرر هم با همان سرعت بزرگ‌تر می‌شود. توصیه می‌کنیم برای آشنایی بیشتر با لوریج مقاله «اهرم در معامله چیست؟ آموزش ترید با ضریب» را مطالعه کنید. 

تیک (Tick) 

تیک به کوچک‌ترین میزان تغییر قیمت مجاز برای یک قرارداد گفته می‌شود. برای مثال، اگر حداقل تغییر قیمت یک قرارداد ۰.۰۱ دلار باشد، قیمت قرارداد نمی‌تواند با گام‌های کوچک‌تر از این مقدار تغییر کند.

ارزش هر تیک به اندازه قرارداد نیز وابسته است. به همین دلیل، دو قرارداد ممکن است حداقل تغییر قیمت یکسانی داشته باشند، اما به دلیل تفاوت اندازه قرارداد، تأثیر متفاوتی بر سود و زیان معامله‌گر ایجاد کنند. 

قیمت لیکوییدیشن

قیمت لیکوییدیشن، سطحی از قیمت است که در صورت رسیدن بازار به آن، مارجین باقی‌مانده پوزیشن دیگر برای حفظ معامله کافی نیست و پلتفرم می‌تواند موقعیت را به‌صورت اجباری ببندد. به زبان ساده، هرچه معامله بیشتر وارد زیان شود، مارجین مؤثر آن کاهش پیدا می‌کند و با رسیدن به محدوده مارجین نگهداری، خطر لیکویید شدن افزایش می‌یابد.

قیمت لیکوییدیشن به عواملی مانند قیمت ورود، اندازه پوزیشن، میزان مارجین، اهرم، مارجین نگهداری، نوع مارجین و قوانین پلتفرم بستگی دارد. بنابراین، نمی‌توان یک فاصله ثابت میان قیمت ورود و قیمت لیکوییدیشن برای تمام معاملات در نظر گرفت.

ممکن است با اصطلاح دیگری تحت عنوان کال مارجین (Margin Call) نیز روبه‌رو شوید. بسیاری این اصطلاح را با لیکوییدیشن یکی می‌گیرند. با این حال، کال مارجین به هشدار یا درخواست تأمین مارجین بیشتر گفته می‌شود؛ یعنی پوزیشن به محدوده پرریسکی نزدیک شده و ممکن است برای جلوگیری از بسته شدن اجباری آن، نیاز به اضافه کردن سرمایه باشد. در ادامه اگر مارجین به حد تعیین‌شده برای لیکوییدیشن برسد، پلتفرم می‌تواند پوزیشن را به‌صورت اجباری ببندد.

علاوه بر این، نباید قیمت لیکوییدیشن را با حد ضرر اشتباه گرفت. حد ضرر سطحی است که معامله‌گر از قبل برای خروج کنترل‌شده از معامله تعیین می‌کند، اما لیکوییدیشن در نتیجه کاهش مارجین و رسیدن پوزیشن به محدوده تعیین‌شده توسط پلتفرم اتفاق می‌افتد.

فاندینگ ریت (Funding Rate)

فاندینگ ریت را هم بالاتر توضیح دادیم و گفتیم که بیشتر در قراردادهای دائمی کاربرد دارد. این نرخ پرداختی دوره‌ای میان معامله‌گران لانگ و شورت است و کمک می‌کند قیمت قرارداد پرپچوال به قیمت دارایی پایه در بازار اسپات نزدیک بماند.

سود و زیان (P&L) در معاملات فیوچرز چگونه محاسبه می‌شود؟

نحوه دقیق محاسبه سود و زیان به نوع قرارداد بستگی دارد، اما برای درک ساده‌تر، می‌توان از فرمول‌های زیر استفاده کرد.

محاسبه سود و زیان در پوزیشن لانگ

سود یا زیان = (قیمت خروج − قیمت ورود) × اندازه موقعیت

فرض کنید قیمت ورود شما به بیت کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار بوده و یک پوزیشن لانگ به اندازه ۰.۱ بیت کوین باز کرده‌اید.

اگر قیمت به ۱۰۵٬۰۰۰ دلار برسد:

(۱۰۵٬۰۰۰ − ۱۰۰٬۰۰۰) × ۰.۱ = ۵۰۰ دلار

بنابراین، سود ناخالص این موقعیت ۵۰۰ دلار خواهد بود.

محاسبه سود و زیان در پوزیشن شورت

در پوزیشن شورت نیز فرمول به شکل زیر است:

سود یا زیان = (قیمت ورود − قیمت خروج) × اندازه موقعیت

فرض کنید در قیمت ۱۰۰٬۰۰۰ دلار، یک پوزیشن شورت به اندازه ۰.۱ بیت کوین باز کرده‌اید و قیمت به ۹۵٬۰۰۰ دلار کاهش پیدا می‌کند.

(۱۰۰٬۰۰۰ − ۹۵٬۰۰۰) × ۰.۱ = ۵۰۰ دلار

در این مثال نیز سود ناخالص معامله ۵۰۰ دلار است.

البته در این محاسبات کارمزد معاملات، فاندینگ ریت، لغزش قیمت و سایر هزینه‌های احتمالی در نظر گرفته نشده است.

مزایای معاملات فیوچرز در ارزهای دیجیتال

معاملات فیوچرز در کنار ریسک‌های قابل‌توجه، ویژگی‌هایی دارند که باعث شده‌اند به یکی از ابزارهای پرکاربرد بازار ارزهای دیجیتال تبدیل شوند. مهم‌ترین مزایای این معاملات عبارت‌اند از:

امکان کسب سود از صعود و نزول بازار

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های فیوچرز با معاملات اسپات، امکان کسب سود از کاهش قیمت است. در بازار اسپات، معامله‌گر معمولاً با خرید ارز دیجیتال و افزایش قیمت آن سود می‌کند؛ اما در فیوچرز می‌توان با باز کردن پوزیشن شورت، از کاهش قیمت نیز فرصت معاملاتی ایجاد کرد.

امکان معامله بدون مالکیت مستقیم دارایی

در بسیاری از قراردادهای فیوچرز، معامله‌گر نیازی به خرید و نگهداری مستقیم دارایی پایه ندارد. برای مثال، می‌توانید روی تغییر قیمت اتریوم پوزیشن باز کنید، بدون اینکه نیاز به خرید اتریوم یا هولد آن در کیف پول یا حساب اسپات خود داشته باشید.

این ویژگی فرایند معامله را برای برخی استراتژی‌ها ساده‌تر می‌کند، اما به معنای حذف ریسک‌های بازار نیست و در عوض ریسک‌هایی مانند مدیریت مارجین و لیکوییدیشن اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

استفاده از اهرم

همانطور که گفتیم، اهرم به معامله‌گر امکان می‌دهد با سرمایه اولیه کمتر، پوزیشنی با ارزش بزرگ‌تر باز کند. این ویژگی می‌تواند سرمایه موردنیاز برای ایجاد یک موقعیت معاملاتی را کاهش دهد، اما همزمان ضرر احتمالی و ریسک لیکویید شدن را بالا می‌برد.

امکان پوشش ریسک

یکی از اصلی‌ترین اهداف بازار فیوچرز، پوشش ریسک در برابر نوسانات احتمالی قیمت بود که کامل آن را توضیح دادیم. برای مثال، سرمایه‌گذاری که بیت کوین در اختیار دارد و نگران افت کوتاه‌مدت قیمت است، می‌تواند با گرفتن یک پوزیشن شورت متناسب، بخشی از زیان احتمالی دارایی خود را جبران کند.

ایجاد فرصت‌های آربیتراژ

اختلاف قیمت میان بازار اسپات و فیوچرز یا میان پلتفرم‌های مختلف، می‌تواند زمینه اجرای برخی استراتژی‌های آربیتراژی را فراهم کند.

معایب و ریسک‌های معاملات فیوچرز

همان ویژگی‌هایی که معاملات فیوچرز را جذاب می‌کنند، می‌توانند ریسک آن را نیز افزایش دهند. استفاده از اهرم، امکان معامله در هر دو جهت بازار و نیاز به مارجین باعث می‌شود اشتباه در مدیریت پوزیشن، در مدت کوتاهی به زیان قابل‌توجهی منجر شود.

ریسک از دست دادن بخش زیادی از سرمایه

بازار ارزهای دیجیتال ذاتاً نوسان بالایی دارد و استفاده از اهرم می‌تواند تأثیر این نوسانات را بر سرمایه معامله‌گر چند برابر کند. نوسانی که در بازار اسپات تنها بخشی از ارزش یک دارایی را کاهش می‌دهد، در یک معامله اهرمی می‌تواند بخش بزرگی از مارجین را از بین ببرد.

احتمال لیکویید شدن

اگر قیمت برخلاف جهت پوزیشن حرکت کند و مارجین کافی برای حفظ پوزیشن باقی نماند، پلتفرم می‌تواند معامله را به‌صورت اجباری ببندد. به همین دلیل، استفاده از اهرم بالا بدون درک سازوکار مارجین و قیمت لیکوییدیشن می‌تواند ریسک معامله را به‌شدت افزایش دهد.

فشار روانی و تصمیم‌گیری احساسی

نوسانات سریع بازار و تغییر مداوم سود و زیان می‌تواند فشار روانی زیادی ایجاد کند. ترس از دست دادن سرمایه یا تلاش برای جبران سریع یک معامله زیان‌ده ممکن است باعث شود معامله‌گر از برنامه معاملاتی خود فاصله بگیرد و تصمیم‌های احساسی بگیرد.

هزینه‌های معاملاتی

کارمزد باز کردن و بستن پوزیشن، فاندینگ ریت در قراردادهای دائمی و سایر هزینه‌های مرتبط با معامله می‌توانند از سود نهایی کم کنند. این موضوع به‌ویژه برای پوزیشن‌هایی که مدت زیادی باز می‌مانند اهمیت بیشتری دارد.

نیاز به دانش و مدیریت ریسک

معامله موفق در فیوچرز فقط به پیش‌بینی درست جهت قیمت وابسته نیست. معامله‌گر باید اندازه پوزیشن، اهرم، مارجین، قیمت لیکوییدیشن، حد ضرر و هزینه‌های معامله را نیز مدیریت کند.

تحلیل تکنیکال می‌تواند در تصمیم‌گیری کمک‌کننده باشد، اما هیچ تحلیلی تضمین‌کننده سود نیست. حتی اگر جهت بازار را درست پیش‌بینی کنید، انتخاب اهرم نامناسب یا اندازه پوزیشن بیش از حد بزرگ می‌تواند نتیجه معامله را به زیان تبدیل کند.

تفاوت معاملات فیوچرز با اسپات، مارجین و آپشن

بازار فیوچرز تنها یکی از روش‌های معامله در بازارهای مالی و ارزهای دیجیتال است. برای انتخاب بازار مناسب برای ترید، باید تفاوت آن را با بازار اسپات، مارجین و آپشن درک کنید.

معاملات اسپات چیست؟

معاملات اسپات، همان خرید و فروش عادی ارزهای دیجیتال است که در صرافی‌ها از جمله نوبیتکس انجام می‌شود. در این نوع معاملات خود دارایی، مثلا بیت کوین خرید و فروش می‌شود و در نهایت می‌توان آن را به کیف پول شخصی یا آدرس دیگری منتقل کرد.

معاملات اسپات معمولاً ساختار ساده‌تری دارند و در حالت عادی، مانند معاملات اهرمی در معرض لیکویید شدن نیستند.

معاملات مارجین چیست؟

در معاملات مارجین، معامله‌گر با استفاده از سرمایه قرض‌گرفته‌شده یا اعتبار معاملاتی، پوزیشنی بزرگ‌تر از سرمایه شخصی خود ایجاد می‌کند. این بازار می‌تواند شباهت‌هایی با معاملات فیوچرز داشته باشد، اما ماهیت آن با قراردادهای آتی یکسان نیست. در معاملات مارجین، مثل بازار اسپات معمولا خود دارایی خریداری و فروخته شده و صرفا اعتبار برای بالاتر بردن حجم معامله استفاده می‌شود. جزئیات مارجین، نحوه تأمین اعتبار و شرایط لیکوئیدیشن نیز به ساختار هر پلتفرم بستگی دارد.

معاملات آپشن چیست؟

آپشن یا اختیار معامله نیز یک ابزار مشتقه است، اما ساختار آن با فیوچرز تفاوت مهمی دارد. در قرارداد آپشن، خریدار در ازای پرداخت مبلغی به نام پریمیوم (Premium)، حق خرید یا فروش یک دارایی را با قیمت و شرایط مشخص به دست می‌آورد، اما معمولاً تعهدی برای اجرای معامله ندارد.

برای مثال، خرید یک اختیار خرید (Call) می‌تواند به معامله‌گر این امکان را بدهد که در صورت افزایش قیمت دارایی، از رشد آن استفاده کند؛ در حالی که اگر شرایط بازار مطابق انتظار پیش نرود، خریدار می‌تواند از اجرای اختیار صرف‌نظر کند و در حالت ساده، زیان او به پریمیومی که پرداخت کرده محدود شود.

این ویژگی یکی از تفاوت‌های اساسی آپشن با فیوچرز است. در فیوچرز، طرفین قرارداد تعهدات مشخصی دارند و تغییر قیمت می‌تواند مستقیماً باعث ایجاد سود یا زیان در پوزیشن شود.

تفاوت معاملات اسپات، مارجین، فیوچرز و آپشن در یک نگاه

ویژگی	معاملات اسپات	معاملات مارجین	معاملات فیوچرز	معاملات آپشن
چه چیزی معامله می‌کنید؟	خود ارز دیجیتال را می‌خرید و می‌فروشید	خود ارز دیجیتال را با استفاده از اعتبار صرافی معامله می‌کنید	قرارداد مربوط به قیمت ارز دیجیتال را معامله می‌کنید	حق خرید یا فروش ارز دیجیتال را معامله می‌کنید
بعد از خرید مالک ارز می‌شوید؟	بله؛ مثلاً با خرید بیت کوین، مالک بیت کوین می‌شوید	معمولاً بله، بسته به ساختار پلتفرم	خیر؛ معمولاً خود ارز را در اختیار ندارید	خیر؛ با خرید آپشن، صاحب حق خرید یا فروش می‌شوید
اگر قیمت بالا برود، می‌توانید سود کنید؟	بله	بله	بله، با باز کردن پوزیشن لانگ	بله، با استراتژی مناسب
اگر قیمت پایین بیاید، می‌توانید سود کنید؟	در حالت عادی خیر	بله، با باز کردن پوزیشن شورت	بله، با باز کردن پوزیشن شورت	بله، با استراتژی مناسب
آیا می‌توان با سرمایه کمتر معامله بزرگ‌تری انجام داد؟	معمولاً خیر	بله	بله، با استفاده از اهرم	ساختار متفاوتی دارد
ممکن است معامله به‌صورت اجباری بسته شود؟	در خرید عادی خیر	بله	بله	بسته به نوع پوزیشن و استراتژی متفاوت است
تاریخ انقضا دارد؟	خیر	معمولاً خیر	بعضی قراردادها دارند؛ پرپچوال‌ها ندارند	معمولاً بله
سطح پیچیدگی	ساده‌تر	متوسط	بالا	بالا

به زبان ساده، اسپات برای خرید و نگهداری مستقیم دارایی است؛ مارجین امکان بزرگ‌تر کردن معامله با استفاده از اعتبار را فراهم می‌کند؛ فیوچرز به شما اجازه می‌دهد روی تغییرات قیمت یک قرارداد مشتقه موقعیت بگیرید؛ و آپشن حق خرید یا فروش دارایی را در شرایط مشخص در اختیار شما قرار می‌دهد.

البته هیچ‌کدام از این بازارها ذاتاً بهتر از دیگری نیستند و انتخاب میان آن‌ها به هدف معامله، میزان تجربه، استراتژی و تحمل ریسک شما بستگی دارد.

معاملات تعهدی ارزهای دیجیتال و استخر مشارکت در نوبیتکس 

معاملات تعهدی نوبیتکس شباهت‌هایی به معاملات مارجین و فیوچرز دارد و امکان باز کردن موقعیت‌های خرید و فروش را فراهم می‌کند، اما ساختار آن با این بازارها یکسان نیست. در این نوع معامله، کاربر با قرار دادن مقدار مشخصی وثیقه می‌تواند با استفاده از ضریب، موقعیتی بزرگ‌تر از سرمایه اولیه خود ایجاد کند. در خرید تعهدی (Long) می‌توان از افزایش قیمت دارایی سود گرفت و در فروش تعهدی (Short)، با پیش‌بینی کاهش قیمت، از افت قیمت کسب سود کرد.

• بیشتر بخوانید: معاملات تعهدی نوبیتکس چیست؟ 

تأمین دارایی موردنیاز برای معاملات تعهدی در نوبیتکس از طریق «استخر مشارکت» انجام می‌شود. موجودی رمزارزی کاربرانی که در این استخرها مشارکت می‌کنند، تجمیع شده و در اختیار کاربران وکالت‌گیرنده قرار می‌گیرد تا از آن در موقعیت‌های تعهدی استفاده کنند. در مقابل، کاربران وکالت‌دهنده تحت شرایط مشخص، در سود حاصل از این معاملات سهیم می‌شوند.

• بیشتر بخوانید: استخر مشارکت نوبیتکس چیست؟

به این ترتیب، معاملات تعهدی و استخر مشارکت دو بخش مکمل در این ساختار هستند: معامله‌گران می‌توانند از موقعیت‌های تعهدی برای استفاده از نوسانات بازار بهره ببرند و دارندگان رمزارز نیز می‌توانند با تأمین نقدینگی، در سود احتمالی این معاملات مشارکت کنند.

سخن نهایی

معاملات فیوچرز به معامله‌گران اجازه می‌دهد بدون خرید و نگهداری مستقیم ارز دیجیتال، روی نوسان قیمت آن پوزیشن بگیرند و از افزایش یا کاهش قیمت سود کسب کنند. امکان کسب سود از صعود و نزول بازار، استفاده از اهرم و کاربرد برای پوشش ریسک، این بازار را به یکی از مهم‌ترین بخش‌های اکوسیستم ارزهای دیجیتال تبدیل کرده است.

با این حال، فیوچرز ابزار ساده‌ای برای چند برابر کردن سود نیست. همان اهرمی که می‌تواند بازده یک پوزیشن موفق را افزایش دهد، در صورت حرکت بازار برخلاف پیش‌بینی شما، زیان را نیز سریع‌تر می‌کند و حتی ممکن است به لیکویید شدن پوزیشن منجر شود.

برای معامله‌گران تازه‌کار، بهتر است یادگیری سازوکار بازار و مدیریت ریسک پیش از استفاده از اهرم در اولویت باشد. فیوچرز می‌تواند ابزاری برای معامله، پوشش ریسک یا اجرای استراتژی‌های پیشرفته باشد، اما نتیجه نهایی بیش از هر چیز به استراتژی، کنترل ریسک و نحوه مدیریت پوزیشن شما بستگی دارد.

پرسش‌های متداول