بزرگترین تراکنش های اشتباه تاریخ ارز دیجیتال

خلاصه مطلب

در دنیای ارزهای دیجیتال، یک اشتباه کوچک می‌تواند به خسارتی چند میلیون دلاری تبدیل شود؛ از ثبت اشتباه ۶۲۰ هزار بیت کوین در حساب کاربران بیت‌هامب گرفته تا انتقال ۳۲۰ هزار اتریوم کریپتو دات کام به یک آدرس اشتباه. در برخی موارد، خطا به پرداخت کارمزدهای نجومی منجر شده است؛ مانند تراکنش ۱۰۰ هزار تتر4 با کارمزد ۲۳.۷ میلیون دلاری یا انتقال حدود ۲۰۰ دلار بیت کوین با کارمزد نزدیک به ۵۰۰ هزار دلار. اشتباه‌های انسانی تنها عامل این اتفاقات نیستند و نقص نرم‌افزاری، انتخاب آدرس‌های مشابه، نقدینگی پایین و حتی عملکرد نادرست سیستم‌های هوش مصنوعی نیز در برخی موارد نقش داشته‌اند. با این حال، همه این داستان‌ها به از دست رفتن دائمی دارایی ختم نشده‌اند؛ در مواردی مانند انتقال ۸۰۰ بیت کوین به آدرس قدیمی Mt. Gox یا انتقال ۶۸ میلیون دلار WBTC به آدرس جعلی، دارایی‌ها در نهایت بازگردانده شدند. وجه مشترک این اتفاقات روشن است: بلاکچین دقیقاً همان دستوری را اجرا می‌کند که به آن داده می‌شود و بعد از تأیید تراکنش، معمولاً راهی برای لغو آن وجود ندارد.

مقدمه

در دنیای عادی اگر هنگام انتقال پول یک صفر اضافه بزنید، احتمالاً هنوز فرصتی برای تماس با بانک، توضیح اشتباه و برگرداندن وجه وجود دارد. اگر یک کارمند بانک اشتباهی چند میلیون دلار جابه‌جا کند، سیستم‌های داخلی می‌توانند تراکنش را متوقف کنند. اما در ارز دیجیتال، داستان کمی بی‌رحمانه‌تر است.

گاهی فقط یک عدد اشتباه کافی است تا میلیون‌ها دلار برای همیشه از دست برود؛ یک آدرس اشتباه می‌تواند دارایی را به کیف پولی ناشناس بفرستد و یک خطای نرم‌افزاری می‌تواند کارمزدی چند میلیون دلاری روی تراکنشی چند صد دلاری بگذارد. بدتر از همه اینکه در بسیاری از این موارد، وقتی تراکنش روی بلاکچین ثبت شد، دیگر دکمه «لغو» وجود ندارد.

تاریخ ارزهای دیجیتال پر از چنین داستان‌هایی است. از صرافی‌ای که در یک اشتباه باورنکردنی بیش از ۴۰ میلیارد دلار بیت کوین را به‌عنوان پاداش تبلیغاتی به کاربران اختصاص داد تا فردی که یک NFT چند صد هزار دلاری را با یک اشتباه تایپی به قیمت چند هزار دلار فروخت. در یک مورد دیگر، کاربری برای انتقال مبلغی بسیار کوچک، میلیون‌ها دلار کارمزد پرداخت کرد و در اتفاقی متفاوت، یک معامله بزرگ در استخری کم‌عمق باعث شد حدود ۶ میلیون دلار از ارزش دارایی یک نهنگ از بین برود!

این اشتباه‌ها همگی یک جنس ندارند؛ بعضی نتیجه بی‌دقتی انسان، بعضی حاصل نقص نرم‌افزاری و برخی هم پیامد حمله یا تصمیم معاملاتی نادرست هستند. اما وجه مشترک همه آن‌ها یک چیز است: در دنیای کریپتو، اشتباه می‌تواند خیلی سریع و خیلی گران تمام شود.

در این مقاله جالب از مجله نوبیتکس، سراغ عجیب‌ترین و پرهزینه‌ترین تراکنش‌های اشتباه تاریخ ارز دیجیتال می‌رویم؛ اتفاقاتی که بعضی از آن‌ها با یک بازگشت غیرمنتظره تمام شدند و بعضی دیگر برای همیشه روی بلاکچین باقی ماندند.

بزرگترین اشتباه تاریخ ارز دیجیتال؛ وقتی ۲ هزار وون تبدیل به ۶۲۰ هزار بیت کوین شد

اگر قرار باشد فقط یک اتفاق را به‌عنوان عجیب‌ترین اشتباه تاریخ ارزهای دیجیتال انتخاب کنیم، ماجرای صرافی کره‌ای بیت‌هامب (Bithumb) یکی از اصلی‌ترین گزینه‌هاست.

تصور کنید وارد حساب صرافی‌تان می‌شوید و ناگهان می‌بینید صدها یا حتی هزاران بیت کوین به حسابتان آمده است. احتمالاً اولین واکنش‌تان این است که صفحه را دوباره رفرش کنید و مطمئن شوید اشتباهی رخ نداده است.

حالا تصور کنید این اتفاق برای صدها نفر افتاده باشد.

در فوریه ۲۰۲۶، صرافی بیت‌هامب قرار بود در جریان یک کمپین تبلیغاتی، به کاربرانش پاداش نقدی کوچکی در حد ۲ هزار وون بدهد. اما یک خطای فنی باعث شد سیستم به‌جای مبلغ پاداش، عدد ۶۲۰ هزار بیت کوین را وارد تراکنش‌ها کند.

نتیجه؟ حدود ۶۲۰ هزار بیت کوین، با ارزشی در حدود ۴۴ میلیارد دلار در آن زمان، به کاربران منتقل شد. این اتفاق آن‌قدر بزرگ بود که ارزش بیت کوین‌های توزیع‌شده حدود ۱۵ برابر کل بیت کوین‌هایی بود که خود بیتامب در اختیار داشت.

ماجرا البته خیلی سریع جمع شد. صرافی ظرف حدود ۳۵ دقیقه معاملات را محدود کرد و توانست ۹۹.۷ درصد بیت کوین‌های اشتباهی توزیع‌شده را پس بگیرد. با این حال، حدود ۱۷۸۸ بیت کوین پیش از مسدود شدن حساب‌ها فروخته شده بود. قیمت بیت کوین در خود صرافی نیز برای مدت کوتاهی حدود ۱۷ درصد سقوط کرد. مقام‌های کره جنوبی نیز بعدا اعلام کردند کاربرانی که این دارایی‌ها را فروخته‌اند، موظف به بازگرداندن آنها هستند.

نکته مهم اینجاست که این اتفاق هک نبود. هیچ هکری وارد سیستم بیتامب نشده بود بلکه مشکل از کنترل‌های داخلی و پردازش تراکنش‌های صرافی بود. بررسی‌های بعدی نیز نشان داد تاخیر ۲۴ ساعته در پردازش تراکنش‌ها و ضعف در کنترل‌های سیستمی، زمینه‌ساز این اشتباه عجیب شده بود.

انتقال ۳۲۰ هزار اتریوم به صرافی رقیب؛ اشتباه ۴۰۰ میلیون دلاری کریپتو دات‌کام

گاهی یک اشتباه آن‌قدر بزرگ است که در نگاه اول اصلاً شبیه اشتباه به نظر نمی‌رسد.

در اکتبر ۲۰۲۲، در شرایطی که بازار هنوز از بحران صرافی‌ها و ماجراهای مربوط به ذخایر آنها نگران بود، یک تراکنش عجیب روی بلاکچین اتریوم توجه همه را جلب کرد: حدود ۳۲۰ هزار اتریوم از یک کیف پول متعلق به کریپتو دات کام (Crypto.com) به حسابی در صرافی گیت (Gate.io) منتقل شد. ارزش این انتقال در آن زمان بیش از ۴۰۰ میلیون دلار بود.

طبیعی بود که بازار وحشت کند. اصلا چرا یک صرافی باید صدها میلیون دلار اتریوم را به صرافی دیگری منتقل کند؟ آیا حمله هکری در کار است یا صرافی ورشکسته شده؟

این سوالاتی بود که ذهن همه را مشغول به خود کرد. اما کمی بعد مشخص شد که پاسخ بسیار ساده‌تر و البته عجیب‌تر از چیزی است که تصور می‌شد: اشتباه انسانی رخ داده است!

کریس مارسالک، مدیرعامل کریپتو دات‌کام بلافاصله اعلام کرد که این دارایی‌ها قرار بوده از یک کیف پول سرد به یک آدرس جدید منتقل شوند، اما به اشتباه به یک آدرس خارجی که در فهرست آدرس‌های مجاز صرافی قرار داشته ارسال شدند.

خوشبختانه این داستان پایان بدی نداشت و صرافی گیت پس از شناسایی این انتقال غیرعادی، آن را وارد فرآیند بررسی امنیتی کرد و بعد از تأیید اینکه انتقال ناشی از یک خطای عملیاتی بوده، تمام دارایی‌ها را به کریپتو دات کام بازگرداند.

یک تراکنش ۱۰۰ هزار دلاری که ۲۳.۷ میلیون دلار کارمزد داشت

اگر قرار باشد یکی از عجیب‌ترین تراکنش‌های تاریخ اتریوم را انتخاب کنیم، این مورد احتمالاً در صدر فهرست قرار می‌گیرد. 

در سپتامبر ۲۰۲۱، یک کاربر قصد داشت حدود ۱۰۰ هزار تتر را به پلتفرم دیورسیفای (DeversiFi) واریز کند. این تراکنش از نظر مبلغ انتقال، اتفاق خاصی نبود اما چیزی که همه را شوکه کرد کارمزد آن بود: حدود ۷۶۷۶ اتریوم به‌عنوان کارمزد پرداخت شد؛ مبلغی که در آن زمان حدود ۲۳.۷ میلیون دلار ارزش داشت.

یعنی کاربر برای جابه‌جایی ۱۰۰ هزار دلار، کارمزدی پرداخت کرده بود که بیش از ۲۳۰ برابر مبلغ اصلی انتقال بود!

اما اینجا هم داستان کمی پیچیده‌تر از یک «اشتباه تایپی» ساده بود. بررسی بعدی دیورسیفای نشان داد ترکیبی از مشکل در کتابخانه EthereumJS، تغییرات مربوط به کارمزدها پس از اجرای بروزرسانی EIP-1559 در بلاکچین اتریوم و نحوه نمایش کارمزد در کیف پول سخت‌افزاری لجر باعث ایجاد این وضعیت شده بود. در واقع، یک خطای نرم‌افزاری در کنار یک کنترل انسانی ناکافی دست به دست هم دادند تا یک تراکنش ۱۰۰ هزار دلاری به یکی از گران‌ترین تراکنش‌های تاریخ تبدیل شود.

اما شانس این بار با صاحب پول یار بود. دیورسیفای پس از شناسایی این اتفاق موفق شد با کمک صرافی بایننس با ماینری که این تراکنش را پردازش کرده بود ارتباط برقرار کند. ماینر هم تصمیم گرفت تا بخش عمده کارمزد اشتباهی را برگرداند و در نهایت ۷۶۲۶ اتریوم بازگردانده شد. 

این یکی از معدود داستان‌های کریپتویی است که در آن جمله معروف «تراکنش‌های بلاکچین برگشت‌ناپذیرند» تمام ماجرا را توضیح نمی‌دهد. خود تراکنش برگشت نخورد؛ بلکه دریافت‌کننده وجه، داوطلبانه آن را پس داد.

پرداخت ۵۰۰ هزار دلار کارمزد برای انتقال چند صد دلار بیت کوین

دو سال بعد، نوبت بیت کوین بود تا یکی از عجیب‌ترین خطاهای کارمزدی تاریخ خود را ثبت کند. 

در سپتامبر ۲۰۲۳، یک کیف پول ارز دیجیتال حدود ۰.۰۰۸ بیت کوین، معادل تقریباً ۲۰۰ دلار، منتقل کرد؛ اما برای انجام این تراکنش حدود ۱۹.۸ بیت کوین کارمزد پرداخت شد. ارزش کارمزد در آن زمان حدود ۵۰۰ هزار دلار بود.

در ابتدا برخی در شبکه‌های اجتماعی تصور کردند این تراکنش متعلق به پی‌پل (PayPal) است، اما بعد مشخص شد کیف پول به زیرساخت شرکت پکسوس (Paxos) مربوط بوده است. خود شرکت هم تایید کرد که یک باگ در یک تراکنش باعث این پرداخت اشتباه شده و هیچ پولی از مشتریان در خطر نبوده است.

خوش‌شانسی پکسوس این بود که کارمزد به استخر استخراج F2Pool رسیده بود و این استخر پذیرفت مبلغ اضافی را پس بدهد. چند روز بعد، حدود ۱۹.۸ بیت کوین به پکسوس بازگردانده شد.

در نتیجه، پکسوس نه‌تنها نیم میلیون دلار از دست نداد، بلکه با یکی از بهترین پایان‌های ممکن برای یک تراکنش اشتباه روبه‌رو شد.

رکورد بزرگ‌تر؛ پرداخت ۳.۱ میلیون دلار کارمزد برای انتقال ۵۵.۷۷ بیت کوین

اما فقط دو ماه بعد، تراکنشی روی شبکه بیت کوین ثبت شد که حتی اشتباه پکسوس را کوچک جلوه می‌داد.

در نوامبر ۲۰۲۳، یک کاربر ۵۵.۷۷ بیت کوین را منتقل کرد و در همان تراکنش حدود ۸۳.۶۵ بیت کوین کارمزد پرداخت شد؛ رقمی که در آن زمان حدود ۳.۱ میلیون دلار ارزش داشت. یعنی کاربر برای انتقال ۲.۱ میلیون دلار بیت کوین، حدود ۳.۱ میلیون دلار کارمزد پرداخت کرده بود.

این تراکنش در بلاک ۸۱۸٬۰۸۷ توسط استخر انت‌پول (AntPool) استخراج شد. موجودی کیف پول کاربر مذکور نیز پیش از تراکنش حدود ۱۳۹.۴۲ بیت کوین بود؛ بنابراین بخش بزرگی از دارایی او در همان یک تراکنش به‌عنوان کارمزد از بین رفت.

در نگاه اول، همه‌چیز شبیه یک اشتباه فاحش در تنظیم کارمزد بود؛ اما خیلی زود مشخص شد که ممکن است ماجرا پیچیده‌تر باشد.

چند روز بعد، فردی با نام کاربری 83_5BTC در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد مالک این دارایی‌هاست و گفت کیف پولی جدید ساخته و حدود ۱۳۹ بیت کوین به آن منتقل کرده، اما بلافاصله بعد از انتقال، دارایی‌ها به آدرس دیگری فرستاده شده‌اند. او مدعی بود که احتمالاً یک اسکریپت خودکار روی کیف پول اجرا شده و محاسبه کارمزد را به‌شکل غیرعادی انجام داده است.

تحلیل‌های بعدی احتمال دادند که کیف پول مذکور از تصادفی‌سازی ضعیفی برخوردار بوده و هکر با یک اسکریپت خودکار بیت کوین‌ها را به سرقت برده است. حتی این احتمال مطرح شد که کارمزد بسیار بالا عمداً برای جلوگیری از دسترسی مهاجمان رقیب به همان تراکنش تعیین شده باشد.

انت‌پول نیز کارمزد ۸۳.۶۵ بیت کوینی را موقتاً نگه داشت و اعلام کرد در صورت احراز مالکیت کیف پول، امکان بازگرداندن آن وجود دارد. به این ترتیب، پرونده‌ای که ابتدا شبیه یک اشتباه فاحش در تعیین کارمزد به نظر می‌رسید، برای مدتی با احتمال هک یا سرقت خودکار هم گره خورد؛ هرچند آنچه قطعی بود، پرداخت ۳.۱ میلیون دلار کارمزد برای انتقال ۵۵.۷۷ بیت کوین بود و یکی از بزرگترین کارمزدهای دلاری ثبت‌شده در این شبکه رقم خورد.

مردی که ۸۰۰ بیت کوین را اشتباهی به Mt. Gox فرستاد

حالا برگردیم به سال‌هایی که قیمت بیت کوین چیزی در حد چند صد دلار بود. در سال ۲۰۱۴، کاربری با نام مستعار TheDJFC در انجمن بیت کوین ردیت اعلام کرد که به‌اشتباه ۸۰۰ بیت کوین را به یک آدرس قدیمی فرستاده است. اما مشکل آن بود که آدرس مذکور به صرافی ورشکسته مت‌گاکس (Mt. Gox) تعلق داشت. او پیش‌تر نیز ۳۰۰ بیت کوین به همان آدرس فرستاده بود و این بار نیز هنگام ارسال، همان آدرس قدیمی را انتخاب کرده بود.

در آن زمان ۸۰۰ بیت کوین حدود نیم میلیون دلار ارزش داشت؛ دارایی که امروز می‌توانست ارزشی معادل ده‌ها میلیون دلار داشته باشد!

روی کاغذ، ماجرا تمام شده بود. بلاکچین بیت کوین تراکنش را ثبت کرده بود و دیگر دکمه‌ای برای «برگرداندن» وجود نداشت.

اما این یکی از معدود داستان‌های این مقاله است که پایان خوشی دارد. این کاربر بعداً اعلام کرد که با کمک جامعه بیت کوین و افرادی که تراکنش را دنبال می‌کردند از جمله بابی لی، مدیرعامل وقت شرکت BTC China، بنیاد بیت کوین و یک موسسه حقوقی در ژاپن، توانسته تمام ۸۰۰ بیت کوین خود را پس بگیرد.

یک ممیز اشتباه؛ NFT سیصدهزار دلاری با ۳۰۰۰ دلار فروخته شد

اشتباه‌های گران‌قیمت فقط در انتقال بیت کوین و اتریوم رخ نمی‌دهند. گاهی حتی لازم نیست میلیون‌ها دلار را جابه‌جا کنید تا یک اشتباه میلیون‌دلاری رقم بخورد.

در دسامبر ۲۰۲۱، مالک یکی از NFTهای مجموعه بورد ایپ یات کلاب (Bored Ape Yacht Club) قصد داشت توکن خودش را با قیمت ۷۵ اتر، معادل ۳۰۰ هزار دلار در بازار اوپن‌سی بفروشد. اما یک اشتباه تایپی باعث شد قیمت NFT به‌جای ۷۵ اتر، فقط ۰.۷۵ اتر یعنی تقریباً ۳۰۰۰ دلار ثبت شود!

بدتر اینکه فروشنده تقریباً بلافاصله متوجه اشتباه شد، اما دیگر دیر شده بود.

یک ربات معاملاتی قیمت اشتباه را شناسایی کرد و NFT را تقریباً بلافاصله خرید. این ربات برای سرعت بخشیدن به تراکنش حدود ۸ ETH یعنی چیزی حدود ۳۴ هزار دلار کارمزد پرداخت کرد و بلافاصله NFT مذکور را با قیمت ۲۵۰ هزار دلار برای فروش گذاشت.

اینجا دیگر خبری از یک صرافی یا ماینر نبود که شاید بتواند اشتباه را اصلاح کند. قرارداد هوشمند دقیقاً همان چیزی را اجرا کرده بود که فروشنده ثبت کرده بود؛ یک عدد کوچک‌تر، و معامله تمام شده بود. 

سنگ یک میلیون دلاری که به قیمت ۰.۰۰۱۲ دلار فروخته شد

اگر فکر می‌کنید ماجرای قبلی عجیب بوده هنوز یک داستان عجیب‌تر داریم. 

در مارس ۲۰۲۲، مالک یکی از NFTهای مجموعه ایترراک (EtherRock) قصد داشت سنگ دیجیتالی خود را با قیمت ۴۴۴ اتریوم معادل حدود یک میلیون دلار بفروشد. با این حال، او به جای  ETH، واحد بسیار کوچک‌تر آن یعنی wei را وارد و NFT را با قیمت ۴۴۴ wei عرضه کرد. 

ارزش ۴۴۴ wei در آن زمان تقریبا ۰.۰۰۱۲ دلار بود. یعنی یک NFT یک میلیون دلاری عملاً با قیمتی کمتر از یک سنت برای فروش گذاشته شد! طبیعتاً یک ربات خیلی سریع متوجه این اشتباه شد و NFT را خرید به طوری که حتی فروشنده فرصت نکرد قیمت را اصلاح کند.

اما داستان به همین‌جا ختم نشد. خریدار NFT را بعداً با قیمت ۲۳۴ اتر فروخت؛ رقمی که در آن زمان بیش از ۶۰۰ هزار دلار ارزش داشت.

اشتباه ۶۸ میلیون دلاری؛ وقتی آدرس جعلی شبیه آدرس واقعی بود

اما همیشه کسی که اشتباه می‌کند، لزوماً قربانی بی‌دقتی خودش نیست. گاهی یک نفر عمداً شرایطی ایجاد می‌کند تا شما خودتان اشتباه کنید.

در ماه مه ۲۰۲۴، یک کاربر حدود ۱۱۵۵ واحد بیت کوین رپدشده (WBTC) به ارزش تقریبی ۶۸ میلیون دلار را در نتیجه حمله‌ای موسوم به «مسموم‌سازی آدرس» (Address Poisoning) به آدرس اشتباه فرستاد. 

روش حمله ساده اما بسیار هوشمندانه بود.

او آدرسی ساخت که بخش ابتدایی و انتهایی آن شباهت زیادی به آدرس واقعی گیرنده داشت. سپس با انجام تراکنش‌های کوچک، این آدرس را وارد تاریخچه تراکنش‌های قربانی کرد. 

قربانی بعداً برای ارسال دارایی، به‌جای بررسی کامل آدرس، یکی از آدرس‌های قبلی را از تاریخچه انتخاب کرد. اما آن آدرس متعلق به مهاجم بود. در نتیجه حدود ۶۸ میلیون دلار بیت کوین به کیف پول فرد دیگری رفت.

اما داستان اینجا تمام نشد.

قربانی شروع به ارسال پیام‌های مختلف در تراکنش‌های کوچک اتریومی کرد و از مهاجم خواست دارایی‌ها را برگرداند. چند روز بعد اما اتفاقی عجیب رخ داد و مهاجم ۶۸ میلیون دلار اولیه را به قربانی بازگرداند!

البته همه پول را پس نداد. به‌دلیل افزایش قیمت بیت کوین در این فاصله، ارزش دارایی‌ها به حدود ۷۱ میلیون دلار رسیده بود و مهاجم حدود ۳ میلیون دلار از سود ناشی از افزایش قیمت را برای خودش نگه داشت.

نهنگ کاردانو و معامله‌ای که حدود ۶ میلیون دلار را دود کرد

گاهی هیچ آدرس اشتباهی در کار نیست. تراکنش هم دقیقاً به مقصد درست می‌رود. مشکل فقط این است که کسی نمی‌داند وقتی یک سفارش بزرگ را وارد یک بازار کم‌عمق می‌کند، چه اتفاقی خواهد افتاد.

در نوامبر ۲۰۲۵، یک کیف پول قدیمی کاردانو پس از حدود پنج سال دوباره فعال شد. صاحب این کیف پول تصمیم گرفت تا ۱۴.۴ میلیون ADA، با ارزشی حدود ۶.۹ میلیون دلار، را به استیبل کوین USDA تبدیل کند.

اما استخر معاملاتی USDA نقدینگی بسیار کمی داشت. سفارش بزرگ ۱۴.۴ میلیون ADA قیمت دارایی را در همان معامله به‌شدت جابه‌جا کرد و کاربر در نهایت تنها حدود ۸۴۷ هزار USDA دریافت کرد. در نتیجه، حدود ۶ میلیون دلار در یک معامله از بین رفت.

دلیل اصلی این اتفاق، اسلیپیج بسیار شدید بود؛ یعنی وقتی حجم سفارش شما نسبت به نقدینگی موجود بسیار بزرگ باشد، قیمت معامله به‌شدت از قیمت مورد انتظار فاصله می‌گیرد.

بنابراین حتی اگر آدرس مقصد درست باشد و مبلغ را هم درست وارد کرده باشید، باز هم ممکن است یک معامله اشتباه میلیون‌ها دلار برایتان هزینه داشته باشد.

وقتی هوش مصنوعی هم اشتباه می‌کند؛ ۴۵۰ هزار دلار به‌جای چند دلار

و حالا به جدیدترین نسل اشتباه‌ها می‌رسیم: اشتباه‌هایی که شاید دیگر انسان مستقیماً مرتکبشان نشود.

در فوریه ۲۰۲۶، ایجنت هوش مصنوعی لابستر وایلد (Lobstar Wilde) که روی شبکه سولانا فعالیت می‌کرد، با یک خطای عملیاتی حدود ۵۲ میلیون توکن LOBSTAR به ارزش تقریبی ۴۵۰ هزار دلار را به یک کاربر منتقل کرد.

اما قرار نبود چنین مبلغی منتقل شود. این ایجنت قرار بود در پاسخ به یک درخواست، تنها ۴ سولانا ارسال کند. اما پس از یک اختلال، وضعیت مکالمه و حافظه قبلی خود را از دست داد و موجودی توکن‌هایش را به‌اشتباه به‌عنوان مقدار موردنظر برای انتقال تفسیر کرد.

نتیجه این شد که به‌جای چند SOL، حدود ۵۲ میلیون توکن LOBSTAR معادل حدود ۵ درصد کل عرضه توکن از کیف پول ایجنت خارج شد.

در عرض چند لحظه، ایجنت متوجه شد چه اتفاقی افتاده است. اما بلاکچین منتظر عذرخواهی یا اصلاح نرم‌افزار نمی‌ماند و تراکنش تأیید شده بود.

گیرنده نیز توانست بخش زیادی از توکن‌ها را بفروشد و به‌دلیل نقدینگی پایین، فشار فروش باعث افت شدید قیمت توکن LOBSTAR شد.

این اتفاق از یک جهت با تمام موارد قبلی فرق دارد. در بیشتر داستان‌های این مقاله، یک انسان پشت اشتباه بوده است؛ اینجا یک سیستم خودکار تصمیم گرفته و تراکنش را اجرا کرده است.

۱۰.۵ میلیون دلار؛ اشتباهی که اصلاً روی بلاکچین اتفاق نیفتاد

در فهرست عجیب‌ترین تراکنش‌های اشتباه ارز دیجیتال، یک پرونده هم وجود دارد که اصلاً روی بلاکچین رخ نداده است.

در سال ۲۰۲۱، یک مشتری استرالیایی کریپتو دات‌کام قرار بود فقط ۱۰۰ دلار برداشت کند اما هنگام پردازش بازپرداخت، شماره حساب بانکی به‌اشتباه در فیلدی وارد شد که باید مبلغ پرداخت در آن ثبت می‌شد.

نتیجه؟ صرافی کریپتو دات کام به‌جای ۱۰۰ دلار، حدود ۱۰.۵ میلیون دلار استرالیا به حساب مشتری منتقل کرد.

و عجیب‌تر اینکه کسی متوجه نشد. نه همان روز، نه هفته بعد و نه حتی ماه بعد. اشتباه حدود هفت ماه بعد، در جریان بررسی حساب‌ها و حسابرسی سالانه کشف شد و در این مدت مشتری بخشی از این پول را خرج خرید یک خانه گران‌قیمت و موارد دیگر کرده بود.

البته این پرونده در نهایت به دادگاه کشیده شد و مشتری مجبور شد پول را پس بدهد.

وقتی بلاکفای به‌جای ۷۰۰ دلار، ۷۰۰ بیت کوین می‌فرستد

در همان سال، شرکت بلاک‌فای (BlockFi) نیز با اشتباهی مواجه شد که بعضی کاربران احتمالاً تا مدت‌ها آرزو می‌کردند واقعی باشد. این شرکت در یک کمپین تبلیغاتی قرار بود به کاربرانش پاداش دهد اما در برخی موارد، به‌جای مقدار مورد نظر به دلار، بیت کوین ارسال شد.

گزارش‌ها از حساب‌هایی خبر می‌دادند که به‌جای پاداش چند صد یا چند هزار دلاری، صدها بیت کوین دریافت کرده بودند. یکی از کاربران نیز با انتشار تصویری مدعی شد به جای پاداش ۷۰۰ دلاری، ۷۰۱.۴ بیت کوین به حسابش نشسته است!

بلاک‌فای پس از فهمیدن این اشتباه بلافاصله به کاربران اعلام کرد که این پرداخت‌ها اشتباه بوده و باید بازگردانده شوند. حتی گزارش‌هایی منتشر شد که شرکت در صورت بازنگرداندن دارایی‌ها، احتمال اقدام حقوقی را نیز مطرح کرده است. 

چرا یک اشتباه در ارز دیجیتال می‌تواند این‌قدر گران تمام شود؟

اگر تمام این داستان‌ها را کنار هم بگذاریم، یک الگوی عجیب دیده می‌شود. تقریباً هیچ‌کدام با یک تصمیم بسیار پیچیده شروع نشده‌اند. مثلا در ماجرای بیت‌هامپ یک واحد پول اشتباه وارد شد، در ماجرای کریپتو دات کام صرافی آدرس اشتباهی انتخاب کرد، در داستان NFT بورد ایپ یات کلاب یک صفر اعشاری جابجا شد و در ماجرای نهنگ کاردانو نیز صرفا اندازه معامله با نقدینگی استخر هماهنگ نبود.

اما همه این اشتباه‌ها یک ویژگی مشترک دارند: بلاکچین در اجرای دستور بسیار دقیق است. اگر به شبکه بگویید ۰.۷۵ اتریوم بفرست، شبکه نمی‌پرسد «منظورتان ۷۵ بود؟» یا اگر کارمزدی معادل ۸۳ بیت کوین تعیین کنید، شبکه نمی‌گوید «این عدد کمی زیاد به نظر می‌رسد.» اگر آدرس اشتباه را وارد کنید نیز بلاکچین نمی‌داند که شما قصد داشتید به شخص دیگری پول بدهید.

این همان چیزی است که کریپتو را قدرتمند می‌کند و همزمان از آن بازاری بی‌رحم می‌سازد. در سیستم‌های مالی سنتی، انتقال‌های بزرگ ممکن است چندین مرحله تأیید، تماس با بانک، کنترل داخلی یا امکان توقف داشته باشند. در یک کیف پول شخصی اما ممکن است فاصله بین «اشتباه کردم» و «تراکنش تأیید شد» فقط چند ثانیه باشد.

آیا می‌توان تراکنش اشتباه ارز دیجیتال را برگرداند؟

معمولاً نه. اگر بیت کوین یا اتریوم را به آدرس اشتباه بفرستید، شبکه دکمه‌ای برای لغو تراکنش ندارد. اینکه تراکنش درست بوده یا نبوده یا شما اشتباه کرده‌اید اصلا در الگوریتم اجماع بلاکچین تعریف نشده. با این حال، در این مقاله ما چندین استثنا دیدیم که ماینر، هکر یا صرافی رقیب داوطلبانه تصمیم گرفته‌اند تراکنش اشتباه را برگردانند. بنابراین، اگر آن طرف حاضر به همکاری نباشد، شرایط کاملاً متفاوت می‌شود. 

• بیشتر بخوانید: آموزش بازیابی ارز دیجیتال ارسال شده به کیف پول یا شبکه اشتباه

چطور از چنین اشتباه‌هایی جلوگیری کنیم؟

شاید بهترین بخش این داستان‌ها این باشد که بیشترشان قابل پیشگیری بودند. فعالیت در بازار کریپتو صرفا به خرید ارز دیجیتال و چک کردن قیمت ارزهای دیجیتال خلاصه نمی‌شود. شما باید در این بازار بی‌رحم چهار چشمی مراقب دارایی‌تان باشید.

برای همین، چند عادت ساده می‌تواند جلوی بسیاری از این اتفاقات را بگیرد:

• قبل از انتقال مبالغ بزرگ، ابتدا یک تراکنش آزمایشی کوچک انجام دهید.
• آدرس مقصد را از روی تاریخچه تراکنش‌ها بدون بررسی دقیق کپی نکنید.
• چند کاراکتر اول و آخر آدرس را با مقصد اصلی تطبیق دهید.
• مقدار ارز دیجیتال، شبکه و کارمزد را قبل از تایید نهایی دوباره بررسی کنید.
• در مبالغ بزرگ، از کیف پول‌های چندامضایی و فرآیند تأیید چندمرحله‌ای استفاده کنید.
• هنگام معامله در صرافی‌های غیرمتمرکز، نقدینگی استخر و میزان اسلیپیج را بررسی کنید.
• اگر از ربات یا ایجنت هوش مصنوعی برای انتقال پول استفاده می‌کنید، برای تراکنش‌های بزرگ سقف برداشت و تأیید انسانی تعیین کنید.

شاید همه اینها چند ثانیه بیشتر وقت بگیرند. اما وقتی داستان کسی را می‌خوانید که با یک کلیک ۲۵۰ هزار دلار از دست داده، یا شرکتی که برای انتقال ۲۰۰ دلار نیم میلیون دلار کارمزد داده، آن چند ثانیه دیگر چندان زیاد به نظر نمی‌رسد.

جمع‌بندی؛ در کریپتو گاهی گران‌ترین اشتباه، ساده‌ترین اشتباه است

عجیب‌ترین بخش این داستان‌ها این نیست که میلیاردها دلار ارز دیجیتال گاهی گم شده یا اشتباهی منتقل شده است. عجیب این است که بعضی از آنها با اتفاقی شروع شده‌اند که در دنیای عادی حتی ارزش تعریف کردن هم ندارد:

• یک صفر اضافه.
• یک آدرس اشتباه.
• یک واحد اشتباه.
• یک کارمزد که درست محاسبه نشده.
• یک کلیک زودتر از موعد.

اما روی بلاکچین، همین اشتباه‌های کوچک می‌توانند به اعداد بزرگی تبدیل شوند.

گاهی یک ماینر پول را پس می‌دهد. گاهی صرافی می‌تواند تراکنش‌ها را متوقف کند. گاهی صاحب یک کیف پول ناشناس تصمیم می‌گیرد پول را برگرداند و گاهی هم هیچ‌کس نمی‌تواند کاری کند.

برای همین، شاید بهترین قانون برای کار با ارز دیجیتال همان ساده‌ترین قانون باشد:

قبل از تایید تراکنش، یک بار دیگر همه‌چیز را نگاه کنید؛ چون ممکن است بعد از آن، دیگر فرصتی برای نگاه دوم وجود نداشته باشد.

سوالات متداول