خلاصه مطلب
اینترنت امروز یا وب ۲ با وجود تعاملی بودن، ساختاری متمرکز دارد و کنترل دادهها، حسابها و داراییهای دیجیتال کاربران در اختیار شرکتهای بزرگ است؛ وضعیتی که میتواند به از دست رفتن هویت دیجیتال یا سوءاستفاده از دادهها منجر شود. در مقابل، وب ۳ بهعنوان نسل جدید اینترنت بر پایه بلاکچین، قراردادهای هوشمند، رمزارزها و فناوریهای غیرمتمرکز شکل گرفته و هدف آن بازگرداندن مالکیت داده، دارایی و هویت دیجیتال به خود کاربران است. این تحول میتواند اینترنتی غیرمتمرکز، شفافتر و بدون واسطه ایجاد کند و کاربردهایی مانند امور مالی غیرمتمرکز، بازیهای بلاکچینی و هویت دیجیتال مستقل را گسترش دهد. با این حال، وب ۳ هنوز با چالشهایی مثل پیچیدگی فنی، مسائل قانونی و مشکلات مقیاسپذیری روبهروست و احتمالاً بهجای جایگزینی کامل وب ۲، بهتدریج در کنار آن رشد خواهد کرد و ساختار اینترنت را بهمرور تغییر خواهد داد.
مقدمه
حتما در اخبار یا مقالات مرتبط با ارزهای دیجیتال نام وب ۳ را شنیدهاید، اصطلاحی که به نسل سوم اینترنت اشاره دارد. هرچند که تعاریف مختلفی از وب ۳ وجود دارد و مقالات زیادی برای آن منتشر شده، همچنان بسیاری از کاربران در تعریف نسل سوم اینترنت مشکل دارند و نمیدانند که وب ۳ چیست. به زبان ساده، Web3 نسلی از اینترنت است که تلاش میکند قدرت را از شرکتهای بزرگ بگیرد و به خود کاربران بازگرداند. اگر وب ۲ جایی بود که ما محتوا تولید میکردیم اما مالک واقعی دادههایمان نبودیم، وب ۳ جایی است که میتوانیم مالک دارایی دیجیتال، هویت آنلاین و حتی دادههای شخصی خود باشیم.
در این مقاله از نوبیتکس تصمیم داریم تا یک بار برای همیشه به سوال وب ۳ چیست پاسخ دهیم و مسیر تحول اینترنت از نسل اول تا سوم آن را زیر ذرهبین ببریم.
وب ۳ چیست؟
وب ۳ یا Web3 نسل جدید اینترنت است که بر پایه بلاکچین، رمزارزها و فناوریهای غیرمتمرکز ساخته شده است. در این مدل، بهجای اینکه اطلاعات و داراییهای دیجیتال روی سرورهای یک شرکت خاص ذخیره شوند، روی شبکهای از کامپیوترها در سراسر جهان نگهداری میشوند. این ساختار باعث میشود هیچ نهاد واحدی نتواند کنترل کامل اینترنت را در اختیار داشته باشد.
در وب ۳، مفهوم مالکیت دیجیتال کاملاً تغییر میکند. اگر در وب ۲، حساب کاربری شما در اختیار یک شرکت بود، در وب ۳ داراییها و هویت دیجیتال شما در کیف پول شخصیتان قرار دارند. این یعنی اگر یک پلتفرم از کار بیفتد یا شما را مسدود کند، داراییهایتان از بین نمیروند؛ چون مالک واقعی آنها خود شما هستید.
به زبان ساده، وب ۳ اینترنتی است که در آن کاربران نهتنها محتوا تولید میکنند، بلکه مالک دادهها و داراییهای دیجیتال خود نیز هستند. این نسل از اینترنت تلاش میکند اعتماد را از «شرکتها» به «کد و ریاضیات» منتقل کند.
تفاوت وب ۱، وب ۲ و وب ۳؛ اینترنت چگونه تکامل پیدا کرد؟
برای درک واقعی مفهوم وب ۳، باید کمی به عقب برگردیم و مسیر تحول اینترنت را از ابتدا مرور کنیم. اینترنتی که امروز با آن کار میکنیم، حاصل چند دهه تغییر، آزمایش و تحول در مدلهای ارتباطی و اقتصادی است. وب ۳ در واقع ادامه طبیعی همین مسیر است؛ مسیری که از صفحات ساده و یکطرفه شروع شد، به شبکههای اجتماعی و اقتصاد پلتفرمی رسید و حالا به سمت مالکیت کاربر و غیرمتمرکزسازی حرکت میکند.
بهطور کلی، تکامل اینترنت را میتوان در سه مرحله اصلی خلاصه کرد: وب ۱ که اینترنت «خواندنی» بود، وب ۲ که اینترنت «اجتماعی و تعاملی» شد و وب ۳ که تلاش میکند اینترنتی «مالکیتمحور و غیرمتمرکز» بسازد. هرکدام از این مراحل، پاسخی به محدودیتهای مرحله قبلی بودهاند.
وب ۱ (۱۹۹۴ تا ۲۰۰۴)؛ اینترنتی برای خواندن
وب ۱ اولین نسخه از اینترنتی بود که عموم مردم با آن آشنا شدند. این دوره تقریباً از اواسط دهه ۹۰ میلادی شروع شد و تا اوایل دهه ۲۰۰۰ ادامه داشت. البته ریشههای آن به پروژهای به نام ARPANET در سال ۱۹۶۸ برمیگردد؛ شبکهای که ابتدا برای تبادل داده بین دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی آمریکا طراحی شده بود.
در وب ۱، بیشتر سایتها مجموعهای از صفحات HTML ثابت بودند. کاربران وارد سایت میشدند، اطلاعات را میخواندند و خارج میشدند. خبری از لایک، کامنت، اشتراکگذاری یا تعامل گسترده نبود. نقش کاربر در این دوره بیشتر شبیه خواننده یک مجله دیجیتال بود تا یک تولیدکننده محتوا.
البته برخی سرویسها مثل اتاقهای گفتوگو یا فرومها وجود داشتند، اما تعاملات بسیار محدود بود. حتی انجام تراکنش مالی آنلاین هم تقریباً غیرممکن یا بسیار ناامن بود. برای مثال، در سال ۱۹۹۵ شرکت پیتزا هات سایتی طراحی کرد که کاربران میتوانستند از طریق آن پیتزا سفارش دهند، اما پرداخت باید بهصورت حضوری و نقدی انجام میشد. زیرساختهای رمزنگاری و پرداخت آنلاین هنوز بهاندازه کافی پیشرفته نبودند.
بهطور خلاصه، وب ۱ اینترنتی بود که در آن اطلاعات وجود داشت، اما تعامل، اقتصاد دیجیتال و شبکههای اجتماعی هنوز شکل نگرفته بودند.
وب ۲ (۲۰۰۴ تا امروز)؛ اینترنت تعاملی و اجتماعی
از حدود سال ۲۰۰۴، اینترنت وارد مرحلهای جدید شد. سرعت اینترنت افزایش یافت، زیرساختهای فیبر نوری گسترش پیدا کردند و موتورهای جستوجو بهمراتب قدرتمندتر شدند. همین عوامل باعث شد کاربران انتظار تجربهای تعاملیتر از اینترنت داشته باشند.
در این دوره، شبکههای اجتماعی، سرویسهای اشتراک ویدئو و پلتفرمهای تعاملی بهسرعت رشد کردند. سایتهایی مثل شبکههای اجتماعی، سرویسهای موسیقی و ویدئو، فروشگاههای آنلاین و موتورهای جستوجو تبدیل به ستونهای اصلی اینترنت شدند. کاربران دیگر فقط خواننده نبودند؛ آنها تولیدکننده محتوا، نظردهنده و مشارکتکننده فعال در فضای آنلاین بودند.
اما این تحول یک هزینه پنهان داشت. برای استفاده از این خدمات، کاربران باید حجم زیادی از دادههای شخصی خود را در اختیار پلتفرمها قرار میدادند. بهمرور زمان، شرکتهای بزرگ فناوری به مالک اصلی دادهها، هویت دیجیتال و حتی درآمد کاربران تبدیل شدند. در واقع، کاربران محصول اصلی این پلتفرمها بودند و دادههایشان منبع درآمد شرکتها محسوب میشد.
این مدل هنوز هم اینترنت را تعریف میکند. بخش بزرگی از ترافیک اینترنت در اختیار تعداد محدودی شرکت بزرگ است و همین تمرکز قدرت، یکی از اصلیترین انتقادها به وب ۲ محسوب میشود.
وب ۳ (از ۲۰۰۸ تا آینده)؛ اینترنت غیرمتمرکز و مالکیتمحور
سال ۲۰۰۸ نقطه عطفی در تاریخ اینترنت بود. در این سال، فرد یا گروهی با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو وایتپیپر بیتکوین را منتشر کرد. این سند، مفهوم پول دیجیتال همتابههمتا و فناوری بلاکچین را معرفی کرد؛ سیستمی که بدون نیاز به واسطه، امکان انتقال امن ارزش را فراهم میکرد.
بیتکوین نشان داد که میتوان بدون بانک یا نهاد مرکزی، تراکنش مالی انجام داد. این موضوع نگاهها به اینترنت را تغییر داد. اگر انتقال پول بدون واسطه ممکن است، چرا سایر خدمات اینترنتی هم غیرمتمرکز نشوند؟
با ظهور قراردادهای هوشمند، این ایده شکل جدیتری به خود گرفت. اگر نمیدانید، قراردادهای هوشمند برنامههایی هستند که روی بلاکچین اجرا میشوند و توافقها را بهصورت خودکار و بدون نیاز به واسطه اجرا میکنند. این فناوری راه را برای ایجاد برنامههای غیرمتمرکز در حوزههایی مثل بیمه، بازی، هویت دیجیتال و زنجیره تأمین باز کرد.
در همین دوره، مفهوم «وب ۳» بهعنوان نسخهای جدید از اینترنت مطرح شد. وب ۳ تلاش میکند معماری غیرمتمرکز اولیه اینترنت را با تجربه تعاملی و غنی وب ۲ ترکیب کند. در این مدل، دادهها در اختیار کاربران هستند و تراکنشها با تکیه بر الگوریتمهای رمزنگاری انجام میشوند.
بهجای اینکه کاربران به وعدههای یک شرکت اعتماد کنند، در وب ۳ همهچیز بر اساس کد و منطق ریاضی اجرا میشود. قراردادها دقیقاً همانطور که برنامهریزی شدهاند اجرا میشوند و امکان دستکاری یا تغییر یکطرفه آنها بسیار محدود است.
پس اگر بخواهیم تفاوت این سه نسل را به سادهترین شکل بیان کنیم:
- وب ۱: اینترنت خواندنی بود؛ کاربران فقط مصرفکننده محتوا بودند.
- وب ۲: اینترنت تعاملی است؛ کاربران محتوا تولید میکنند، اما دادهها در اختیار شرکتهاست.
- وب ۳: اینترنت مالکیتمحور است؛ کاربران مالک دادهها، داراییها و هویت دیجیتال خود هستند.
چرا وب ۳ به وجود آمد؟
یکی از مهمترین دلایل شکلگیری وب ۳، تمرکز بیشازحد قدرت در دست شرکتهای فناوری بود. در وب ۲، تعداد محدودی شرکت بزرگ مثل گوگل و آمازون کنترل بخش بزرگی از اینترنت را در اختیار دارند. آنها تعیین میکنند چه محتوایی دیده شود، چه حسابی حذف شود و چه الگوریتمی بر زندگی دیجیتال کاربران تأثیر بگذارد.
موضوع دیگر، حریم خصوصی و دادههاست. دادههای کاربران به یک دارایی ارزشمند تبدیل شدهاند و اغلب بدون شفافیت کافی جمعآوری و فروخته میشوند. بسیاری از کاربران حتی نمیدانند چه اطلاعاتی از آنها ذخیره شده یا چگونه استفاده میشود. حتما بارها شنیدهاید که فیسبوک اطلاعات کاربران را جمع میکند و برای تبلیغات و اهداف تجاری به دیگران میفروشد.
وب ۳ پاسخی به این دغدغههاست. ایده اصلی این است که کنترل داده، هویت و داراییهای دیجیتال باید در اختیار خود کاربران باشد. بهجای اعتماد به یک نهاد مرکزی، ساختارهای غیرمتمرکز طراحی میشوند که قوانین آنها در قالب کد اجرا میشود و امکان سوءاستفاده کاهش مییابد. این رویکرد تلاش میکند اینترنتی شفافتر، عادلانهتر و کاربرمحورتر ایجاد کند.
نگاهی به فناوریهای اصلی پشت وب ۳
وب ۳ یک ابزار یا اپلیکیشن خاص نیست؛ بلکه «معماری جدید اینترنت» است. این معماری از چند فناوری کلیدی ساخته شده که هرکدام قطعهای از پازل غیرمتمرکزسازی را کامل میکنند. اگر بلاکچین ستون فقرات باشد، قراردادهای هوشمند مغز سیستم هستند، رمزارزها خون در رگهای آناند و ذخیرهسازی غیرمتمرکز حافظه آن.
در ادامه، این اجزا را نه فقط بهعنوان فناوری، بلکه بهعنوان اجزای حیاتی اکوسیستم وب ۳ بررسی میکنیم:
بلاکچین؛ زیرساخت اعتماد در وب ۳
بلاکچین یک دفترکل توزیعشده است که دادهها را بهصورت شفاف، عمومی و تغییرناپذیر ثبت میکند. بهجای اینکه اطلاعات در یک سرور مرکزی نگهداری شوند، روی هزاران نود در سراسر جهان ذخیره میشوند. هر بلاک از اطلاعات به بلاک قبلی متصل است و همین زنجیره، امنیت شبکه را تضمین میکند.
اما نقش بلاکچین در وب ۳ چیست؟
بلاکچین «لایه اعتماد» اینترنت جدید است. در وب ۲ ما به شرکتها اعتماد میکنیم؛ در وب ۳ به کد و رمزنگاری اعتماد میکنیم. بلاکچین باعث میشود تراکنشها، مالکیتها و سوابق بهصورت عمومی و قابل بررسی ثبت شوند، بدون اینکه نیاز به یک نهاد مرکزی برای تایید وجود داشته باشد.
در واقع، بدون بلاکچین، وب ۳ فقط یک ایده است. این فناوری همان زیرساختی است که امکان حذف واسطه و ایجاد مالکیت دیجیتال واقعی را فراهم میکند.
قراردادهای هوشمند؛ موتور اجرای توافقها
قراردادهای هوشمند برنامههایی هستند که روی بلاکچین اجرا میشوند و بهصورت خودکار، شرایط از پیش تعیینشده را اجرا میکنند. اگر شرطی برقرار شود، نتیجه بدون دخالت انسان اجرا میشود.
اما اهمیت آنها در Web3 چیست؟
قراردادهای هوشمند «منطق اجرایی» وب ۳ هستند. اگر بلاکچین دفتر ثبت باشد، قراردادهای هوشمند سیستم عملیاتی آن هستند. آنها امکان ساخت اپلیکیشنهای غیرمتمرکز (dApps) از صرافیهای غیرمتمرکز گرفته تا سیستمهای رأیگیری، بیمه، وامدهی و بازیهای بلاکچینی را فراهم میکنند.
نکته مهم این است که اجرای قراردادها به برند یا وعده انسانی وابسته نیست. کد دقیقاً همان کاری را انجام میدهد که برایش نوشته شده است. نتیجه؟ کاهش خطای انسانی، حذف فساد و افزایش شفافیت خواهد بود.
رمزارزها؛ سوخت اقتصادی وب ۳
رمزارزها پول بومی اینترنت غیرمتمرکز هستند. جدای از خرید و فروش ارزهای دیجیتال که یک فعالیت پرطرفدار است، آنها امکان انتقال ارزش را بدون بانک، بدون مرز و بدون واسطه فراهم میکنند.
به زبان ساده، ارزهای دیجیتال را میتوان «موتور اقتصادی» وب ۳ توصیف کرد. هر اکوسیستم غیرمتمرکز برای ادامه حیات نیاز به مشوق اقتصادی دارد. رمزارزها به کاربران انگیزه میدهند که در تأمین امنیت شبکه مشارکت کنند، نقدینگی فراهم کنند، رأی بدهند یا در توسعه پروژه نقش داشته باشند.
در واقع، وب ۳ فقط یک اینترنت فنی نیست؛ یک اقتصاد جدید دیجیتال است. و رمزارزها ستون این اقتصاد هستند.
توکنها و NFTها؛ ابزار مالکیت و مشارکت
توکنها میتوانند نماینده دارایی، حق رأی، سهم یک پروژه یا دسترسی به خدمات خاص باشند. آنها لایهای از مالکیت و حاکمیت را به اینترنت اضافه میکنند.
در وب ۳، توکنها ابزار «سازماندهی اجتماعی و اقتصادی» هستند. پروژهها میتوانند از طریق توکنها، مالکیت را میان کاربران توزیع کنند. این یعنی کاربران فقط مصرفکننده نیستند؛ سهامدار و تصمیمگیرنده هم هستند.
NFTها نیز مفهوم مالکیت دیجیتال منحصربهفرد را وارد اینترنت کردند. پیش از آن، هر فایل دیجیتال قابل کپی بود؛ اما NFT امکان اثبات مالکیت یک دارایی خاص را فراهم کرد. در وب ۳، هر قطعه از اطلاعات یا دادههای کاربر میتواند یک NFT باشد و مالکیت دیجیتال منحصربهفردی داشته باشد.
ذخیرهسازی غیرمتمرکز؛ حافظه مقاوم در برابر سانسور
در وب ۲، فایلها روی سرورهای شرکتها ذخیره میشوند. اگر آن شرکت تصمیم بگیرد محتوایی را حذف کند، شما کنترلی ندارید.
در وب ۳، سیستمهای ذخیرهسازی غیرمتمرکز فایلها را بین نودهای مختلف توزیع میکنند. این کار باعث میشود دادهها در برابر سانسور، خرابی سرور یا حملات مقاومتر باشند.
نقش این فناوری در وب ۳، تکمیل زنجیره غیرمتمرکزسازی است. اگر منطق و تراکنشها غیرمتمرکز باشند اما دادهها روی سرور متمرکز ذخیره شوند، هنوز وابستگی وجود دارد. ذخیرهسازی غیرمتمرکز این وابستگی را کاهش میدهد و معماری وب ۳ را کامل میکند.
ویژگیهای کلیدی وب ۳
وب ۳ مجموعهای از ویژگیها را ارائه میدهد که آن را از نسلهای قبلی اینترنت متمایز میکند. این ویژگیها در کنار هم، ساختار جدیدی از تعامل دیجیتال را شکل میدهند.
- غیرمتمرکز است: در وب ۳، اطلاعات روی شبکهای از نودها توزیع میشود و هیچ نقطه کنترل واحدی وجود ندارد. این ساختار باعث میشود سیستم در برابر سانسور و حملات مقاومتر باشد.
- خود کاربر مالک داده است: در این مدل، هویت و دارایی دیجیتال در اختیار خود کاربر است. کیف پول دیجیتال بهنوعی شناسه شما در وب ۳ محسوب میشود و کنترل آن در دست خودتان است.
- به واسطه نیازی ندارد: بسیاری از خدمات مالی و دیجیتال در وب ۳ بدون نیاز به واسطه انجام میشوند. کاربران میتوانند بهطور مستقیم با یکدیگر تعامل و تراکنش داشته باشند و عملا واسطهها را حذف میکند.
- شفافیت و امنیت بیشتری دارد: قوانین در قالب کدهای قراردادهای هوشمند اجرا میشوند و همه میتوانند در بستر بلاکچین آنها را بررسی کنند. این موضوع باعث افزایش شفافیت و کاهش احتمال تقلب میشود.
وب ۳ در دنیای واقعی چه کاربردی دارد؟
یکی از مهمترین کاربردهای وب ۳ در دنیای واقعی، امور مالی غیرمتمرکز یا همان دیفای است. در این حوزه، کاربران میتوانند بدون نیاز به بانک، وام بگیرند، سپردهگذاری کنند یا داراییهای خود را معامله کنند. همه این فرآیندها از طریق قراردادهای هوشمند انجام میشود.
بازیهای بلاکچینی و متاورس نیز از دیگر کاربردهای مهم وب ۳ هستند. در این فضاها، بازیکنان مالک آیتمها و داراییهای درون بازی هستند و میتوانند آنها را خریدوفروش کنند.
شبکههای اجتماعی غیرمتمرکز، سیستمهای رأیگیری دیجیتال، هویت غیرمتمرکز و حتی زنجیره تأمین نیز از حوزههایی هستند که وب ۳ میتواند در آنها تحول ایجاد کند.
نگاهی به مزایا و معایب وب ۳
وب ۳ مانند هر فناوری نوظهور دیگری، در کنار فرصتها، چالشها و محدودیتهایی نیز دارد که در این بخش مزایا و معایب آن را زیر ذرهبین میبریم:
مزایای وب ۳
- کنترل بیشتر کاربران بر دارایی و دادهها: کاربران مالک واقعی داراییهای دیجیتال خود هستند و میتوانند بدون وابستگی به پلتفرمها، آنها را مدیریت کنند.
- حذف واسطهها: بسیاری از خدمات مالی و دیجیتال بدون نیاز به بانک یا شرکتهای واسطه انجام میشوند که میتواند هزینهها را کاهش دهد.
- مقاومت در برابر سانسور: در شبکههای غیرمتمرکز، حذف یا مسدودسازی حسابها بهسادگی امکانپذیر نیست.
معایب و چالشهای وب ۳
- پیچیدگی برای کاربران تازهکار: مفهوم وب ۳ و تمرکززدایی و فناوریهای پشت پرده آن از جمله مدیریت کیف پول و کلید خصوصی برای بسیاری از کاربران، به خصوص افراد تازهوارد دشوار است.
- کارمزدها و مقیاسپذیری: برخی شبکهها در زمان شلوغی کارمزد بالایی دارند یا سرعت پایینی ارائه میدهند. همین موضوع مانعی برای پذیرش بیشتر وب ۳ است.
- مشکلات قانونی و رگولاتوری: قوانین مرتبط با وب ۳ هنوز در بسیاری از کشورها شفاف نیست. برخی کشورها بلاکچین و ارزهای دیجیتال را ممنوع اعلام کردهاند و برخی دیگر همچنان قوانین مشخصی برای این حوزه ندارند.
- کلاهبرداریها و پروژههای بیکیفیت: بهدلیل نوپا بودن این حوزه، پروژههای تقلبی و طرحهای پانزی در آن زیاد دیده میشود.
آیا وب ۳ جایگزین وب ۲ میشود؟
یکی از رایجترین تصورات درباره وب ۳ این است که قرار است اینترنت فعلی را بهطور کامل کنار بزند و جای آن را بگیرد؛ شبیه به انقلابی که یکشبه همهچیز را تغییر میدهد. اما واقعیت این است که تاریخ فناوری معمولاً چنین مسیرهای ناگهانی و صفر و یکی را تجربه نمیکند. اینترنت امروزی حاصل دههها سرمایهگذاری، توسعه زیرساخت و تغییر عادات کاربران است و بهسختی میتوان انتظار داشت که چنین ساختاری یکباره کنار گذاشته شود.
وب ۲ طی بیش از دو دهه، اکوسیستمی عظیم ساخته است؛ از شبکههای اجتماعی و موتورهای جستوجو گرفته تا فروشگاههای آنلاین، خدمات ابری و اپلیکیشنهای موبایلی. میلیاردها کاربر روزانه از این خدمات استفاده میکنند و کسبوکارهای بزرگ و کوچک به آن وابستهاند. این وابستگی، وب ۲ را به یک زیرساخت حیاتی تبدیل کرده که جایگزینی کامل آن، نه از نظر فنی ساده و نه از نظر اقتصادی منطقی است.
در عوض، چیزی که در حال شکلگیری است، یک «مدل ترکیبی» است. بسیاری از شرکتهای بزرگ فناوری، بهجای مقابله با وب ۳، در حال آزمایش و ادغام بخشهایی از آن در محصولات خود هستند. برای مثال، برخی شبکههای اجتماعی در حال آزمایش مالکیت توکنی، هویت مبتنی بر بلاکچین یا کیف پولهای دیجیتال هستند. این روند نشان میدهد که آینده اینترنت احتمالاً نه کاملاً متمرکز خواهد بود و نه کاملاً غیرمتمرکز.
از طرف دیگر، بسیاری از خدمات اینترنتی ذاتاً به متمرکز بودن نیاز دارند. برای مثال، سرویسهای استریم ویدئو، شبکههای تحویل محتوا یا موتورهای جستوجو برای ارائه تجربه سریع و پایدار، به زیرساختهای متمرکز وابستهاند. در مقابل، حوزههایی مثل امور مالی، مالکیت دیجیتال، رأیگیری یا هویت آنلاین، بیشتر مستعد غیرمتمرکز شدن هستند. به همین دلیل، وب ۳ احتمالاً در برخی بخشها رشد انفجاری خواهد داشت و در برخی دیگر نقش مکمل را ایفا میکند.
در نهایت، بهجای یک «انقلاب ناگهانی»، بیشتر با یک «تکامل تدریجی» مواجه خواهیم شد. همانطور که وب ۲ بهتدریج روی زیرساختهای وب ۱ شکل گرفت، وب ۳ نیز بهآرامی در دل اینترنت فعلی رشد خواهد کرد. شاید کاربر عادی حتی متوجه این تغییر نشود؛ اما پشت صحنه، مدل مالکیت، اقتصاد و اعتماد در اینترنت بهتدریج دگرگون خواهد شد.
آینده وب ۳ چگونه خواهد بود؟
آینده وب ۳ به یک عامل کلیدی وابسته است: «پذیرش عمومی». تا زمانی که استفاده از کیف پولهای دیجیتال، تعامل با قراردادهای هوشمند یا مدیریت کلیدهای خصوصی برای کاربر عادی پیچیده و ترسناک باشد، این فناوری نمیتواند آنچنان پذیرفته شود. بنابراین، مهمترین میدان رقابت در سالهای آینده، نه فقط در سطح فناوری، بلکه در سادهسازی تجربه کاربری خواهد بود.
اگر ابزارهای وب ۳ بهاندازه اپلیکیشنهای امروزی ساده، سریع و قابل فهم شوند، ورود کاربران جدید به این فضا بهشدت افزایش خواهد یافت. همانطور که اینترنت در دهه ۹۰ میلادی فقط برای متخصصان قابل استفاده بود و بعدها با مرورگرها و گوشیهای هوشمند به زندگی روزمره مردم راه پیدا کرد، وب ۳ نیز احتمالاً مسیر مشابهی را طی خواهد کرد.
یکی از مهمترین سناریوهای آینده، ترکیب وب ۳ با فناوریهای دیگر است. تصور کنید دستگاههای اینترنت اشیا بتوانند بهطور خودکار و بدون واسطه با یکدیگر تراکنش مالی انجام دهند؛ یا یک مدل هوش مصنوعی، برای استفاده از دادهها یا منابع پردازشی، بهصورت خودکار به دیگر سیستمها پرداخت کند. این مدلها میتوانند اقتصادهایی کاملاً جدید ایجاد کنند که در آن انسانها و ماشینها در یک شبکه مالی مشترک فعالیت میکنند.
همچنین، ترکیب وب ۳ با واقعیت مجازی و متاورس میتواند مفهوم مالکیت دیجیتال را وارد زندگی روزمره کند. در چنین فضایی، داراییهای دیجیتال فقط آیتمهای داخل یک بازی بلاکچینی نخواهند بود، بلکه بخشی از هویت آنلاین و حتی اقتصاد شخصی افراد میشوند. در این حالت، زمین مجازی، آواتار، آثار هنری دیجیتال یا حتی مدارک تحصیلی میتوانند بهصورت توکن روی بلاکچین ثبت شوند.
با این حال، آینده وب ۳ فقط به فناوری وابسته نیست. سه عامل مهم نوآوری فنی، قانونگذاری شفاف و آموزش آگاهی کاربران در موفقیت آن نقش دارند. اگر این سه عامل به تعادل برسند، وب ۳ میتواند به یکی از بزرگترین تحولات تاریخ اینترنت تبدیل شود؛ تحولی که نهتنها نحوه استفاده ما از اینترنت، بلکه مدلهای اقتصادی و اجتماعی آنلاین را نیز تغییر میدهد.
چگونه وارد دنیای وب ۳ شویم؟
ورود به وب ۳ برخلاف تصور بسیاری از افراد، نیاز به دانش فنی پیچیده ندارد. کافی است چند قدم ساده را بردارید تا بهتدریج با این فضا آشنا شوید. اولین و مهمترین قدم، ساخت یک کیف پول دیجیتال است. این کیف پول در واقع هویت شما در دنیای وب ۳ محسوب میشود؛ جایی که داراییها، توکنها و تعاملات شما ثبت میشود.
برخلاف حسابهای کاربری در وب ۲، در وب ۳ هیچ شرکت یا پشتیبانی مرکزی برای بازیابی رمز عبور وجود ندارد. کلید خصوصی یا عبارت بازیابی، تنها راه دسترسی به داراییهای شماست. به همین دلیل، نگهداری امن این اطلاعات مهمترین اصل در ورود به وب ۳ است. اگر کلید خصوصی را از دست بدهید، دسترسی به داراییها نیز برای همیشه از بین میرود.
بعد از ساخت کیف پول، میتوانید از پلتفرمهایی مثل صرافی نوبیتکس مقدار کمی رمزارز تهیه کنید و با یکی از برنامههای غیرمتمرکز تعامل داشته باشید. این تعامل میتواند شامل تبدیل توکنها، خرید یک NFT، شرکت در یک بازی بلاکچینی یا رأی دادن در یک پروژه باشد. تجربه عملی، بهترین راه برای درک مفاهیم وب ۳ است.
در گام بعدی، آموزش نقش بسیار مهمی دارد. وب ۳ فضایی پر از فرصت است، اما در کنار آن، پروژههای ضعیف و کلاهبرداریها نیز وجود دارند. مطالعه درباره پروژهها، شناخت مدل درآمدی آنها، بررسی تیم توسعه و درک ریسکها، به شما کمک میکند تصمیمهای آگاهانهتری بگیرید.
در نهایت، ورود به وب ۳ را نباید یک «حرکت ناگهانی و پرریسک» تصور کرد. بهتر است این مسیر را مثل یادگیری یک مهارت جدید ببینید. با قدمهای کوچک، سرمایه کم و زمان کافی برای یادگیری، میتوان بهتدریج وارد این اکوسیستم شد و از فرصتهای آن استفاده کرد. اگر با دید آموزشی و بلندمدت وارد این فضا شوید، وب ۳ میتواند به یکی از مهمترین مهارتهای دیجیتال شما در سالهای آینده تبدیل شود.
سخن نهایی
وب ۳ تلاشی برای بازتعریف اینترنت است؛ اینترنتی که در آن کاربران نهتنها مصرفکننده، بلکه مالک و تصمیمگیرنده هستند. این تحول میتواند ساختار قدرت، اقتصاد دیجیتال و حتی مفهوم هویت آنلاین را تغییر دهد.
بااینحال، مسیر پیش رو بدون چالش نیست. فناوری هنوز در حال تکامل است و نیاز به بهبود تجربه کاربری و چارچوبهای قانونی دارد. اگر این موانع برطرف شوند، وب ۳ میتواند اینترنتی بسازد که شفافتر، عادلانهتر و کاربرمحورتر از گذشته باشد؛ اینترنتی که در آن ارزش واقعی به کسانی میرسد که آن را میسازند.
سوالات متداول
در وب ۳، کاربران مالک دادهها و داراییهای دیجیتال خود هستند، در حالی که در وب ۲ این دادهها در اختیار شرکتها قرار دارد.
خیر، مرور بسیاری از بخشها رایگان است، اما برای انجام تراکنش روی بلاکچین معمولاً نیاز به مقدار کمی ارز دیجیتال برای کارمزد دارید.
از نظر ساختار، وب ۳ شفافتر و مقاومتر در برابر سانسور است، اما مسئولیت امنیت داراییها بر عهده خود کاربر است.
خیر، ارز دیجیتال تنها یکی از ابزارهای مالی در دنیای وب ۳ است. وب ۳ کل زیرساخت اینترنت را شامل میشود.
در حال حاضر کمی پیچیده است، اما ابزارها و رابطهای کاربری بهسرعت در حال سادهتر شدن هستند.
