پرسودترین بازارهای ایران در ۱۰ سال گذشته؛ مقایسه طلا، دلار، بورس، مسکن و بیت کوین
خلاصه مطلب
در اقتصادهای تورمی، سرمایهگذاری یک «انتخاب» برای رشد ثروت نیست؛ بلکه یک «ضرورت» برای بقا و حفظ قدرت خرید است. اما کدام بازارها در ۱۰ سال گذشته بیشترین بازدهی را داشتهاند؟ بررسی عملکرد ۱۰ ساله بازارهای مالی در ایران نشان میدهد بیت کوین با سود مرکب دلاری/ ریالی و بازدهی نزدیک به ۵۰۰درصدی، پرسودترین دارایی برای سرمایهگذاری بوده است. در میان بازارهای سنتی، طلا بهترین ترکیب از بازدهی بالا و نقدشوندگی سریع را ثبت کرده و شاخص کل بورس با وجود نوسانات شدید، بازدهی خوبی در افق زمانی بلندمدت داشته است. بازار مسکن بدون احتساب درآمد اجاره، همچنان گزینهای امن برای سرمایهگذاری به شمار میرود؛ اما بسیاری از افراد جامعه بودجه کافی برای سرمایهگذاری در آن را ندارند. با این تفاصیل، مطمئنترین استراتژی برای مهار تورم، تشکیل یک سبد سرمایهگذاری متنوع است.
مقدمه
تحریمهای اقتصادی، نوسانات ارزی، تحولات ژئوپلیتیکی، جنگ و تورم دائمی، چهره بازارهای سرمایه را بهطور بنیادین دگرگون میکنند. اگر از همین حالا که روزهای آغازین بهار ۱۴۰۵ را سپری میکنیم، به ۱۰ سال گذشته نگاه کنیم، متوجه میشویم که نگهداری پول نقد بهشکل ریال، چه اشتباه مالی بزرگی است. اما سؤال اصلی این است که در دهه گذشته، در کدام بازار باید سرمایهگذاری میکردیم که هم ارزش پولمان حفظ میشد و هم سود واقعی بههمراه میآورد؟ در این مقاله از مجله نوبیتکس، با استناد به آمار و ارقام موجود، میزان سوددهی پنج بازار اصلی سرمایهگذاری شامل طلا، دلار، مسکن، بورس و بیت کوین را بررسی میکنیم. با ما همراه باشید.
نکته مهم: اینکه یک دارایی در گذشته بازدهی فوقالعادهای داشته است، تضمینی برای آینده نیست. همیشه باید شرایط اقتصادی، سیاسی و بینالمللی را مد نظر قرار دهید و بعد از تحقیقات کامل، کلاس دارایی مورد نظرتان را انتخاب کنید.
مبنای محاسبات و روششناسی
شاید بخواهید بدانید ما بر چه اساسی بازدهی بازارهای سرمایه در دهه گذشته را بررسی کردهایم. در ادامه مبنای محاسبات، روششناسی و منابع بهکاررفته در این مقاله را مشاهده میکنید:
بازه زمانی: نقطه آغاز محاسبات فروردین ۱۳۹۵ و نقطه پایانی آن، فروردین ۱۴۰۵ در نظر گرفته شده است. این دوره دهساله شامل چرخههای رکود و رونق در بازارهای مختلف بهانضمام تأثیر جنگ در سال گذشته است.
فرمول محاسبه بازدهی (ROI): برای درک اینکه هر بازار چند درصد به سرمایه اولیه افراد اضافه کرده است، از فرمول استاندارد نرخ بازده سرمایهگذاری (ROI) استفاده کردهایم:
در این معادله، Vf معادل ارزش نهایی دارایی در بهار ۱۴۰۵ است و Vi معادل ارزش اولیه دارایی در بهار ۱۳۹۵ است.
بازده اسمی و بازده واقعی: بازده اسمی رشد عددی سرمایه است که نرخ تورم در آن لحاظ نشده است. برای نمونه، اگر قیمت پراید شما از ۱۰۰ میلیون تومان به ۸۰۰ میلیون تومان رسیده است، به این معنا نیست که قدرت خرید شما ۸ برابر شده است!
بازده واقعی نرخ تورم را هم در نظر میگیرد و با فرمول زیر محاسبه میشود:
در این فرمول، r بازدهی است و میانگین تورم سالانه، براساس دادههای رسمی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران، حدود ۳۵٪ است.
منابع استفادهشده: منابع اطلاعاتی شامل بانک مرکزی ایران، سازمان بورس و اوراق بهادار، اتحادیه طلا و جواهر و سایر مراکز معتبر آماری است.
حال بیایید بررسی بازارها را شروع کنیم.
بررسی بازار طلا و سکه
در کشور ما، سرمایهگذاری روی طلا به دو شکل رایج خرید طلای گرمی ۱۸ عیار و خرید سکه انجام میشود. این دو هم در قیمت و هم در بازدهی تفاوتهایی دارند. به همین دلیل، در این بخش هم میزان بازدهی طلای ۱۸ عیار و هم سکه بهار آزادی طرح جدید را در ده سال گذشته بررسی میکنیم.
| طلا | سکه طرح جدید | |
| قیمت در بهار ۱۳۹۵ | هر گرم ۱۰۵٬۰۰۰ تومان | حدود ۱٬۰۲۶٬۳۰۰ تومان |
| قیمت در بهار ۱۴۰۵ | هر گرم ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان | حدود ۱۸۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| ضریب رشد | حدود ۱۷۱٫۴ برابر | حدود ۱۸۱٫۳ برابر |
| بازده کل (ROI) | ۱۷٬۰۴۳ درصد | حدود ۱۸٬۰۳۰ درصد |
| رشد سالانه مرکب (CAGR) | تقریباً ۶۷٫۳ درصد در هر سال | تقریباً ۶۸٫۱ درصد در هر سال |
| بازده واقعی (با احتساب تورم) | ۷۳۸ درصد | ۷۸۷ درصد |
تحلیل عملکرد طلا و سکه
طلا با قدمت هزاران ساله خود، در همه فرهنگها بهعنوان یک دارایی ضدتورمی برای جلوگیری از کاهش ارزش پول عمل کرده است. در کشور ما هم بیشتر از آنکه کاربرد تزئینی و تجملاتی داشته باشد، برای سرمایهگذاری به کار میرود. بهویژه در دهه گذشته که تورم تا حد زیادی از کنترل خارج شده، سرمایهگذاری در این فلز گرانبها اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است.
طلا: همانطور که مشاهده میکنید، قیمت طلا در این دهه بیش از ۱۷۰ برابر رشد کرد. دلیلش این است که قیمت طلا در کشور ما از دو متغیر اصلی تأثیر میپذیرد: قیمت جهانی اونس طلا و تغییرات داخلی قیمت دلار. در دهه گذشته، در چند دوره با جهش نرخ ارز روبهرو بودیم که بهشکل مستقیم بر قیمت طلا اثر گذاشت. همچنین، بهخاطر کاهش ارزش ریال و تورم ساختاری تقاضا برای طلا افزایش یافت که به رشد قیمتی آن منجر شد.
سکه: از سوی دیگر، سکه بهدلیل تقاضای داخلی بالا و تأثیرپذیری همزمان از قیمت جهانی اونس طلا و نرخ دلار، بازدهی فوقالعادهای در دهه گذشته نشان داده است که حتی بیشتر از طلای خام و آبشده بود. دلیل آن، وجود پدیدهای با عنوان «حباب سکه» در برخی مقاطع زمانی است که باعث تقاضای هیجانی برای این کالای نقدشونده میشود. درنتیجه، قیمت سکه بسیار بیشتر از ارزش ذاتی مقدار طلای بهکاررفته در آن رشد میکند.
مزایای سرمایهگذاری در طلا و سکه
- نقدشوندگی بسیار بالا؛
- حفظ ارزش در برابر تورم؛
- بدون نیاز به دانش تخصصی؛
- امکان خرید با سرمایههای کوچک.
معایب سرمایهگذاری در طلا و سکه
- ریسک نگهداری طلای فیزیکی شامل خطر گمشدن یا سرقت؛
- ریسک طلا یا سکه تقلبی؛
- تأثیرپذیری از حباب قیمتی (فقط درباره سکه)؛
- هزینههای جانبی بالا مثل اجرت ساخت و مالیات بر ارزش افزوده (مگر اینکه طلای دستدوم بخرید)؛
- نداشتن جریان درآمدی مثل اجاره یا سود.
اگر ۱۰ سال پیش طلا یا سکه میخریدید، امروز چقدر پول داشتید؟
فرض کنیم سال ۱۳۹۵ بهاندازه ۱۰ میلیون تومان در طلا سرمایهگذاری میکردید. با این مقدار پول، میتوانستید حدود ۹۵ گرم طلا بخرید که با احتساب قیمت امروز، سرمایه شما به ۱٫۷ میلیارد تومان میرسید. با همین ۱۰ میلیون تومان اگر سکه خریده بودید، امروز ۱ میلیارد و ۸۱۳ میلیون تومان داشتید!
بررسی بازار ارز
یکی از گزینههای سرمایهگذاری در ایران برای مقابله با تورم، خرید ارزهای خارجی بهصورت اسکناس کاغذی است. معمولاً پرطرفدارترین ارزها در درجه اول دلار آمریکا و یورو هستند. بازدهی بازار ارز بهویژه دلار آمریکا، در ۱۰ سال گذشته بهصورت زیر بوده است:
| قیمت دلار در بهار ۱۳۹۵ | حدود ۳۵۰۰ تومان |
| قیمت دلار در بهار ۱۴۰۵ | حدود ۱۵۸٬۵۰۰ تومان |
| ضریب رشد | ۴۵٫۳ برابر |
| بازده کل (ROI) | ۴۴۲۸٫۵ درصد |
| رشد سالانه مرکب (CAGR) | تقریباً ۴۶٫۴ درصد در هر سال |
| بازده واقعی (با احتساب تورم) | ۱۲۲ درصد |
تحلیل عملکرد ارزهای خارجی
همانطور که مشاهده میکنید، بازدهی واقعی دلار در ۱۰ سال گذشته با طلا و سکه قابل مقایسه نیست. دلیلش این است که خرید دلار سرمایهگذاری مولد به شمار نمیرود و بنابراین، ارزش افزودهای (مثل سود سهام، سود بانکی یا حتی اجارهبها) ارائه نمیدهد. همچنین سود مرکب دوگانه مانند طلا و سکه ندارد. درنتیجه، اقتصاددانان بر این باورند که خرید ارزی مانند دلار فقط برای حفظ ارزش ریال مناسب است و اگر در ۱۰ سال گذشته دلار خریده باشید، فقط پول نقد خود را از تورم نجات دادهاید. بهطور کلی، سرمایهگذاری در ارز اگرچه سودآور است، تا حد زیادی تحتتأثیر عوامل زیر قرار دارد:
- سیاستهای ارزی بانک مرکزی مثل سامانه نیما و بازار متقابل؛
- مداخلات دولتی مثل تثبیت مصنوعی نرخ ارز؛
- عوامل خارجی مثل خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ و تشدید تحریمها.
مزایای سرمایهگذاری در دلار
- نقدشوندگی بالا؛
- ابزار پوشش ریسک برای کاهش ارزش ریال؛
- بازار بسیار فعال؛
- نگهداری آسانتر نسبت به طلا (هرچند هنوز ریسک نگهداری فیزیکی آن نسبتاً بالاست).
معایب سرمایهگذاری در دلار
- تورم جهانی دلار بهویژه بعد از دوران پاندمی کرونا باعث شده است قدرت خرید امروز با دلار نسبت به ۱۰ سال گذشته در بازارهای جهانی کمتر باشد؛
- خطراتی نظیر سرقت، آتشسوزی و خرید اسکناسهای تقلبی وجود دارد؛
- ریسکهای قانونی و سیاستهای ارزی بر آن حاکم است؛
- بازار رسمی شفاف برای سرمایهگذاری در دلار وجود ندارد. همین حالا از چند صرافی یا طلافروشی بپرسید دلار چند است، هریک قیمت متفاوتی به شما خواهد داد.
اگر ۱۰ سال پیش دلار میخریدید، امروز چقدر پول داشتید؟
با خرید ۱۰ میلیون تومان دلار در سال ۱۳۹۵، امروز ارزش سرمایهتان ۴۵۳ میلیون تومان بود. فراموش نکنید این مقدار بازدهی چشمگیر است؛ اما هرچه دلار گرانتر شده است، قدرت خرید شما هم کاهش یافته است. به این دلیل که افزایش نرخ دلار بر قدرت خرید جامعه تأثیر مستقیم دارد.
بررسی شاخص بورس ایران
بازار سهام ایران در یک دهه گذشته روزهای تاریخی عجیبی را پشتسر گذاشته است. محاسبات مربوط به بازدهی شاخص بورس بین سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ بهصورت زیر است:
| شاخص بورس در بهار ۱۳۹۵ | حدود ۸۱٬۵۰۰ واحد |
| شاخص بورس در بهار ۱۴۰۵ | حدود ۳٬۶۸۰٬۰۰۰ واحد |
| ضریب رشد | ۴۵٫۱ برابر |
| بازده کل (ROI) | ۴٬۴۱۵ درصد |
| رشد سالانه مرکب (CAGR) | تقریباً ۴۶٫۳ درصد در هر سال |
| بازده واقعی (با احتساب تورم) | ۱۲۱ درصد |
تحلیل عملکرد بازار سهام
در سالهای اولیه دهه گذشته از سال ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷، شاخص بورس رشد متوسطی داشت؛ اما در یک بازه کوتاهمدت بین سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ با ورود سرمایههای مردمی، با جهش خیرهکنندهای روبهرو شد. ورود گسترده سرمایهگذاران جدید، رشد نقدینگی و افزایش نرخ ارز باعث شد قیمت سهام بسیاری از شرکتها بهسرعت افزایش پیدا کند.
بااینحال، شاخص بورس بعد از رسیدن به اوج تاریخی خود در مرداد ۱۳۹۹، وارد یک دوره اصلاح و رکود طولانی شد که بسیاری از سرمایهگذاران تازهوارد را متضرر کرد. آنهایی که در اوج قیمت وارد بازار شده بودند، با ترس در کف قیمت از آن خارج شدند. متأسفانه سیاستهای دولتی شامل دخالتهای دستوری و قیمتگذاری به شوک روانی و درنتیجه، زیانهای سنگین در دورههای نزولی انجامید.
رشد بازار سهام در این دهه عمدتاً ناشی از چند عامل ازجمله افزایش نرخ ارز و رشد سودآوری شرکتهای صادراتی، تورم بالا و رشد اسمی دارایی شرکتها، افزایش نقدینگی در اقتصاد و رشد قیمت جهانی کالاها برای شرکتهای کامودیتی (کالامحور) بوده است.
نکته: بازار سهام نسبت به سایر سرمایهگذاریها یک برتری ویژه دارد و آن ارائه سود نقدی است. وقتی شما سهام یک شرکت پتروشیمی یا فولاد را میخرید، نهتنها قیمت خود سهم با تورم رشد میکند، بخشی از سود عملیاتی شرکت هم بهصورت نقدی برای شما واریز میشود. اگر با دیدگاه بلندمدت در ده سال گذشته، سودهای نقدی دریافتی را مجدداً به سهام تبدیل میکردید، با برخورداری از اثر سود مرکب، بازدهی واقعی شما به بیش از ۴۰۰۰ درصد میرسید.
مزایای سرمایهگذاری در بازار سهام
- امکان سرمایهگذاری با سرمایه کم؛
- نقدشوندگی مناسب؛
- امکان دریافت جریان درآمدی (سود نقدی)؛
- تنوع بالای صنایع و شرکتها.
معایب سرمایهگذاری در بازار سهام
- نوسانات شدید بازار؛
- ریسک تصمیمات سیاستی و دولتی؛
- نیاز به دانش تحلیلی برای انتخاب سهام مناسب؛
- احتمال شکلگیری حباب در برخی دورهها؛
- نیاز به صرف زمان برای رصدکردن بازار.
اگر ۱۰ سال پیش سهام میخریدید، امروز چقدر پول داشتید؟
با خرید ۱۰ میلیون تومان سهام در سال ۱۳۹۵، امروز سرمایهتان با فراز و نشیبهای رشدی به ۴۵۱ میلیون تومان میرسید.
بررسی بازار مسکن
املاک و مستغلات هم یکی از داراییهایی است که سایهبهسایه تورم حرکت میکند. محاسبات مربوط به بازدهی بازار مسکن در ده سال گذشته بهصورت زیر است (توجه کنید که هنوز آمار دقیقی از قیمت مسکن در سال ۱۴۰۵ وجود ندارد و قیمت متعلق به سال ۱۴۰۴ است. از سوی دیگر، قیمتهای درجشده در جدول مربوط به میانگین قیمت هر مترمربع مسکن در تهران در نظر گرفته شدهاند):
| قیمت هر مترمربع مسکن در تهران سال ۱۳۹۵ | بهطور متوسط حدود ۴٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان |
| قیمت هر متر مربع مسکن در تهران سال ۱۴۰۴ | بهطور متوسط حدود ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| ضریب رشد | ۲۶٫۷ برابر |
| بازده کل (ROI) | ۲٬۵۶۷ درصد |
| رشد سالانه مرکب (CAGR) | تقریباً ۴۴ درصد در هر سال |
| بازده واقعی (با احتساب تورم) | ۳۱ درصد |
تحلیل عملکرد بازار مسکن
همانطور که از قیمتها مشخص است، در دهه گذشته بازار مسکن رشد نجومی داشته است. پس چرا بازدهی آن تا این اندازه کم است؟ دلیل آن، رکود تورمی و نقدشوندگی بسیار پایین است. قیمت ملک بهدلیل افزایش قیمت مصالح ساختمانی ناشی از کمبود عرضه بالا میرود، اما خریداری برای آن وجود ندارد و این باعث رکود معاملاتی و کاهش تقاضا میشود. همچنین، اگر روزی به پول نقد نیاز داشته باشید، فروش یک آپارتمان ممکن است ماهها زمان ببرد.
بااینحال، برای سرمایهگذارانی که میتوانند از عهده خرید مسکن یا ملک بر آیند، این سرمایهگذاری میتواند سود پنهان اجارهبها را بهارمغان آورد. علاوه بر آن، برای خرید مسکن یا ملک میتوانید از وامهای بلندمدت استفاده کنید. ملک شما با تورم رشد میکند اما اقساط وام ثابت میماند و با تورم ارزش خود را از دست میدهد. اگر دقت کرده باشید، ۱۰ سال پیش قسط ۵۰۰ هزار تومانی بسیار سنگین به نظر میرسید، اما امروز حتی با آن نمیتوانید یک پیتزا بخرید!
مزایای سرمایهگذاری در مسکن
- دارایی فیزیکی امن؛
- امکان دریافت جریان درآمدی (اجارهبها)؛
- مقاومت نسبی دربرابر تورم.
معایب سرمایهگذاری در مسکن
- نیاز به سرمایه اولیه بسیار بالا؛
- نقدشوندگی بسیار پایین؛
- هزینههای نگهداری و مالیات.
اگر ۱۰ سال پیش ملک یا مسکن میخریدید، امروز چقدر پول داشتید؟
اگر در سال ۱۳۹۵، یک آپارتمان ۶۰ متری در تهران خریده بودید، باید حدود ۲۷۰ میلیون تومان پرداخت میکردید. آن ۲۷۰ میلیون تومان، امروز به ۷٫۲ میلیارد تومان میرسید. همانطور که میبینید، ۲۷۰ میلیون تومان سرمایه اولیه در آن سال واقعاً برای هرکسی مقدور نبود.
از سوی دیگر، اگر در این دهسال ملکی را اجاره میدادید، علاوه بر رشد 24 برابری اصل سرمایه، معادل ارزش کل ملک در سال اول را فقط از طریق دریافت اجارهبها به دست میآوردید.
و بیت کوین: پدیده قرن
بیت کوین بهعنوان دارایی نوظهوری که نزدیک به ۱۷ سال از عمر آن میگذرد، تا به امروز چندین چرخه صعودی قدرتمند را بهویژه در سالهای ۲۰۱۷، ۲۰۲۱ و ۲۰۲۴ تجربه کرده است. رشد جهانی قیمت بیت کوین در دهه گذشته، ناشی از افزایش پذیرش جهانی، ورود سرمایهگذاران نهادی، هاوینگهای دورهای و محدودیت عرضه این دارایی بوده است که آن را به مقاومترین سپر دربرابر تورم تبدیل میکند. بازدهی فوقالعاده بیت کوین در ۱۰ سال گذشته بهصورت زیر است:
| قیمت بیت کوین در بهار ۱۳۹۵ | حدود ۴۱۳٫۴۱ دلار |
| قیمت بیت کوین در بهار ۱۴۰۵ | حدود ۶۷٬۸۸۰ دلار |
| ضریب رشد | ۱۶۴ برابر |
| بازده کل (ROI) | ۱۶٬۳۱۸ درصد |
| رشد سالانه مرکب (CAGR) | تقریباً ۶۶٫۴ درصد در هر سال |
| بازده واقعی (با احتساب تورم) | ۳۶٬۴۰۰ درصد |
تحلیل عملکرد بیت کوین
قیمت بیت کوین در بهار ۱۳۹۵ حدود ۴۱۳ دلار بود که با احتساب دلار ۳۵۰۰ تومانی، ارزش هر واحد آن تقریباً ۱٬۴۴۵٬۵۰۰ تومان میشد. در فروردین ۱۴۰۵، قیمت هر بیت کوین، به ۶۷٬۸۸۰ دلار رسیده است که با دلار ۱۵۸٬۵۰۰ تومانی در همین تاریخ، ارزش هر واحد بیت کوین حدود ۱۰٬۷۵۸٬۹۸۰٬۰۰۰ تومان میشود.
مشاهده میکنید که اگر بخواهیم ارزش ریالی بیت کوین را محاسبه کنیم، باید قیمت دلاری آن را در نرخ دلار ضرب کنیم. با قیمت دلار در سال ۱۳۹۵، ارزش ریالی بیت کوین تا حدودی پایین بود. درحالیکه در دهه گذشته، هم با رشد قیمت بیت کوین و هم با افزایش قیمت دلار، ارزش ریالی آن بهشدت بالا رفته و به عدد عجیبی تبدیل شده است!
این موضوع نشان میدهد سرمایهگذاری در بیت کوین برای ما ایرانیها «اثر اهرمی دوگانه» دارد. ما با خرید بیت کوین از دو جهت سود میبریم: اول، رشد ذاتی خود بیت کوین و دوم، افزایش نرخ دلار. بنابراین، با ضریب رشد ۷٬۴۴۰ برابری، بازده کل آن به عدد شگفتانگیز ۷۴۳٬۹۰۰ درصد رسیده است. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که در اقتصادهای با تورم بالا، داراییهای جهانی مانند بیت کوین میتوانند بازدهی بسیار بیشتری نسبت به بازارهای داخلی داشته باشند.
مزایای سرمایهگذاری در بیت کوین
- پتانسیل رشد بسیار بالا؛
- نقدشوندگی جهانی؛
- کاملاً ضدتورمی؛
- امکان خرید با هر میزان سرمایه؛
- دسترسی آسان ازطریق صرافیهای ارز دیجیتال؛
- نداشتن ریسک نگهداری فیزیکی؛
- نداشتن هزینههای جانبی مثل مالیات.
معایب سرمایهگذاری در بیت کوین
- نوسانات شدید مثل ریزش ۷۰ درصدی در سال ۱۴۰۱؛
- خطر ممنوعیت یا محدودیتهای قانونی و قطع اینترنت (که فقط ایرانیها با آن مواجهاند)؛
- نیاز به دانش فنی برای نگهداری امن؛
- نیاز به دانش تخصصی برای ورود در زمان مناسب به بازار.
اگر ۱۰ سال پیش بیت کوین میخریدید، امروز چقدر پول داشتید؟
اگر در سال ۱۳۹۵ بهاندازه ۱۰ میلیون تومان بیت کوین خریده بودید و در نوسانات شدید بازار نمیفروختید، امروز حدود ۷۴ میلیارد تومان سرمایه داشتید! البته به یاد بیاورید که درحالحاضر بیت کوین تا همین چند ماه پیش، تقریباً دو برابر حالا قیمت داشت و حساب کنید که سرمایه شما چندبرابر شده بود.
نکته مهم: این بازدهی نجومی با ریسکهای بالایی ازجمله نوسانات شدید (که حتی ممکن است به سقوط ۷۰درصدی بینجامد)، ریسک تحریم صرافیها، ازدسترفتن کلید خصوصی یا رمز کیف پول و استرس روانی شدید همراه است. بیت کوین گزینهای برای تنوعبخشی به پرتفوی است، اما نیازمند دانش فنی و تحمل نوسانات بالاست.
چرا ارزهای دیجیتال؟ نقش نوبیتکس در اقتصاد امروز ایران
با تحلیلها و بررسیهایی که انجام دادیم، روشن است که بیت کوین برنده بلامنازع سودآوری در بین بازارها در ۱۰ سال گذشته بوده است. برخلاف بازار مسکن که به میلیاردها تومان سرمایه نیاز دارد یا سکه بهار آزادی که معمولاً در بخشبندیهای تمام، نیم و ربع موجود است، در صرافیهای ارز دیجیتال مثل نوبیتکس، میتوانید حتی با ۱۰۰ هزار تومان، بیت کوین بخرید.
از سوی دیگر، نقدشوندگی بیت کوین (و سایر ارزهای دیجیتال) بسیار بالا و لحظهای است. فروش ملک ممکن است ماهها زمان ببرد، اما در صرافیهایی مثل نوبیتکس که به میلیونها کاربر خدمات ارائه میدهد، میتوانید در مدتزمانی بسیار کوتاه داراییهای خود را بفروشید. به یاد داشته باشید درحالحاضر که در دوران جنگ به سر میبریم، بهدلیل قطعی اینترنت خریدوفروش در صرافیها با دشواری مواجه است؛ اما نوبیتکس حتی در این دوران دشوار و با نت ملی هم خدمات خود را متوقف نکرده است.
مقایسه سوددهی بازارها در ۱۰ سال گذشته؛ کدام بازار سودآورتر بود؟
اگر عملکرد بازارها در دهه گذشته را بررسی کنیم، نتایج جالبی به دست میآید. در بازارهای داخلی ایران، سکه و طلا بهترین عملکرد را داشتهاند و سرمایه افراد را بیش از ۱۷۰ برابر افزایش دادهاند. بازار ارز هم رشد قابلتوجهی داشت، اما بازدهی آن کمتر از طلا و سکه بود و بیشتر بهخاطر کاهش ارزش ریال میتوانست ذخیره ارزش مناسبی دربرابر تورم باشد. بورس یک دارایی کاملاً مولد است و بازدهی بلندمدت بسیار خوبی ارائه داد؛ اما مشروط به این بود که سرمایهگذار از دانش مالی کافی برخوردار باشد و بتواند بر هیجانات روانی خود در ریزشها مسلط شود. در کنار اینها، بازار مسکن با وجود رشد نجومی قیمت، بهدلیل نیاز به سرمایه اولیه بالا و نقدشوندگی پایین، کمترین بازدهی را داشته است.
بعد از همه اینها بیت کوین را داریم. دارایی بینظیری که با اختلاف، بزرگترین بازدهی را برای سرمایهگذاران ایرانی در دهه گذشته بههمراه داشت. ترکیب رشد دلاری بیت کوین و افزایش نرخ ارز، باعث شد ارزش ریالی آن بیش از ۷۴۰۰ برابر افزایش یابد.
| بازار | ضریب رشد | ROI | CAGR | بازده واقعی |
| طلا | ۱۷۱٫۴ برابر | ۱۷٬۰۴۳ درصد | تقریباً ۶۷٫۳ درصد در هر سال | ۷۳۸ درصد |
| سکه | ۱۸۱٫۳ برابر | ۱۸٬۰۳۰ درصد | تقریباً ۶۸٫۱ درصد در هر سال | ۷۸۷ درصد |
| بیت کوین | ۱۶۴ برابر (دلاری) ۷۴۴۰ برابر (ریالی) | ۱۶٬۳۱۸ درصد (دلاری) | تقریباً ۶۶٫۴ درصد در هر سال (دلاری) | ۳۶٬۴۰۰ درصد (دلاری) |
| دلار | ۴۵٫۳ برابر | ۴٬۴۱۵ درصد | تقریباً ۴۶٫۳ درصد در هر سال | ۱۲۱ درصد |
| مسکن | ۲۶٫۷ برابر | ۲٬۵۶۷ درصد | تقریباً ۴۴ درصد در هر سال | ۳۱ درصد |
| بورس | ۴۵٫۱ برابر | ۴٬۴۱۵ درصد | تقریباً ۴۶٫۳ درصد در هر سال | ۱۲۱ درصد |
بنابراین، نتیجه مقایسه نکات ارزشمند زیر را به دست میدهد:
- آنطور که آمار ۱۰ سال گذشته میگویند، هیچ بازاری بینقص نیست.
- بیتکوین سود نجومی داد، اما استرس و ریسک نگهداری آن برای همه قابلتحمل نبود.
- مسکن امنترین بود، اما سرمایه ورود به آن بسیار سنگین بود.
- بازار سهام سود معقولی داد اما به دیدگاه بلندمدت، دانش کافی از سرمایهگذاری و داشتن زمان زیاد نیاز داشت.
- سکه و طلا هردو بهترین ترکیب از نقدشوندگی، نیاز به سرمایه کم و سوددهی بالا را ارائه دادند.
توصیههای مهم برای افرادی که قصد سرمایهگذاری دارند
در زمان نگارش این مقاله در دوران جنگ به سر میبریم و شاید فکر کنید برای سرمایهگذاری دیر شده است. این در حالی است که آینده را نمیتوان پیشبینی کرد. بنابراین، همیشه میتوان باتوجهبه شرایط سرمایهگذاریهایی انجام داد. این تصمیم شماست و ما توصیهای برای سرمایهگذاری نداریم؛ اما میتوانیم نکاتی را به شما بگوییم که اگر قصد این کار را داشتید، حداقل برخی اشتباهات رایج را انجام ندهید:
- تنوعبخشی را جدی بگیرید. هرگز کل سرمایه خود را در یک بازار سرمایهگذاری نکنید؛
- افق زمانی مشخص داشته باشید. سرمایهگذاری کوتاهمدت با بلندمدت متفاوت است؛
- از تصمیمگیریهای احساسی دوری کنید. تصمیمات هیجانی بهویژه در بازارهای پرنوسان خطرناک است؛
- سبد پرتفوی خود را بهشکل مرتب بررسی و متعادل کنید؛
- آموزش ببینید و با دانش کافی وارد بازارها شوید؛
- در زمان جنگ، بهاندازه مخارج یکی دو ماه پول نقد بهشکل ریال نگه دارید تا اگر به نقدینگی نیاز داشتید، بتوانید بلافاصله از آن استفاده کنید؛
هشدار: عملکرد گذشته، تضمینی برای آینده نیست. این تحلیل صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد و نباید بهعنوان توصیه قطعی سرمایهگذاری تلقی شود. بازارهای مالی همواره با ریسک همراه هستند و رشدهای شگفتانگیز گذشته، لزوماً تضمینی برای تکرار دقیق آنها در آینده نیست. توصیه میکنیم پیش از ورود به بازار ارزهای دیجیتال، با اصول مدیریت ریسک و سرمایه آشنا شوید.
سخن پایانی
بهطور کلی، بازار طلا و سکه در ایران طی دهه گذشته بهترین عملکرد ریالی را داشتهاند. دلیل اصلی این موضوع ترکیب سه عامل بوده است: جهش نرخ ارز، تورم بالا، افزایش تقاضای سرمایهای برای داراییهای امن. در مقابل، بازارهایی مانند مسکن با وجود رشد زیاد، بهدلیل نیاز به سرمایه بالا و نقدشوندگی پایینتر بازده نسبی کمتری برای سرمایهگذاران ایجاد کردهاند. تاریخ ۱۰ سال گذشته بازارهای مالی درس بزرگی به ما داد: بازارهای سنتی میتوانند تا حدودی ارزش پول ما را حفظ کنند؛ اما فناوریها و اقتصاد غیرمتمرکز در وب ۳ هم قوانین خلق ثروت را تغییر دادهاند. بنابراین، بهترین رویکرد آن است که سبد متعادلی از داراییها را برای سرمایهگذاری انتخاب کنید که بخشهایی از آن شامل بیت کوین، سهام، دلار و طلا باشد. ممکن است نتوانید در بازار مسکن سرمایهگذاری کنید ولی اگر برایتان مقدور است، آن را هم بهعنوان جریان درآمدی مانند اجارهبها به سبد خود اضافه کنید.
سؤالات متداول
آیا هنوز هم ورود به بازارهایی مثل طلا، سکه یا بیت کوین سودآور است؟
بازدههای ۱۰ سال گذشته ممکن است دیگر تکرار نشوند. بااینحال، آینده قابلپیشبینی نیست و همیشه باید با آگاهی کامل از ریسک و بررسی شرایط اقتصادی نسبت به سرمایهگذاری در بازارهای مالی تصمیم گرفت.
چرا مسکن نسبت به سایر بازارها بازده کمتری داشته است؟
رشد مسکن همراستا با تورم بوده است اما بهدلیل نقدشوندگی پایین و نیاز به سرمایه اولیه بسیار بالا، معمولا سود خالص آن کمتر از بازارهای مالی دیگر است.
کدام بازار در ده سال گذشته بیشترین میزان سود را داشته است؟
براساس دادههای این مقاله، در میان بازارهای داخلی سکه و طلا و در میان بازارهای بینالمللی بیت کوین بالاترین سود را داشته است. بهطور کلی اگر سود ریالی بیت کوین را محاسبه کنیم، از هر دارایی دیگری بیشتر بوده است.
چرا با وجود سود نهچندان زیاد هنوز هم مردم دلار میخرند؟
دلار در ۱۰ سال گذشته حدود ۴۵ برابر رشد کرده است ولی نقش مهمی در حفظ ارزش پول دربرابر تورم دارد. با خرید دلار، میتوانید ریالهایتان را از کاهش ارزش نجات دهید.
