یکی از چیزهایی که انسان را متمایز میکند، احساسات اوست؛ احساساتی که نهتنها در روابط و رفتار روزمره، بلکه در تصمیمهای مالی هم نقش مهمی دارند. خیلی از افراد تصور میکنند انتخابهای مالی کاملاً منطقیاند، اما تحقیقات نشان میدهد حدود ۹۵ درصد این تصمیمها تحت تأثیر الگوهای ذاتی و ناخودآگاه مغز انجام میشود و تنها ۵ درصد آن از آموزش و تجربه ناشی میشود.
با این حال در موقعیتهای حساس و بحران، هیجانهایی مثل ترس، اضطراب یا حتی شور و شوق میتوانند قضاوت ما را منحرف کنند و باعث تصمیمهای عجولانه یا اشتباه شوند. برای مثال ممکن است از ترس ضرر، سرمایهگذاری خوبی را رها کنیم یا از روی هیجان، ریسک بیش از حد بپذیریم.
به همین دلیل، تصمیمگیری مالی بر پایه احساسات معمولاً به سود بلندمدت ما نیست. بهترین راه این است که هنگام تصمیمگیری، احساسات خود را بشناسیم و بررسی کنیم چگونه بر انتخاب ما اثر میگذارند. این خودآگاهی کمک میکند انتخابهای مالی منطقیتر، سنجیدهتر و کمخطرتر داشته باشیم.
۱. توجه به چشمانداز بلندمدت
در بحران نوسانات تمام بازارهای مالی به شدت زیاد میشود. زمانی که بازار دچار نوسان میشود، نگاه کردن به تصویر بزرگتر و بازبینی اهداف مالی خیلی مهم است. این کار به شما کمک میکند تصمیمات کوتاهمدت ناشی از هیجان یا ترس نگیرید و بر اهداف بلندمدت خود تمرکز کنید.
از خود بپرسید آیا اهداف شما همچنان همان اهداف قبلی هستند یا با توجه به کاهش ارزش سرمایهگذاریها تغییر کردهاند؟ آیا نیازهای مالی کوتاهمدت دارید که میتوانند صبر کنند یا منابع نقدی دیگری دارید که بتوانید طولانیتر در بازار بمانید؟ آیا پرتفوی شما با سطح ریسک و افق زمانی شما همراستا است؟ آیا تنوع کافی در سرمایهگذاریها وجود دارد؟
جواب مثبت به این سوالات به شما یادآوری میکند که تغییرات صرفاً در ارزش فعلی پرتفوی رخ داده و لزومی ندارد برنامه بلندمدت خود را تغییر دهید. اگر جواب شما به هر یک از این سوالات منفی بود، باید این تغییرات را بررسی کنید تا برنامه شما اصلاح و همسو با شرایط جدید شود. به طور کلی، پرسیدن سوالات کلان و بلندمدت به کاهش تمرکز روی نوسانات کوتاهمدت کمک میکند و باعث میشود تصمیمات شما مبتنی بر ترس و هیجان نباشد و با استراتژی بلندمدت هماهنگ بماند.
۲. دوری از وسواس
یکی از اشتباهات رایج سرمایهگذاران، نگاه کردن روزانه به پرتفوی است. بررسی مداوم باعث میشود هر نوسان کوتاهمدت بزرگتر به نظر برسد و هیجانات و اضطراب شما افزایش یابد. بازار در بازههای کوتاه مدت بسیار پرنوسان است و تمرکز بیش از حد بر آن میتواند منجر به تصمیمات شتابزده شود.
کاهش دفعات بررسی سرمایهگذاریها به شما کمک میکند روندهای بلندمدت را بهتر ببینید و تصویر واقعیتر از عملکرد سرمایهگذاریها داشته باشید. این روش همچنین به کنترل احساسات کمک میکند و احتمال واکنش احساسی به تغییرات موقت بازار را کاهش میدهد. به جای تمرکز روی نوسانات روزانه، بهتر است بر اهداف بلندمدت و برنامه مالی شخصی خود تمرکز کنید و تصویر کلان مالی خود را در ذهن داشته باشید.
۳. توجه به نقدینگی موردنیاز
در دوران بحران همه ما به نقدینگی نیاز داریم ولی تامین آن باید برنامهریزیشده باشد. زمانی که بازار دچار نوسان یا ریزش میشود، برخی افراد به فکر فروش داراییها میافتند. قبل از این تصمیم، باید چند نکته مهم را در نظر گرفت. اول، در دوره تورم بالا نگه داشتن نقدینگی زیاد معمولاً باعث کاهش ارزش واقعی سرمایه شما میشود، چون بازده واقعی منفی خواهد بود. دوم، باید برنامه مشخصی برای بازگشت به بازار داشته باشید: چه زمانی و با چه معیارهایی دوباره سرمایهگذاری خواهید کرد؟
باید ارزیابی کنید که چه مدت میتوانید خارج از بازار بمانید بدون اینکه اهداف بلندمدت مالی شما تحت تأثیر قرار گیرد. تاریخ نشان میدهد که تلاش برای زمانبندی دقیق بازار اغلب نتایج منفی دارد و کسانی که در کف بازار سرمایهگذاری میکنند و سپس خارج میشوند، اغلب فرصتهای رشد را از دست میدهند. با این حال، بعضی از نوسانات بازار میتواند فرصتهایی برای خرید با قیمت پایینتر فراهم کند.
۴. کاهش ریسک
برنامهریزی مالی یکی از موثرترین راهها برای کاهش ریسکهای مالی است، حتی اگر وضعیت مالی شما در حال حاضر پایدار باشد. شناسایی شبکههای مهم و غیررسمی قبل از مواجهه با بحران، کلید مدیریت بهتر ریسکها است. برای مثال، اگر ناگهان مجبور به پرداخت یک هزینه ۱۰ میلیون تومانی شوید، چطور عمل میکنید؟ آیا باید از دوستان یا خانواده قرض بگیرید، یا این مبلغ را به صورت پسانداز آماده دارید، یا میتوانید آن را با درآمدتان پوشش دهید؟
با داشتن پسانداز مشخصتان میتوانید ریسکهای مالی را کنترل کرده و همزمان سرمایهگذاریتان را داشته باشید. البته در دوران پرنوسان بحران بهتر است ریسک خود سرمایهگذاری هم کاهش دهید و برای مثال وارد بازارهای پرریسکی مثل میم کوینهای ناشناخته نشوید. مدیریت ریسک مالی به شما اجازه میدهد جلوی بدتر شدن شرایط نامطلوب را بگیرید و بهتر با بحرانها مقابله کنید.
۵. مبارزه با ترس و طمع
یکی از رایجترین احساسات منفی در دوران بحران، ترس است. در حالی که محتاط بودن و آگاه بودن نسبت به ریسک در مسائل مالی خیلی مهم است، ترس میتواند به شکل اجتنابناپذیر بروز کند و باعث شود فرصتها را از دست بدهید. موفقترین سرمایهگذاران میدانند چطور ریسکهای حسابشده را بپذیرند و همانطور که میدانیم، ریسک و پاداش معمولاً با هم همراهاند. نکته مهم این است که نسبت به ترسهای خود آگاه باشید، اما اجازه ندهید آنها بهطور غیرمنطقی تصمیمات شما را تحت تأثیر قرار دهند.
طمع یکی دیگر از احساسات رایج است که میتواند برنامهریزی مالی محتاطانه را خراب کند. طمع باعث تفکر «یکشبه ثروتمند شدن» میشود و شما را قربانی بیتجربگی میکند. طمع همچنین میتواند حفظ یک برنامه سرمایهگذاری بلندمدت و منظم را سختتر کند و شما را به انجام ریسکهای غیرضروری یا واکنشهای عجولانه در شرایط نوسان بازار سوق دهد.
طمع همیشه بد نیست و میتواند شما را به دنبال اهداف بزرگتر سوق دهد، اما نکته مهم این است که بدانید چه زمانی برای طمع کردن مناسب است و چطور میتواند شما را به هدف موردنظرتان برساند.
جمعبندی
احساسات ما، از ترس و اضطراب گرفته تا هیجان و طمع، نقش بزرگی در تصمیمات مالی دارند؛ حتی وقتی فکر میکنیم کاملاً منطقی عمل میکنیم، بیشتر تصمیمهایمان از ناخودآگاه و الگوهای ذهنی انجام میشود. در شرایط نوسان و بحران، همین احساسات میتوانند ما را به تصمیمات عجولانه یا اشتباه سوق دهند. راهکار واقعی، شناخت و کنترل احساسات است؛ اینکه نگاه بلندمدتمان را از دست دهیم و ریسک سرمایهگذاری را کنترل کنیم.با خودآگاهی و استراتژی، میتوانیم از تصمیمات احساسی فاصله بگیریم و سرمایهگذاریهای منطقی، سنجیده و کمریسک داشته باشیم؛ آن هم حتی در روزهای پرنوسان بحران.
